نیکلای ایوانویچ لباچفسکی
| نیکولای ایوانوویچ لوباچفسکی | |
|---|---|
 |
|
| متولد | ۱ دسامبر ۱۷۹۲ نیژنی نووگورود، روسیه  |
| مرگ | ۲۴ فوریه ۱۸۵۶ (۶۳ سال) قازان، روسیه |
| رشته فعالیت | ریاضیات |
نیکولای ایوانوویچ لوباچفسکی ریاضیدان روس (نیژنی نووگورود (اکنون گورکی)، روسیه؛ ۱۱ آذر ۱۱۷۱ ه. خ. / ۱ دسامبر ۱۷۹۲ (۲۰ نوامبر در تقویم ژولیانی - قازان، روسیه؛ ۴ اسفند ۱۲۳۵ ه. ش/ ۲۴ فوریه ۱۸۵۶).
لوباچفسکی، هر چند دربارهٔ موضوعات متنوعی از قبیل مکانیک، اخترشناسی، نظریهٔ احتمالات، تحلیل ریاضی (آنالیز)، و جبر پژوهش کرد و مقاله و کتاب نوشت اما نام او را فعالیت در زمینهٔ هندسه و ابداع هندسهٔ نااقلیدسی در تاریخ ماندگار کرد. امروزه هندسه هذلولوی را به نام او هندسه لوباچفسکی مینامند.
لوباچفسکی اولین کسی بود که عملاً مقالهای در زمینهٔ هندسهٔ نااقلیدسی نوشت او در ۱۲۰۸ ه. ش ۱۸۲۹ م. مقالهٔ خود را به روسی نوشت و یانوش بویویی بدون اطلاع از کار لوباچفسکی دو سال بعد در ضمیمهٔ ۲۶ صفحهای کتاب تنتامن که توسط پدرش فورکوش بویویی نوشته شده بود مطالبی دربارهٔ هندسهٔ نااقلیدسی نوشت.چند سال بعد از مرگ لوباچفسکی ارزش کارهای او قدر دانسته شد و به عنوان بینانگذار یکی از هندسههای اقلیدسی که در سطح هذلولوی صادق است و طبق آن از یک نقطه خارج یک خط بینهایت خط به موازات آن میتوان کشید شناخته شد. اکنون در کنار هندسه اقلیدسی چند هندسهٔ دیگر وجود دارد که مهمترینشان یکی هندسهٔ لوباچفسکی یا هذلولوی و دیگری هندسه ریمانی یا هندسه بیضوی است.
لوباچفسکی علنا با تعلیمات و عقاید کانت در بارهٔ فضا به مثابهٔ شهود ذهنی به مبارزه پرداخت او در ۱۸۳۵ نوشت:«تلاشهای بیثمری که از زمان اقلیدس تا کنون صورت گرفتهاست... این بدگمانی را در من برانگیخت که حقیقت... در دادهها وجود ندارد و برای اثبات آن، مثل مورد قوانین دیگر طبیعت، کمکهای تجربی، مثلاً مشاهدات نجومی مورد نیاز است.» (هندسههای اقلیدسی و نااقلیدسی)
منابع [ویرایش]
- گرینبرگ، ماروین جی. هندسههای اقلیدسی و نااقلیدسی. ترجمهٔ م. ه. شفیعیها. ویرایش ویراستهٔ احمد بیرشک، حمید کاظمی، همایون معین. چاپ دوم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۳.
- آ. س. اسموگورژفسکی، هندسه لوباچفسکئی، ترجمهی: احمد بیرشک، انتشارات دانشگاه صنعتی شریف.
- و. کاگان، لوباچوفسکی هندسه نااقلیدسی ترجمهی: پرویز شهریاری، انتشارات توکا
- بیرشک، احمد و دیگران، خلاصهٔ زندگینامهٔ علمی دانشمندان، بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
- Nikolai I. Lobachevsky, Pangeometry, Translator and Editor: A. Papadopoulos, Heritage of European Mathematics Series, Vol. ۴, European Mathematical Society, 2010.
