شگ‌ماهیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شگ‌ماهیان
شاه‌ماهی اطلس، Clupea harengus
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پرتوبالگان
راسته: شگ‌ماهی‌شکلان
تیره: شگ‌ماهیان
زیرخانواده‌ها

شاه‌ماهی‌های گرد
Clupeinae
شدها و منهادن‌ها
Pellonulinae
شدهای جگرسیاه
برای سرده‌ها متن را ببینید.

شَگ‌ماهیان یا ساردین‌ماهیان (که شک‌ماهیان[۱]، کیلکاماهیان و خانوادهٔ شاه‌ماهی هم نامیده شده) خانواده‌ای از ماهی‌ها شامل شاه‌ماهی‌های شمالی، کیلکاها و ساردین‌ها است.

شگ‌ماهیان شامل بسیاری از گونه‌های ماهی‌های خوردنی جهان هستند. این خانواده به راستهٔ شگ‌ماهی‌شکلان تعلق دارد.

مشخصات[ویرایش]

بیش از ۱۹۰ گونه به این خانواده تعلق دارند. از مشخصات آنها اینکه بدن بیضی تا کشیده و دراز، شکم گرد و از پهلو فشرده شده دهان انتهای با فک‌های غیر قابل ارتجاع که بوسیله پیش‌فکی‌های کوتاه و ماکسیلای طویل محدود شده‌است. دندانها کوچک یا وجود ندارد، پلک سوم رشد یافته‌است شیارهای آبششی وسیع، خارهای آبششی باریک ودراز و متعدد دارند و از نظر رژیم غذایی پلانکتون خوار می‌باشند، فلسهای سیکلوئیدی نازک و سست دارند، و درناحیه شکمی دارای keel هستند و بر روی سر فلس دارند، کیسه شنا هم به ابتدا وانتهای دستگاه گوارش و گوش داخلی ارتباط دارد. از لحاظ تولید مثل ماهیان این خانواده فقط برخی از آنها برای تولید مثل به رودخانه وارد می‌شوند و از لحاظ زیست‌شناسی ماهیان این خانواده در دریا زندگی می‌کنند و جزء ماهیان پلاژیک کوچک هستند که در آبهای سطحی و ساحلی در دستجات و گله‌های نسبتاً بزرگ مهاجرت می‌کنند. معمولاً مهاجرت آنها فصلی و به تبعیت از دمای آب است، در تمام دریاهای گرمسیری و نیمه گرمسیری و معتدله انتشار دارند و تخمهای آنها پلاژیکی و حالت سطحی و شناوری داشته ودر داخل دریا تخم‌ریزی می‌کنند.

از لحاظ زیستی و تجارتی و زنجیره غذایی دارای اهمیت بوده ودر زنجیره غذایی، غذای اصلی تون‌ماهیان و بسیاری از ماهیان گوشتخوار به‌شمار می‌آیند و علاوه بر این به مصرف خود انسان نیز می‌رسد.

در دریای خزر دوجنس از این خانواده زندگی می‌کند: جنس کلیکا Clupeonella و جنس Alosa

در جنس Clupeonella دو تا از شعاعهای منشعب باله مخرجی آخری بالاتر از بقیه شعاعها می‌باشد، ولی در جنسAlosa شعاعها به ترتیب کوتاهتر می‌شود.

دومین اختلاف این دوجنس درAlosa آرواره‌ها به پشت چشم می‌رسد ولی در Clupeonella به پشت چشم نمی‌رسد. اختلاف سوم در جنس Alosa درلب (فک) بالایی شکافی در قسمت میانی وجود دارد ولی در کلیکا Clupeonella این شکاف وجود ندارد. در آلوزا بر روی آرواره‌ها دندانهای ریز کرکی شکل وجود دارد اما در کلیکای‌ها دندانهای ریز وجود ندارد، اندازه آلوزاها همیشه بزرگتر از کلیکاها است.

در طبقه بندی منطقه‌ای این خانواده در دو دسته قرار می‌گیرند:

  • گونه‌های شگ‌ماهیان موجود در دریای خزر و حوضه دریای سیاه و آزوف:

مهمترین ماهیان این دسته به شرح زیر می‌باشند:

شگ‌ماهی چشم‌درشت Caspialosa saposhnikovc (Grimm)

شگ‌ماهی پشت‌سیاه یا دیوانه و یا به اصطلاح محلی زالوم Caspialosa kessleri (Grimm)

شگ‌ماهی شکم‌بزرگ Caspialosa Caspia (Eichw)

شگ‌ماهی گرگانی استرآبادی Caspialosa Leucocephala

بقیه گونه‌های جنس Caspialosa در دریای خزر عبارتند از: Caspialosa pontica

Caspialosa nordmani

Caspialosa tanaica

Caspialosa caspia volgensis

Caspialosa brashnikovi

Caspialosa sphaerocaphala

Caspialosa curensis

Caspialosa nigra

Caspialosa kisselewitschi

Caspialosa suvorovi

  • شگ‌ماهیان جنوب ایران[۱]

از مهمترین این شگ‌ماهیان جنوب ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد:

صبور Hilsa ilisha

گواف رشته‌دار Nematalso nasus

حشینه Sardinella perforate

شمسک بزرگ Ilisha megaloptera

شمسک کوچک Ilisha melastoma

گونه‌ها[ویرایش]

گونه‌های مهم تجاری:

سرده‌ها[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

^ Clupeidae ^ Clupeiformes

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Clupeidae»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۶ آوریل ۲۰۰۷).
  • برابرهای علمی بر پایهٔ: عطری، مرتضی، واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی، همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.
  1. منابع بخش مشخصات:
    • (Biology of fishes (Carl E.Bond
    • (Ceach، Moyle) Fishes an Introduction to Icthyology
    • پایگاه اطلاع‌رسانی شیلات ایران
    • ماهی و ماهی‌شناسی (بریمانی)
    • ماهی و ماهیگیری (دکتر وثوقی و احمدی)
    • ماهیان آب شیرین (دکتر وثوقی)
    • ماهی‌شناسی سیستماتیک (رضا عسکری)
    • ماهی‌شناسی سیستماتیک (دکتر ستاری، دکتر شاهسونی، مهندس شفیعی)