امتیاز علیخان عرشی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

امتیاز علیخان عرشی (۱۹۰۴ ـ ۱۹۸۱م/ ۱۲۸۳ ـ ۱۳۶۰ش/ ۱۳۲۲ ـ ۱۴۰۱ق)، عالمی هندی، اهل رامپور ـ در بخش شیعه نشین هندوستان ـ و رئیس کتابخانهٔ از میان رفتهٔ «رضا» در این شهر، که شهرت وی، به خاطر اقدام مهم و اثر گذار وی در مستند سازی نهج البلاغه است [۱].

در بارهٔ زندگی او زیاد نمی‌دانیم؛ جز آن که تحصیلاتی در علوم نوین و هم علوم حوزوی کهن داشته، و احتمالاً از تحصیل کردگان در نجف است. این که وی ظاهراً در سال ۱۹۰۴م، یعنی ۱۲۸۳ش و ۱۳۲۳ق به دنیا آمده‌است با این گزارش تأیید می‌شود که در سال ۱۹۶۵م، جشنی به مناسبت شصتمین سالگرد تولد او گرفته، و اثری به یادبود شصتمین زادروز او منتشر کرده اند[۲]. وی حد اقل به چهار زبان اردو، عربی، فارسی و انگلیسی مسلط بوده [۳]، و اثر مشهور خود استناد نهج البلاغه را بار به زبان انگلیسی تألیف نموده‌است. این اثر، البته بعدها به عربی و فارسی نیز ترجمه می‌شود.
در سخن از اثر علمی وی، باید نخست به پیشینهٔ پژوهشها در بارهٔ نهج البلاغه اشاره کرد. از قدیم‌الایام، برخی عالمان اهل سنت، گرد آوری انتساب این اثر به سید رضی را مورد تردید قرار داده بودند و جز آن، بسیاری نیز در این که اساساً سخنان گردآوری شده، از گفتارهای علی بن ابی طالب (ع) باشد، تردید می‌ورزیدند. تردیدها در دوران معاصر، در حدود دههٔ ۱۳۳۰ش به اوج خود رسید و برخی ادیبان برجستهٔ مصری همچون احمد امین و... ، با نقد متن اثر، کوشیدند شواهدی ارائه کنند که نشان می‌داد حداقل برخی بخشهای آن، مجعولاتی متعلق به قرنها بعد از دوران علی بن ابی طالب (ع) است. [۴]
از جملهٔ آثار مهمی که توسط شیعیان برای دفاع از اصالت نهج البلاغه تألیف شد، یکی همین کتاب استناد نهج البلاغه، تألیف امتیاز علیخان عرشی است. وی در این اثر می‌کوشد نهج البلاغه را مستند کند؛ به عبارت بهتر، گفتارهایی را که سید رضی ضمن نهج البلاغه ذکر کرده، و مأخذ خود را هم بیان نداشته‌است، با پیدا کردن مآخذ کهنی که سید رضی مورد استفاده قرار داده‌است، مستند کند.
پیش از وی، میرزا حبیب الله خویی در شرح خویش بر نهج البلاغه با عنوان منهاج البراعه، برای مستند سازی نهج البلاغه کوشش کرده بود. عالمان دیگری نیز همچون هبة الدین شهرستانی، هادی آل کاشف الغطاء و... کارهایی کرده بودند، اما علمی ترین و جدی ترین کوشش، توسط امتیاز علیخان پی گرفته شد. وی به سبب آشنایی با دانشهای عصر مدرن، اقدامی علمی تر از بقیه صورت داد و به سبب ریاست بر کتابخانه‌ای بزرگ، مآخذ خوبی نیز در اختیار داشت [۵].
امتیاز علیخان عرشی توانست از مجموع گفتارهای منسوب به علی (ع) در نهج البلاغه، ۱۰۶ خطبه، ۳۷ نامه و ۷۹ کلمهٔ قصار را مستند کند. وی نخست این اثر را همچون مقاله‌ای ضمن مجلهٔ ایندیان کالچر منتشر کرد و بعد، آن را مستقل نیز با افزودنیهایی به چاپ رساند. این اثر توسط هم شهری خودش عامر انصاری به عربی، و توسط مرتضی آیت‌الله زادهٔ شیرازی با نام استناد نهج البلاغه از عربی به فارسی ترجمه شد[۶]. ترجمهٔ فارسی این اثر در کتابخانهٔ دیجیتال حوزهٔ علمیهٔ قائمیهٔ اصفهان قابل دسترسی است.[۷]

پانویس[ویرایش]

  1. پاکتچی، اسناد نهج البلاغه، جلسهٔ سوم؛ فرهنگ ادبیات اردو، ۱/ ۷۲
  2. http://www.imdb.com/name/nm3325613/
  3. پاکتچی، اسناد نهج البلاغه، جلسهٔ سوم
  4. موسوی، ۲۱۵ به بعد
  5. پاکتچی، همانجا
  6. انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۶۳ش.
  7. http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2062/Page-1

منابع[ویرایش]

  • پاکتچی، احمد، اسناد نهج البلاغه، جزوهٔ درسی دانشگاه امام صادق (ع)، قابل دسترسی در کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه امام صادق (ع)
  • موسوی، محسن باقر، المدخل الی علوم نهج البلاغه، دمشق، دار‌العلوم، ۱۴۲۳ق/ ۲۰۰۲م؛
  • Encyclopedic Dictionary of Urdu Literature, ed. Abida Samiuddin, New Delhi, Daryaganj, 2007