اردها

اردها یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان ملایعقوب بخش مرکزی شهرستان سراب واقع شده‌است.

جغرافیای انسانی و مردم‌شناسی

دهستان اردها در حدود ۵۰۰۰ نفر جمعیت دارد. از دههٔ ۴۰ شمسی مهاجرت از روستا آغاز شده و در مقاطع مختلف، با شدت و ضعف هم‌چنان ادامه داشته‌است. عمده‌ترین مقصدهای مهاجرت عبارت بوده‌اند از سراب، گنبد کاووس، کرمان (مجتمع مس سرچشمه)، تبریز، تهران، و کرج. بنا به اسناد موجود، در دهه‌های ۲۰ و ۳۰ شمسی اقداماتی مانندِ ساختنِ حمام، احداث راه دست‌رسی و تأسیس دبستان پسرانه و دخترانه از طرف خانوادهٔ شقاقی و به‌ویژه عزیزخان شقاقی برای آبادانی روستا صورت گرفته بود که به دو علت ناتمام ماند!!!

نخست مخالفت عده‌ای از متنفذین سنتی که تأسیس مدرسهٔ دخترانه را مخالف شرع می‌دانستند و به این بهانه با سایر اقدامات عمرانی نیز که اندکی چهرهٔ انسانی و امروزی به روستا می‌داد مخالفت می‌کردند. دوم به دلیل مرگ عزیزخان که ظاهراً پس از او کسی به آن درجه به آبادانی روستا همت نگماشت. به دلیل فقدان امکانات رفاهی و زیرساختاری از قبیل {راه، مخابرات، برق، گاز، آب لوله‌کشی، بیمارستان، حمام، اسفالت کوچه و خیابان، و مانند آنها}!!از دههٔ ۴۰ به بعد سیل مهاجرت از این دورهٔ زمانی تا کنون که بخشی از این امکانات فراهم شده ادامه داشته‌است. به‌ویژه جمعیت جوان روستا به دلیل فقدان جاذبه از نظر کسب و کار و رفاه دائماً در حال مهاجرت بوده و از این رو نسبت جمعیت جوان به‌شدت کاهش یافته‌است.

در حال حاضر بیش از ۸۰% جمعیت اردها باسواد (حداقل خواندن و نوشتن) هستند. تاریخ هنر و موسیقی محلی در اردها چندان برجسته نیست. دست کم در پنج دههٔ اخیر هیچ «آشیق» یا خواننده-نوازندهٔ محلی مشهوری در اردها بروز نیافته‌است. تنها نوازندهٔ مشهور اردها در این چند دهه «قارمان‌چی علسگر» بوده‌است که در سال ۱۳۶۵ [؟] شمسی از دنیا رفته‌است. علسگر در نواختن قارمان بسیار ماهر بوده ولی پس از انقلاب کسی نواختن او را در انظار عمومی ندیده‌است. از نظر صنایع دستی نیز محصول ویژه‌ای مختص به روستا شناخته شده نیست.

خوی عموم مردمان نسبتاً ملایم است و جز در مواردی که معیشت عرصه را بر آنان تنگ می‌کند دعوا بر سر حقابه گاهی به جنگ بیل و شانه (شنه) و زخمی شدن شدید طرفین ختم می‌شود. حقابهٔ مشترک اردها و دونّو (دونیق) از زمان‌های قدیم یکی از بهانه‌های جنگ بر سر حقابه بوده‌است که گاه و بی‌گاه اهالی دو روستا را به جان هم می‌انداخته‌است. جز این، سابقهٔ قابل ذکری از درگیری و خشونت در روستا مشهور نیست.

آقا مهدی شقاقی نقش سادات را نیز بیان فرمائید:

جغرافیای طبیعی

اردها در کوه‌پایهٔ شمالی بوزگوش و در منطقهٔ کوهستانی و سردسیر قرار دارد. از این رو، به عنوان ییلاق برای عشایر کوچ‌رو مانند شاه‌سئوه‌ن مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. اردها به دلیل مجاورت با یخ‌چال‌های کوه بزگوش، قریه‌ای پرآب است و آب رودخانهٔ اصلی آن در زمستان و تابستان قطع نمی‌شود. باغ‌های مشهور آن در منطقهٔ کوه‌پایه و در شیب‌های نسبتاً تند آن قرار دارند. به‌ندرت می‌توان زمین مسطحی با وسعت زیاد در اردها پیدا کرد. مانند بسیاری از روستاهای منطقه، اهالی عمدتاً در دام‌داری و باغ‌داری مهارت دارند. خاک آن عموماً حاصل‌خیز است و به همین دلیل محصولات باغی مرغوبی در آن به عمل می‌آید.

به دلیل وجود فعالیت‌های آتش‌فشانی در منطقه، آب‌های گرم سطحی در بخش‌های شمالی آن جریان دارد و سال‌هاست که به عنوان حمام طبیعی مورد استفادهٔ اهالی قرار می‌گیرد. پوشش گیاهی طبیعی آن در نواحی مرتعی عمدتاً از نوع جامعهٔ درمنه - گون است. حیوانات وحشی مانند پلنگ (در حال انقراض قطعی)، خرس قهوه‌ای (نماد منطقه)، گرگ، روباه، شغال، خرگوش، راسو، جوندگان شامل سنجاب، موش صحرایی (آخجاسیچانی)، خزنده‌گانی مانند مارمولک و مار، و پرنده‌گان مختلفی مانندِ عقاب، قرقی، اردک وحشی (مهاجر)، کلاغ، زاغ‌چه، سار، گنجشک، دم‌جنبانک، در منطقه دیده می‌شوند.

مکان‌های آموزشی

اولین دبستان پسرانه با شش کلاس به نام «شمس» در سال ۱۳۴۰ در اردها تأسیس شد. اکنون علاوه بر دبستان و پسرانه و دخترانه، یک دبیرستان دخترانه، یک دبیرستان پسرانه، و یک هنرستان کشاورزی در اردها وجود دارد.

• * مساجد اردها :

مشاهیر اردها

• قارمان‌چی علسگر: نوازنده‌ای چیره‌دست که نه‌تنها در روستا بلکه در منطقهٔ سراب مشهور بوده‌است.
• عزیزخان شقاقی: از نواده‌های صادق خان شقاقی بیگ‌لربیگی خانات سراب و از روشن‌فکران دورهٔ مشروطه
• اسماعیل چنگیزی اردهایی: مدرس دانشگاه، رشتهٔ الهیات، تاریخ و تمدن اسلامی، دانش‌گاه زنجان

• * شهدای اردها :
• * سادات اردها :
• * علما و روحانیون اردها :

جستارهای وابسته

• جمعیت روستاهای شهرستان سراب

منابع

• درگاه ملی آمار ایران