معماری بومی سواحل خلیج فارس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
(معماری بوشهر)

معماری بومی سواحل خلیج فارس منطبق با اقلیم گرم و مرطوب آن است. در این مناطق، مقابله با گرما و رطوبت زیاد هوا و خاک حائز اهمیت فراوان است، لذا برقراری جریان دائمی هوا در بیرون و داخل ساختمان‌ها و ایجاد سایه از ملزومات معماری این مناطق محسوب می‌شود.

ویژگی‌ها[ویرایش]

برخی از ویژگی‌های معماری بومی این مناطق را که همسازی خوبی با شرایط اقلیمی دارند می‌توان به صورت زیر خلاصه نمود:

تراکم[ویرایش]

تراکم ساختمان‌ها به دلیل رطوبت زیاد هوا خاک کم است و منفرد بودن ساختمان‌ها امکان گردش هوا را در پیرامون آنها فراهم می‌کند.

معماری بومی[ویرایش]

معماری بومی این منطقه نیز مانند سایر مناطق شهری ایران دارای ساختمان‌هایی با حیاط مرکزی است، ولی در اکثر موارد طبقهٔ همکف به فضاهای خدماتی اختصاص یافته و فضاهای زندگی به طبقهٔ دوم یا سوم منتقل شده که از بادکوران مناسب تری برخوردار است. به این منظور اتاق‌های طبقات بالا، که از دو سمت حیاط و کوچه به فضای باز دید دارند، دارای بازشو‌هایی در هر دو جبهبه هستند تا امکان بهر مندی کامل از کوران هوا را داشته باشند.

بادگیر[ویرایش]

استفاده از بادگیرهای رو به ساحل برای برخورداری هر چه بیشتر از نسیم‌های دریا در برخی از نقاط این اقلیم مانند بندر لنگه رایج است. و با فاصله گرفتن از دریا از تعداد باد گیرها کاسته می‌شود.

ارتفاع اتاق‌ها[ویرایش]

ارتفاع دیوار اتاق ها زیاد است تا هوای زیادی را در خود جای دهد، از یک طرف به دلیل حجم زیاد، هوا به سرعت گرم نمی‌شود و از طرف دیگر هوای گرم به زیر سقف صعود می‌کند و به وسیله پنجره‌های کوچک که زیر سقف یا بالای دیوارها وجود دارد، تهویه می‌گردد و هوای قسمت پایین اتاق خنک باقی می‌ماند.[۱].

بازشوها[ویرایش]

پنجره‌ها و بازشوها نسبتاً باریکند. برای برقراری کوران بهتر در اتاق‌ها، سوراخ‌هایی در بالا و پاین آنها تعبیه شده تا کمترین گرما به داخل نفوذ کند و هوای اتاق در مجاورت سطح زمین خنک شود. در مواردی نیز ابعاد بازشو بزرگ است و در عوض بدنهٔ آن با شبکه‌ای چوبی یا آجری پوشیده شده‌است که ضمن ایجاد سایه امکان کوران هوا را فراهم می‌کند.

ایوان‌ها[ویرایش]

در مقابل اتاق‌ها، ایوان‌های بزرگ و عمیق با ارتفاع زیاد قرار دارند که در اکثر مواقع سال که هوا گرم است مورد استفاده قرار می‌گیرند و بیشترین فعالیتهای روزانه در آن صورت می‌گیرد.

سقف خانه‌ها[ویرایش]

سقف خانه‌ها عموماً صاف است و شب‌ها برای فعالیت‌های شبانه و خواب مورد استفاده قرار می‌گیرد، به همین دلیل پشت بام دارای جان پناه بلند و مشبک هستند که ضمن فراهم کردن محرمیت لازم، مانع کوران هوا نشوند.

مصالح دیوار[ویرایش]

مصالح دیوار از خشت یا آجر و مصالح سقف غالباض از چوب است. وجود ایوان‌های عمیق در جلوی اتاق‌ها و جان پناه‌های مشبک روی بام‌ها، سایهٔ مناسب را برای حیاط و روی دیوارها فراهم می‌نماید.

سقف‌های کاذب[ویرایش]

استفاده از سقف‌های کاذب برای ایجاد سایه روی سقف و برقراری کوران هوا در فضای بین دو سقف، راه حل دیگری برای کاهش نفوذ گرمای بیرون به درون بنا می‌باشد.

کاهش گرما[ویرایش]

برای کاهش گرمای بازتابشی خورشید از زمین به ساختمان، محوطه‌های مجاور بنا با فضای سبز و باغچه پوشیده شده‌است. فضای شبز و باغچه با تابش خورشید گرم نشده و در نتیجه گرما را نیز به داخل بنا انتقال نمی‌هد.

ناودان‌ها و آبروها[ویرایش]

به دلیل باران‌های سیل آسا که به ندرت، ولی با شدت زیادی می‌بارد، سقف‌های صاف دارای ناودان و آبروهای مناسبی است که امکان تخلیهٔ سریع آب باران را به درون باغچه یا حیاط فراهم می‌کند.[۲]

منابع[ویرایش]

  1. قبادیان ۱۳۷۳ ص ۷۵
  2. اصول طراحی معماری همساز با اقلیم در ایران با رویکرد به معماری مسجد، طاهباز. منصوره
  • اصول طراحی معماری همساز با اقلیم در ایران با رویکرد به معماری مسجد، طاهباز. منصوره
  • قبادیان ۱۳۷۳ ص ۷۵