بحران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

بحران پیشامدی است که بصورت ناگهانی و گاهی فزاینده رخ می‌دهد و به وضعیتی خطرناک و ناپایدار برای فرد، گروه و یا جامعه می‌انجامد. بحران باعث بوجود آمدن شرایطی می‌شود که برای برطرف کردن آن نیاز به اقدامات اساسی و فوق‌العاده است. بحران‌ها بر حسب نوع و شدت متفاوتند. بحران یک فشارزایی بزرگ و ویژه است که باعث در هم شکسته شدن انگاره‌های متعارف و واکنش‌های گسترده می‌شود و آسیب‌ها، تهدیدها، خطرها و نیازهای تازه‌ای به وجود می‌آورد .[۱]

واژه چینی که برای «بحران» وجود دارد، تصویر بهتری از مولفه‌های سازنده بحران را به نمایش می‌گذارد. واژه بحران در زبان چینی از همان حروفی تشکیل شده است که «خطر» و «فرصت» را شکل داده‌اند. بحران همچنان که نشانگر یک مانع، آسیب، ضایعه یا تهدید است، نشانگر فرصت برای رشد یا افول نیز می‌باشد.[۲]

کلمهٔ بحران به زبان چینی

ویژگی‌های بحران[ویرایش]

  • معمولاً غیر قابل پیش‌بینی است (یعنی نمی‌توان پیش‌بینی کرد که کی و در کجا اتفاق می‌افتد) اما معمولاً غیرمنتظره نیست.
  • بیشتر یک وضعیت اضطراری و آنی است تا یک حالت ماندگار
  • پویا و متغیراست

بحران‌شناسی[ویرایش]

بحران شناسی بخش مهمی از فرایند مدیریت بحران و پژوهش‌های مربوط به آن را تشکیل می‌دهد. شناخت هر چه دقیق تر بحران، همچون هر حوزه مدیریتی دیگری، به کنترل و هدایت هرچه موثرتر آن کمک کرده و مدیران بحران می‌توانند با تفکیک تفصیلی مسئله پیش رو، آن را مدیریت پذیر گردانند.[۳]

انواع بحران[ویرایش]

تنوع در پدیده‌هایی که بحران خوانده می‌شوند، هنوز کمتر از تنوع‌هایی است که از این واژه ارائه شده‌اند. بعضی از دسته بندی‌های بحران‌ها بصورت زیر است:

  • بحران شخصی
  • بحران اجتماعی
  • بحران اقتصادی
  • بحران سیاسی
  • بحران بین‌المللی
  • بحران زیست محیطی

مدیریت بحران و مطالعات تاریخی[ویرایش]

ممکن است این پرسش پیش آید که در قرن بیست و یکم و با برخورداری از آخرین پیشرفت‌های فناوری در زمینه مقابله با حوادث غیرمترقبه از جمله روش‌های مدرن ارتباطات و فوریت‌های پزشکی و مداوای مجروحین، چه نیازی به مطالعه تاریخ حوادث وجود دارد. به عبارت دیگر مطالعه پیشینه مقابله با این حوادث چه کمکی برای افزایش توانمندی مدیران بحران در زمان ما می‌نماید. پاسخ به پرسش فوق را می‌توان بصورت زیر خلاصه نمود[۴]:

  • تلقی عمومی از نهادها، فرایندها و سیستم‌ها به گونه‌ای است که گویی آن‌ها به یک‌باره و خلق‌الساعه بوجود آمده‌اند، در حالی‌که آن‌ها در طول زمان و متاثر از عوامل عدیده‌ای توسعه یافته‌اند و حاصل و برآیند تقابل میان وضیعت ایده‌آل و واقعیت‌های سیاسی و اقتصادی هستند که در طول زمان تغییر می‌یابند. درک این‌که یک نهاد چگونه ایجاد شد و چرا این‌گونه عمل می‌کند کمک بزرگی برای آینده است.
  • حوادث تاریخی به ما یادآوری می‌کند که چه اتفاقاتی ممکن است در آینده رخ دهد. بلایا و حوادثی که در گذشته رخ داده راهنمای ارزشمندی برای طراحان و برنامه‌ریزان در مرحله تجزیه و تحلیل مخاطرات می‌باشد.
  • حوادث تاریخی بیانگر مخاطراتی هستند که قابل پیش‌بینی است و از برنامه‌ریزان و طراحان انتظار می‌رود مخاطراتی را که اثرات ژرفی برجامعه و مردم می‌گذارد شناسایی کرده و برای آن‌ها برنامه‌ریزی کنند.
  • حوادث تاریخی، نظرات بلندمدت و گسترده‌ای را از مخاطرات بالقوه به ما ارایه می‌دهد. مردم بطور طبیعی به مسائل کوتاه‌مدت توجه دارند در حالی‌که با بررسی سریع سوانح تاریخی بویژه مخاطرات زمین‌شناسی افق دید وسیع‌تری می‌یابند.
  • حوادث تاریخی نمایان‌گر تاثیرات اجتماعی سوانح است. در حالی‌که اکثر مردم به سوانح به صورت نیازهای فوری و مقابله و پاسخ به تبعات آن می‌نگرند وظیفه یک مدیر حوادث اضطراری بررسی نیازهای بلندمدت و اعاده شرایط عادی جامعه است.
  • مطالعه تاریخ به ما می‌آموزد که چه حوادثی می‌تواند سریعاً منجر به بلایا و فجایع بزرگ گردند. این‌گونه حوادث منجر به یک رشته واکنش‌ها و زنجیره حوادث بزرگتری می‌گردد که سریعاً مناطق وسیع‌تری را که در ابتدا از این حوادث متاثر نگردیده بودند به کام خود می‌بلعد.

مدیریت بحران[ویرایش]

فرایند پیش‌بینی و پیش‌گیری از وقوع بحران، برخورد و مداخله در بحران و سالم سازی بعد از وقوع بحران را مدیریت بحران گویند. علمی کاربردی است که به وسیله مشاهده سیستماتیک بحران‌ها و تجزیه و تحلیل آن‌ها در جستجوی یافتن ابزاری است که بوسیله آنها بتوان از بروز بحران‌ها، پیش‌گیری نمود و یا در صورت بروز بحران، برای کاهش اثرات آن، امدادرسانی سریع و بهبودی اوضاع اقدام نمود.[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. «پورتال استان خراسان رضوی - اداره کل مدیریت بحران استان خراسان رضوی». 
  2. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «"crisis" Chinese word for "crisis"»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد.
  3. دکتر حسین حسینی. فصلنامه امنیت، سال پنجم، شماره ۱و۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۵. 
  4. مشهدی، حسن و ظفری، حسین و مظفری، عبدالله. کتاب مدیریت شرایط اضطراری (مفاهیم و استراتژی­هایی برای برنامه ریزی موثر) ، 1389. شرکت آب و فاضلاب شهر تهران. 12. 
  5. «پورتال استان خراسان رضوی - اداره کل مدیریت بحران استان خراسان رضوی». 

منابع[ویرایش]