شاخه‌های بهائیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در حال حاضر تنها یک شاخه اصلی در بهائیت وجود دارد[۱] که بیش از ۷ میلیون طرفدار دارد البته انشعاباتی دیگر همانند بهاییان اصلاح طلب[۲] و بهاییان آزاد[۳] که هر دو انشعاب اعتقاد به جعلی بودن وصیت نامه عبدالبها (که در آن به موضوع انتصاب شوقی افندی پرداخته شده) را دارند، وجود دارند. بهاییان ریمی[۴] نیز که بر پایه اعتقادِ راستینِ نیازمندِ بیت العدل به ولی امر هستند نیز وجود دارند. البته این شعبه‌ها به علت عدم پشتوانه رسانه‌ای و نیز عدم اعتقاد به ساختار تشکیلاتی، در حال حاضر وسعتِ تبلیغاتی بهاییان حیفایی را ندارند.[۵]

اغلب بهائیان از بهاءالله به عبدالبهاء و از او به شوقی افندی و سپس به ایادیان امر الله و آنگاه به بیت العدل معتقد شده‌اند.[۶] فرقه‌هایی که از این خط اصلی منشعب شده‌اند معمولا ناموفق بوده‌اند و نتوانسته‌اند طرفداران قابل توجهی به خویش جلب کنند[۷][۸]

وصیت‌نامه بهاءالله[ویرایش]

بنا بر وصیت نامه بهاءالله، پسر بزرگش عباس که بعدها به عبدالبهاء ملقب گردید به عنوان جانشین او تعیین شد.[۹]

بهائیان معتقدند این برای اولین بار در تاریخ ادیان است که پیامبر یک دین پس از خود به صورت کتبی و با خط خود جانشین خویش را انتخاب می‌کند[۱۰] و این باعث می‌شود که بهائیت از شعبه شعبه شدن در امان بماند. پس از درگذشت بهاءالله و خواندن وصیت نامه او، عبدالبهاء جانشین وی شد. پس از این اتفاق، میرزا محمد علی اعتراض کرد که عبدالبهاء اختیارات رهبری را تقسیم نکرده و شروع به فعالیت علیه برادر بزرگش نمود. اکثر اعضای خانواده‌های زن دوم و سوم بهاءالله از میرزا محمد علی حمایت کردند اما او خارج از حیفا طرفداران کمی یافت.[نیازمند منبع] طرفداران میرزا محمد علی خود را بهائیان موحد نامیدند.[۱۱][نیازمند منبع] سردسته مخالفان عبدالبهاء، نخستین مؤمن و کاتب بهاءالله، میرزاآقاجان کاشانی، بود. او و عده‌ای دیگر از اولاد و نزدیکان بهاء الله کتابها و نامه‌هایی نوشته جانشینی عبدالبهاء را انکار نمودند و عباس افندی را خارج از دین پدرش دانستند.[۱۲][نیازمند منبع] همکاری میرزا محمد علی و امپراطوری عثمانی به بازداشت و حبس مجدد عبدالبهاء در عکا انجامید. حتی گفته شد که میرزا محمد علی در پی طراحی به دار آوریختن عبدالبهاء به اتهام خیانت به امپراطوری بوده‌است. حتی نزدیک بود او اعدام شود[۱۳]

اما انشعابی که میرزا محمد علی ایجاد کرد دیگر امروز حضور موثری ندارد. حداکثر چند خانواده در عکا طرفدار اویند که آنها هم فعالیت تشکیلاتی خاصی ندارند.[۱۴]

شاخه‌های بهاییت در زمان عبد البهاء[ویرایش]

بهاءالله تا پایان عمرش درسال ۱۸۹۲ در عکا تحت حصر خانگی باقی ماند. بنابراعتقاد بهاییان طبق وصیت نامه بهاءالله فرزند بزرگترش به نام عبد البها جانشین وی شد. میرزا محمد علی فرزند بزرگتر از زن دوم بهاءالله به عنوان نائب عبد البها در وصیت نامه تعیین شده بود. عبد البها پس از بدست گرفتن امور، هیچ گونه نقشی برای میرزا محمد علی در رهبری بهائیان قائل نبود. میرزا محمد علی در اعتراض به نحوه تقسیم قدرت لب به اعتراض گشود و شروع به فعالیت بر علیه برادر ناتنی خود کرد. در این میان خانواده‌های همسر دوم و سوم بهاءالله از عبد البها طرفداری کرده و حق جانشینی او را به رسمیت شناختند. میرزا محمد علی با همکاری با مقامات دولت عثمانی و زمینه سازی بر علیه عبدالبها موجبات به زندان افتادن عبد البها را فراهم کرد. همچنین حکم تبعید عبد البها به شمال آفریقا نیز در دستور کار قرار گرفت. اما با انقلاب جمعیت ترکان جوان، زندانیان دولت عثمانی آزاد شدند و عبد البها از خطر تبعید نجات یافت.

در این میان فردی به نام ابراهیم جورج خیرالله از مسیحیان سوریه که به بهاییت روی آورده بود، به آمریکا مهاجرت کرده و اولین محفل بهایی در آمریکا را پایه‌گذاری کرد. او در ابتدا با این تصور که عبد البها بازگشت مجدد حضرت مسیح است با عبد البها همکاری می‌کرد اما به تدریج عبد البها متوجه شد که این مسئله در میان محفل آمریکا به باور غالب تبدیل شده است و تصمیم به مقابله با آن گرفت. خیر الله پس از آن به جبهه مخالف عبد البها پیوست و شروع به همکاری با میرزا محمد علی کرد. او یک گروه مذهبی را پایه‌گذاری کرد که بهاییت توحیدی را در آمریکا ترویج می‌کرد؛ و پس از مرگش توسط شعاع الله بهایی فرزند میرزا محمد علی که به دستور پدرش در سال ۱۹۰۴ راهی آمریکا شده بود، رهبری شد. پیروان میرزا محمد علی خود را بِهایی یا بهایی موحد می‌نامند. شعاع الله برای مدت ۳ سال از سال ۱۹۳۴ تا ۱۹۳۷ اقدام به انتشار مجله‌ای به نام Quarterly به زبان انگلیسی کرد که به ترویج مطالب و نوشته‌های میرزا محمد علی و سایر بهاییان موحد می‌پرداخت.

عبد البها در پاسخ به این اقدامات مخالفانش در ابتدا سعی در مذاکره و مصالحه داشت اما پس از مدتی با اعلام اسامی مخالفانش آنان را ناقیضین عهد و میثاق دانست و به بهاییان دستور داد تمام روابط خود را با آنان قطع و آنان را از جوامع خود طرد کنند. همچنین نمایندگانی از طرف خود به مناطقی که مخالفانش حضور داشتند فرستاد تا کنترل اوضاع را به دست گیرند. وظیفه این نمایندگان تشویق کردن بهاییان به قطع کامل و دائمی روابط خود با میرزا محمد علی و پیروانش بود. آنان از طرف عبد البها این اختیار را داشتند تا با پیروان میرزا محمد علی ارتباط برقرار کرده و آنان را تشویق به بازگشت به سوی عید البها کنند. این نمایندگان در ایران همان ۴ نفری بودند که از طرف بهاءالله به عنوان ایادی امر لله تعیین شده بودند.[۱۵]

پیامد مرگ عبدالبها[ویرایش]

عبدالبهاء در وصیت نامه خودش که به الواح و و صایا معروف است، به تفصیل در مورد میرزا محمد علی و اقداماتش بر علیه عبد البها توضیح داده و او را شکننده عهد و میثاق نامیده و شوقی عفندی، نوه خواهری خود را به عنوان جانشین ولی امر الله معرفی کرد. پیروان میرزا محمد علی جانشینی شوقی عفندی و اعتبار الواح و وصایا عبدالبها را زیر سوال برده و اعلام کردند که همچنان به وصایای بهاءالله در کتاب عهدی وفادار خواهند ماند.

اثرات این تفرقه افکنی‌ها همچنان در دیانت بهایی دیده می‌شود. گروه بهاییان موحد همچنان به عقیده خود بر پیامبری بهاءالله وعدم قبول جانشینی عبد البها پافشاری می‌کند[۱۶]

علاوه بر این نواده اسرائیلی بهاءالله به نام نگار بهایی امسالم در مصاحبه‌ای در قسمتی از فیلم «بهاییان در حیات خلوت من» به بیان این مطلب می‌پردازد که برای میرزا محمد علی مقبره‌ای ساخته است و به مخالفت با بیت العدل اعظم می‌پردازد. وی از بیان جزئیات اقداماتش در مخالفت بر علیه بید العدل خود داری می‌کند.[۱۷]

شوقی افندی، جانشین عبد البهاء[ویرایش]

انتصاب شوقی افندی[ویرایش]

شوقی افندی در سال ۱۹۲۱ و در حالیکه ۲۴ سال سن داشت هدایت بهائیان را بر عهده خود دید. شوقی افندی در کالج پروتستان بیروت که بعدا به دانشگاه امریکایی بیروت تغییر نام داد و همچنین در بالیول کالج[۱۸] دانشگاه آکسفرد تحصیل کرده بود. پس از مرگ عبد البهاء، محمد علی ادعای رهبری بهایان پس از عبد البها را دنبال کرد. او کلید مقبره بهاء الله را به تصرف خود در آورد و نگهبان آن را اخراج کرد. اما افسر بریتانیایی حاضر در عکا دستور داد که کلیدها به نگهبان مقبره که وفادار به شوقی افندی بود بازگردانده شود.

اختلاف بهائیان در امریکا[ویرایش]

پس از مرگ عبد البها، روث وایت در سال۱۹۲۶ اعتبار الواح و وصایای عبد البها را زیر سوال برد و بصورت آشکار با جانشینی شوقی افندی مخالفت کرد. او چندین کتاب در رد جانشینی شوقی افندی نوشت. او همچنین نامه‌ای به رئیس پست کل کشور نوشت و از او خواست از انتشار ادعای نادرست محفل ملی آمریکا در مورد جانشینی شوقی افندی توسط سرویس پست آمریکا جلوگیری کند. روث همچنین به نماینده عالی رتبه بریتانیا در فلسطین نامهٔ مشابهی نوشت. هیچ‌کدام از این دو نامه مورد توجه قرار نگرفت. اختلاف دیگری نیز در جامعه بهائیان آمریکایی که اکثرا غیر ایرانی بودند اتفاق افتاد. این گروه شامل افرادی بودند که به دنبال روشهای عرفانی دیگری بودند. بسیاری از افرادی که جذب بهائیات شده بودند تحت تاثیر حرفها و شخصیت عبد البها به این مرام وارد شده بودند و تصور می کردند که بهائیت یک جامعه جهانی تشکیل خواهد داد که هر کس با هر عقیده ای می تواند خود را متعلق به آن بداند. پس از اینکه شوقی افندی اداره امور بهائیان را بدست گرفت مشخص شد که او به دنبال مستحکم کردن پایه های یک دین جدید با اصول و قوانینی نوین که دارای سلسه مراتب اعمال قدرت می باشد است . به همین دلیل بهائیان آمریکا که به دنبال دین جدید نبودند این اقدام شوقی افندی را خارج از محدوده اختیارات او دانسته و با تشکیل جوامع و گروههایی همچون "جامعه تاریخ جدید" و "کاروان شرق و غرب "از بهائیت فاصله گرفتند. این دو گروه توسط میرزا احمد سهراب و جولیا و لوئیس چانلر تشکیل شد و رسما از پیروی از محفل ملی نیویورک خودداری کرد. این افراد توسط شوقی افندی در سال 1939 به عنوان ناقضین عهد و میثاق شناخته شده و از بهائیت اخراج شدند. در پاسخ به شوقی افندی ،سهراب و چانلر بیرون راندن افراد از یک دین ، در حالی که آنها به اصول دین معتقد هستند را بی معنی خوانده و سازمانی کردن اعتقادات را زیر سوال بردند. جامعه تاریخ جدید تعدادی کتاب از چانلر و سهراب و افراد دیگر منتشر کرده است. سهراب در نهایت مشروعیت شوقی افندی را پذیرفت اما به نحوه رهبری و اداره امور بهائیان معترض بود. جامعه تاریخ نوین تا سال 1959 فعالیت داشت و هم اکنون عضو فعالی ندارد. کاروان شرق و غرب به عنوان یک سازمان غیر انتفاعی و جدای از بهائیت همچنان فعال ماند.

طرد اعضای خانواده[ویرایش]

در سال 1932 عمه بزرگ شوقی افندی به نامه بهیه خانوم در گذشت. او در میان بهائیان نفوذ زیادی داشت و از شوقی افندی پشتیبانی می کرد.بهیه خانوم با بیان اصول گنجانده شده در الواح وصایای عبدالبها به مقبولیت شوقی افندی کمک زیادی کرد. تا زمان مرگ او شوقی افندی با مقاومت جدی در میان اعضای خانواده روبرو نشد. اما پس از درگذشت بهیه خانوم برادرزاده ها و خواهر زاده های شوقی افندی شروع به مخالفت با او کردند. عده ای ازدواج شوقی افندی با روحیه مکسول و غربی بودن وی را سبب بدعت در دین و تهدیدی برای ریشه های ایرانی دیانت بهایی دانستند. عده ای از افراد خانواده بر همین اساس دستورهای شوقی افندی را نادیده گرفته و با خانواده های ناقضین عهد و میثاق وصلت کردند. این اقدام آنها سبب طرد آنها از جامعه بهائی شد. تا زمان مرگ شوقی افندی در سال 1957 او تنها عضو مرد خاندان بهاء الله بود که از دیانت بهائی طرد نشده بود. حتی پدر و مادر او نیز آشکارا به مخالفت بر علیه او اقدام کردند. این تشنجات داخلی اما سبب تشکیل شاخه جدیدی در بهائیت نشد. [۱۹]


پیدایش بیت العدل اعظم[ویرایش]

شوقی افندی در سال 1957 بدون تایین جانشینی برای خود در گذشت. او هیچ فرزندی نداشت و در طول دوران رهبری اش تمامی مردان خانواده اش را به عنوان ناقضین عهد و میثاق از بهائیت طرد کرده بود. او همچینین هیچ وصیت نامه ای از خود بجا نگداشت. ایادی امر الله اعلام کردند که امکان تایین جانشین واحد که همگی از او تبعیت کنند وجود ندارد. چنین موقعیتی در الواح وصایا عبدالبها نیز در نظر گرفته نشده بود. برای فهم بهتر سیر تایین رهبری از زمان شوقی افندی تا تشکیل بیت العدل اعظم توضیح مختصری در مورد ولی امر و ایادی امر مفید خواهد بود:

ولی امر الله[ویرایش]

به جز اشاره کوتاهی در نوشته های بهاءالله در مورد اغصان، در مورد ولی امر هیچ مطلبی تا زمان الواح و وصایا عبد البهاء وجود ندارد. شوقی افندی بعدها به همسر و نزدیکانش گفته بود که هیچ آگاهی قبلی در مورد مقام ولایت امری نداشته است و نمی دانسته که از طرف عبدالبها به عنوان ولی امر بعد از او تایین شده است. عبدالبها به بهاییان هشدار داده بود که مراقب مشکلاتی که از جانب برادرش میرزا محمد علی ایجاد می شود باشند. همچنین اوسعی کرد نحوه تایین ولی امر الله بعد از خودش را بصورت واضح بیان کند تا دوگانگی دیگری در بهائیت بوجود نیاید. بنابر وصیت عبدالبها هر ولی امر باید در زمان حیات خود ولی امر پس از خود را تایین کند تا پس از او اختلاف نظری پیش نیاید. جانیشین ولی امر باید فرزند ارشد ولی امر و یا از اغصان( فرزند ذکور) از خاندان بهاءالله باشد. در آخر بهاءالله دستور داده بود 9 نفر از میان ایادی بهایی به عنوان ایادی امر الله تایین شوند که این 9 نفر با اکثریت آراء باید جانشین ولی امر را بپذیرند.[۲۰]

منابع[ویرایش]