حق وتو

وتو کلمه‌ای از زبان لاتین و به معنای «من منع می‌کنم» است. این واژه نخست در مجلس‌های دوره امپراتوری روم بکار می‌رفت.

اگر در یک نظام رای‌گیری نظر مخالف یک یا چند رای‌دهنده، فارغ از نتیجه شمارش آرا، بتواند نتیجه را ملغی کند می‌گویند «رای وتو شده‌است». این حالت به‌ویژه وقتی پیش می‌آید که بر پایه آیین‌نامه رای گیری نیاز به «توافق به اتفاق آرا» باشد. در این حالت هریک از رای دهندگان حق وتو دارند، چون اگر رای مخالف دهند اتفاق آرا حاصل نمی‌شود و پیشنهاد به تصویب نمی‌رسد.

از مشهورترین موارد وتو در دوران معاصر استفاده از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد است. کشورهایی که حق وتو دارند عبارت اند از:ایالات متحده آمریکا، روسیه، فرانسه، انگلستان و چین . بر اساس منشور اساس سازمان ملل متحد، شوراي امنيت داراي 10 عضو غير دايم و 5 عضو دايم است. اعضاي دايم شورا داراي حق «وتو» هستند. از ابتداي تأسيس سازمان تا کنون، نسبت به اين حق، نظريات متفاوتي اظهار شده و بيشتر اين نظريات، مخالف اين حق بوده اند. اکنون، که اين مخالفت ها شدت يافته، برخي از کشورها مدعي استحقاق برخورداري از حق وتو هستند. علاوه بر ايرادهاي حقوقي و تناقضات نظري و عملي، حق وتو از ديدگاه اسلام نيز پذيرفته نيست؛ زيرا اين حق بر اساس قدرت قدرتمندان آن زمان و در قالب يک قانون، به پنج کشور اعطا شده و موجب تسلط و تفوق بر ساير کشورها گرديده است. از اين رو، براي بررسي اين حق و جايگاه آن در اسلام، «قانون و قانون گذاري»، «قدرت» و «اصل ولايت و عدم ولايت» با رويکردي ديني و اسلامي بررسي و بر اساس هر يک، ناسازگاري حق وتو با اسلامي و عدم مشروعيت آن اثبات مي شود.

حق وتو ناشى از بند 3 ماده 27 منشور سازمان ملل متحد است كه مى‌گويد:

تصميمات شوراى امنيت راجع به ساير مسائل [مسائل مربوط به غير آيين كار] با رأى مثبت نه (9) عضو، كه شامل آراء تمام اعضاى دايم باشد، اتخاذ مى‌گردد.

در تعريف «حق وتو» گفته شده است:

1.هريك از پنچ عضو دايمى شوراى امنيت (چين، فرانسه، شوروى (روسيه)، انگلستان و آمريكا) مى‌تواند با دادن رأى منفى، از صدور قطع‌نامه‌اى در شوراى امنيت جلوگيرى نمايد. اين رأى منفى عضو دايمى شوراى امنيت را، كه مانع از تصويب قطع‌نامه مى‌شود، «وتو» مى‌نامند. اين رأى منفى فقط هنگامى «وتو» تلقّى مى‌گردد كه به مسائل ماهوى و نه مسائل آيين كار مربوط مى‌شود

2.در تعريف «حق وتو» مى‌توان به طور خلاصه و نيز جامع‌تر گفت: «حق وتو» عبارت است از: رأى منفى هر يك از اعضاى دايم شوراى امنيت سازمان ملل متحد به قطع‌نامه‌هاى داراى آراء مثبت شوراى امنيت در مسائل ماهوى. به عبارت ديگر، «حق وتو» عبارت است از: رأى غير مثبت هريك از اعضاى دايم شوراى امنيت سازمان ملل متحد به قطع‌نامه‌هاى داراى آراء مثبت شوراى امنيت در مسائل ماهوى.