اتین دو لا بوئسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اتیین دو لا بوئسی
نام اصلی Étienne de La Boétie
زادروز ۱۵۳۰ میلادی
شهر سارلا در منطقه پریگورد فرانسه
مرگ ۱۵۶۳ میلادی
نزدیک شهر بردو
ملیت فرانسوی Flag of France.svg
پیشه نویسنده و شاعر

اتیین دو لا بوئسی (به فرانسوی: Étienne de La Boétie) شاعر، نویسنده و فیلسوف فرانسوی دوره رنسانس است. در سال ۱۵۳۰ در شهر سارلا در منطقه پریگورد فرانسه متولد شد و در سال ۱۵۶۳ در حالی که جوانی ۳۳ ساله بود در نزدیکی شهر بردو بدرود حیات گفت. او که در خانواده‌ای روشنفکر بدنیا آمده بود، پس از مرگ پدرش بوسیله عمویش که یک کشیش بود تربیت شد. پس از پایان تحصیلات متوسطه اش علاقه زیادی به فلسفه باستان از خود نشان داد. او همچنین اشعاری سروده و تالیفات «پلوتارک»، «ویرژیل» و ارسطو را از لاتین به فرانسوی ترجمه نمود. لاَبوئسی در رشته حقوق دانشگاه اورلئان و در حالیکه تنها هیجده سال داشت اولین کتاب خود را به رشته تحریر درآورد. بعدها کتاب «گفتاری درباره بردگی خودخواسته» و یا «علیه یک تن» مشهورترین نوشته او نیز تلقی شد. شهرت او در طی تحصیلات دانشگاهی سبب شد تا در سال ۱۵۵۳ پارلمان بردو او را به عنوان مشاور استخدام نماید. بعداً، بعنوان یکی از شرکت کنندگان در مذاکرات برای دستیابی به صلح میان کاتولیک‌ها و پروتستانها و پایان دادن به جنگ مذاهب برگزیده شد. در سال ۱۵۶۳ به اسهال خونی مبتلا شد و در ۱۸ اوت همان سال بر اثر این بیماری فوت کرد.

«گفتاری درباره بردگی خودخواسته» یا «علیه یک تن» در سال ۱۵۴۸ نوشته شده است. این کتاب کیفرخواستی عمیق، مستند و عالمانه علیه استبداد است. در این کتاب، نویسنده مسئله مشروعیت، مقبولیت یا حقانیت حکومتگران نسبت به حکومت شوندگان را مطرح می‌کند. او تلاش دارد اطاعت حکومت شوندگان از حکومتگران را که رابطه مطیع و مطاعی است تشریح نماید و مثال‌های فراوانی از دوران باستان نقل می‌کند. در این کتاب، نویسنده حقانیت حکام را که رفتارشان مانند اربابان خود رای است به زیر سوال می‌برد. او می‌نویسد دلیل تداوم سلطه یک مستبد، چه با انتخابات به حکومت برسد، چه با زور و چه با وراثت، هرگز در خوب حکومت کردنش نهفته نیست. او برآنست که بی کفایتی از ویژگی‌های حکومت‌های استبدادی است. هسته اصلی نظریه دو لا بوئسی در اینجاست که می‌نویسد که اطاعت حکومت شوندگان از حاکم مستبد به دلیل ترس از مجازات نیست بلکه به دلیل عادتی است که مردم عادی از فرمانبری دارند و اینکه بردگی بر آنان گواراست؛ و تا زمانی که مردم از فرمانبرداری و اطاعت حاکم مستبد رویگردان نشوند، در اسارت خواهند زیست. او دلیل دیگر فرمانبری مردم را در جهل آنان و اعتقاداتشان به خرافات بشمار می‌آورد. اما اضافه می‌کند که این ابزار بیشتر بکار مطیع ساختن جاهلان می‌آید. دلیل دیگری که دو لا بوئسی برای فرمانبری و اطاعت پذیری می‌شمارد و از آن به عنوان «رمز هر سلطه‌ای» نام می‌برد همانا عبارت از سهیم نمودن فرمان برداران و مطیعان در بهره‌وری، ولو بیمقدار، از سلطه حاکم مستبد است. درباریان، دعاگویان و اعوان و انصار حاکم مستبد چون به تکه استخوانی و ته مانده‌ها دسترسی دارند، پس مطیع و فرمانبردار او، و حتی بیش از آن، به زمینه ساز امیال آتی حاکم مستبد تبدیل می‌شوند. بدین ترتیب وظیفه درباریان، دعاگویان و اعوان و انصار مستبد خود رای، ورای اطاعت است و از این منظر بیش از مردم عادی اسیر و از موهبت آزادی محروم هستند و به اختیار خود بردگی را برمیگزنند. در چنین وضعی، نوعی قدرت مستبدانه هرمی شکل مستقر می‌گردد. حاکم مستبد بر ده تن سلطه دارد، آنها بر یک صد تن و اینها بر هزار تن و ... زمانی که درباریان، دعاگویان و اعوان و انصار حاکم مستبد از فرمانبری سرپیچی کنند و جسم و جان خود را در اختیار حاکم مستبد قرار ندهند، هرم قدرت استبدادی فرومی پاشد.

مونتین (مونتنی) که دستنوشته دو لا بوئسی را خوانده بود، بدنبال نویسنده کتاب می‌گشت و با پیدا کردن او، دوستی صمیمانه‌ای بین آن دو برقرار شد بطوریکه هنگام مرگ دو لا بوئسی بر بستر او حضور داشت. مونتین بخش مربوط به دوستی را که در کتابش («تلاش‌ها» یا «مقالات») نوشته است به دوستی اش با اتیین دو لا بوئسی اختصاص داده و می‌نویسد «اگر از من بپرسند چرا دوستش داشتم فکر می‌کنم جوابی نداشته باشم جز اینکه بگویم: چون او، او بود و چون من، من بودم».

جستارهای وابسته[ویرایش]

ترجمه به فارسی[ویرایش]

ــ «سیاست اطاعت: رساله دربارهٔ بردگی اختیاری»، اتین دو لا بوئتی، ترجمهٔ علی معنوی (تهران: نشر نی، ۱۳۷۸)
ــ «گفتاری دربارهٔ بردگی خودخواسته»، اتین دو لا بوئسی، ترجمهٔ حمید بیکس شورکایی (تهران: نشر دهگان، ۱۳۹۲)
ــ «گفتاری در بندگی خودخواسته»، اتین دو لا بئسی، ترجمهٔ لاله قدکپور (تهران: نشر گمان، ۱۳۹۲)

منابع[ویرایش]

  • Lagarde, André and Laurent Michard. la garde et Michard Moyen Age: Les Grands Auteurs français du programme - Anthologie et Histoire littéraire. Bordas, 1962.