احمد کایا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زادروز ۲۸ اکتبر ۱۹۵۷
ملاطیه ,  ترکیه
درگذشت ۱۶ نوامبر ۲۰۰۰ میلادی (۴۳ سال)
پاریس ,  فرانسه
علت مرگ سکته قلبی
آرامگاه گورستان پرلاشز, پاریس
ملیت ترکیه
تبار کردتبار, ترک‌تبار[۱]
شناخته‌شده برای خواننده
همسر گؤلتن کایا هایال اوغلو


احمد کایا (به ترکی: Ahmet Kaya) ‏ (۲۸ اکتبر ۱۹۵۷ - ۱۶ نوامبر ۲۰۰۰) خواننده کرد اهل ترکیه بود. او بنیانگذار سبک اعتراض‌خوانی در موسیقی کشور ترکیه‌است، او به هر دو زبان ترکی و کردی آواز می‌خواند.

زندگی و کار[ویرایش]

احمد کایا خوانندهٔ کرد اهل ترکیه در سال ۱۹۵۷ در شهر ملاطیه ترکیه به دنیا آمد. او از پدری کُرد و مادری ترک در شهر عمدتاً ترک‌نشین و علوی‌نشین ملاطیه به دنیا امد و در زمان نوجوانی به خاطر شرایط دشوار زندگی پدر، به همراه خانواده به شهر استانبول نقل مکان کردند. پدر او که قبلاً در یک کارخانه نساجی کار می‌کرد در استانبول در نمایشگاهی به پادویی مشغول شد. خود در وصف این وضعیت می‌گفت:

«هر روز که از مدرسه به سوی خانه می‌رفتم پدر را می‌دیدم که مشغول شستشوی اتومبیل است و همه گاه پیش خود می‌گفتم هنگامی که بزرگ شدم برای پدر نمایشگاهی خواهم خرید تا ارباب خود باشد.»

اما این رویائی بیش نبود چرا که اندکی بعد پدر با مرگ خود، خانواده را تنها گذاشت. او که کوچکترین عضو خانواده بود در شرایط بسیار دشوار و سخت گذران زندگی می‌کرد. خود می‌گفت

«روزهائی بود حتی قادر به تهیه بلیط برای استفاده از اتوبوس شهری نبودم.»

دوران جوانی کایا برابر شد با کودتای کنان اورن و خفقان شدیدی که بر فضای سیاسی جامعه ترکیه تحمیل گردید. او که به شدت مخالف وضع موجود بود در سال ۱۹۸۵ به کمک دوستان خود آلبومی از ترانه‌هایش را منتشر کرد که به گفته‌اش هیچ امیدی به استقبال آن از طرف مردم نداشت و تنها در پی آن بود که بوسیلهٔ ترانه‌هایش اعتراض خود را را به شرایط حاکم اعلام دارد. چند روز پس از عرضه آلبوم ماموران قضایی ترکیه کاست او را به دلیل وجود چند ترانهٔ سیاسی جمع آوری نمودند. پس از اعتراض فراوان، در نهایت فروش کاست او آزاد اعلام شد. همین فعل و انفعالات سبب شهرت نام کایا گشت و کاست او با استقبال نسبتاً خوبی مواجه شد. آلبوم دوم او ترانهٔ شفق نام داشت. وجود شعری به همین نام از ﴿اولکو تامر﴾ که به دلیل داشتن افکار سیاسی در انتظار اعدام بود، موجب آوازهٔ هر چه بیشتر کایا شد.

اما کایا در سال ۱۹۸۷ در پی آشنایی با یوسف هایال اوغلو[۲] فصل جدیدی را در زندگی هنری خود آغاز کرد. آلبوم بپا می‌خیزیم که بیشتر شعرهایش از هایال اوغلو بود در شرایط انسداد شدید سیاسی ترکیه، او را در زمرهٔ خوانندگان برتر و معترض ترکیه قرار داد.

کایا در تمام سالهای خوانندگی با شعرای بزرگ ترکیه همکاری کرد. علاوه بر هایال اوغلو، بزرگانی همچون آتیلا ایلهان و اورهان کوتالاز جمله شعرائی بودند که کایا از شعرهای آنها استفاده می‌کرد. لقب کایا «دموکرات خسته» بود که برگرفته از کاستی به همین نام از او بود. حضور او در هر مکانی مشکلاتی را بوجود می‌آورد چرا که با سخنانش مخالفان آزادی در ترکیه را آزار می‌داد. به همین جهت، کایا سالها از اجرای کنسرت در داخل ترکیه محروم شده بود. خود می‌گفت کاری خواهد کرد که هیچ گاه از ذهن مخالفانش پاک نگردد و همه گاه آنها را خواهد آزرد. یک بار در برنامه‌ای تلویزیونی اعلام کرد کفن خویش را هر زمان با خود حمل می‌کند و هر لحظه آمادهٔ مرگ در راه آزادی است. کایا در سال ۹۸ در مراسم اهدای جایزهٔ سال به برترینهای ترکیه جوایز انجمن روزنامه نگاران اعلام کرد که در آلبوم جدید خود ترانه‌ای کُردی اجرا خواهد کرد و سپس کانالهای رسانه‌ای ترکیه را مخاطب قرار داد و گفت: من مطمئن هستم که ترکیه کانالهایی پر دل و جرات دارد که بتواند این ویدیوی مرا پخش کند. همین مساله موجب گردید که مخالفان کردهای ترکیه که همان ملی گرایان افراطی آن کشور بودند، اعتراض وسیعی به او نمایند. به دلیل وقوع درگیری‌هایی در آن مراسم، روز بعد دادگاه امنیتی ترکیه کایا را احضار نموده و بازداشت کرد. ساعاتی بعد، پس از اعتراض وکلای کایا، او را به قرار وثیقه آزاد کردند. کایا متهم بود که سالها قبل در چند کشور اروپایی از جمله بلژیک و آلمان کنسرتهایی به حمایت از حزب پ. ک. ک برگزار کرده است. چند ماه بعد از این ماجرا، کایا به قصد برگزاری کنسرت راهی فرانسه شد و به دلیل جو نامناسب ترکیه بر اثر غوغای رسانه‌های گروهی علیه‌اش، تصمیم به اقامت در آن کشور گرفت. او به کمک همسر فرانسوا میتران رئیس جمهور فقید فرانسه، توانست اقامتی یکساله دریافت کند. در همین حال کایا در دادگاه ترکیه به ده سال حبس بصورت غیابی محکوم گردید.

مرگ[ویرایش]

چند ماه پس از این وقایع، در صبحگاه ۱۶ نوامبر ۲۰۰۰ در سن 43 سالگی به سبب حمله قلبی در شهر پاریس درگذشت. البته به گفتهٔ دولتمردان ترکیه و روزنامه‌های آن کشور این مرگ، یک مرگ طبیعی بود، اما عدهٔ زیادی[۳] بر این عقیده بوده و هستند که احمد کایا را از طریق مسمومیت ترور کرده‌اند، البته تا به امروز طرفداران تلویزیونی و روزنامه‌ای احمد کایا پیگیر این مسئله بوده و هر از چند گاهی مطالبی در این مورد پخش و چاپ می‌کنند.

پیکر او را در گورستان پرلاشز به خاک سپردند.[۴] همسر او گؤلتن کایا هایال اوغلو با بازگرداندن جنازه‌اش به ترکیه مخالفت نمود و اعلام کرد که ترکیه کنونی شایستگی آن را ندارد که مرد بزرگی چون او در خاک‌آن دفن گردد و تا زمانیکه ترکیه به یک کشور آزاد و دموکرات تبدیل نگردیده، اجازه بازگرداندن جنازه‌اش به ترکیه را نخواهد داد.

شعار کایا احترام به عقیده و آزادی اندیشه بود و عمر خود را نیز در این راه نثار کرد. تاریخ ترکیه، کایا رابخاطر تاثیری که بر موسیقی و فضای سیاسی برگرفته از آن گذاشت هرگز فراموش نخواهد کرد.

آلبوم‌شناسی[ویرایش]

کایا در مجموع ۲۷ آلبوم از ترانه‌هایش به یادگار گذاشته‌است. معروفترین آلبوم او ترانه‌هایم برای کوه‌ها منتشر شده به سال ۹۴ نام دارد که بیش از ۱٫۵ میلیون کاست فروش کرد و جز پر فروشترین آلبومهای تاریخ موسیقی ترکیه‌است. معروفترین اثر او با گریه‌هایمان از همین آلبوم است که موافقان و حتی مخالفانش را به تحسین واداشت. شعر ترانه‌های او در قالب سبک پروتست ارائه شده و بدین سبب او را بنیانگذار سبک پروتست در ترکیه می‌دانند. آنچنان که از لحاظ موزیک او را پایه گذار سبک موسیقی آزاد درترکیه می‌خواند. البته ترانه‌هایی مربوط به فولکولور ترکی شرق ترکیه هم دارد که بسیار به ترکی آذری شبیه و یا حتی همسان هستند. او همچنین آوازهایی با استفاده از شعر و آهنگ به جا مانده از صوفیان قرون میانهٔ ترکیه مانند «پیرسلطان ابدال» اجرا کرده‌است. رک گویی و جرات فراوان از مشخصه‌های بارز کایا بود. خود می‌گفت که همیشه بر لبه پرتگاه گام بر می‌دارد و از این کار نیز هیچ ابائی ندارد.


Ahmet Kaya - Aglama Bebegim-۱۹۸۵

Ahmet Kaya - Acilara Tutunmak-۱۹۸۵

Ahmet Kaya - Safak Turkusu-۱۹۸۶

Ahmet Kaya - An Gelir-۱۹۸۶

Ahmet Kaya - Yorgun Demokrat-۱۹۸۷

Ahmet Kaya – Baskaldiriyorum-۱۹۸۸

Ahmet Kaya - Resitaller ۱-۱۹۸۹

Ahmet Kaya - Iyimser Bir Gul-۱۹۸۹

Ahmet Kaya - Resitaller ۲-۱۹۹۰

Ahmet Kaya - Sevgi Duvari-۱۹۹۰

Ahmet Kaya - Basim Belada-۱۹۹۱

Ahmet Kaya - Dokunma Yanarsin-۱۹۹۲

Ahmet Kaya - Resitaller ۳-۱۹۹۲

Ahmet Kaya – Tedirgin-۱۹۹۳

Ahmet Kaya - Sarkilarim Daglara-۱۹۹۴

Ahmet Kaya - Beni Bul-۱۹۹۵

Ahmet Kaya - Yildizlar ve Yakamozlar-۱۹۹۶

Ahmet Kaya - Dosta Dusmana Karsi-۱۹۹۸

Ahmet Kaya - Hoscakalin Gozum-۲۰۰۱

Ahmet Kaya - Birazda Sen Agla-۲۰۰۳

Ahmet Kaya - Kalsin Benim Davam-۲۰۰۵

Ahmet Kaya - Dinle Sevgili Ülkem

Ahmet Kaya - Gözlerim Bin Yasynda

Ahmet Kaya – siirler

Ahmet Kaya - Ya Ryza Simdi

Ahmet Kaya & Ferhat Tunç & Emre Saltyk - Yağmur Türküleri

Ahmet Kaya & Selda Bağcan - Kocero ahmetkaya - ropörtaj

ahmet kaya & ibrahim tatlises

پیوندها[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «his mother was a Turk who wanted to raise their children as honorable»(انگلیسی)‎. وب‌گاه رسمی احمد کایا. 
  2. به فارسی خیال اوغلو به معنی زادهٔ خیال
  3. همهٔ طرفداران وی
  4. «دهمین سال‌مرگ احمد کایا، صدای اعتراض در ترکیه»(فارسی)‎. وب‌گاه بی‌بی‌سی فارسی، ۱۸ دی ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۹. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]