چنگاله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کیلات)
پرش به: ناوبری، جستجو
Metal-EDTA.png

در علم شیمی و مهندسی بسپار، به ترکیبی ناجورحلقه که دارای حداقل یک کاتیون فلزی (در هَم‌تافت‌ها) یا یون هیدروژن است چَنگاله[۱] یا کی‌لیت،(به انگلیسی: Chelate شنیدن تلفظ) می‌گویند. چنگاله لیگاند دو یا چند دندانه‌ای، یعنی لیگاندی است که بیش از یک قسمت از آن با فلز تشکیل کمپلکس دهد. از بهترین نمونه‌های لیگاند در شیمی آلی فلزی، لیگاند EDTA یعنی ethylene diamine tetra acetic acid را می‌توان نام برد. چنگاله در شیمی، فرایند نیست، بلکه به لیگندی که بیش از یک جفت الکترون به فلز مرکزی کمپلکس بدهد اطلاق می‌شود.

در واقع چنگاله فرایندی است که طی آن یک ترکیب شیمیایی با یک یون فلزی ترکیب شده و آن را بصورت محکم نگه می‌دارد. موادی که دارای چنین خاصیتی هستند در درمان مسمومیت با فلزات بکار می‌روند.[۲]

ماده‌ای که با اتصال به یون‌های فلزی ساختار حلقه‌ای پایدارتر تشکیل می‌دهد را چنگالنده (chelator) می‌گویند. اثر افزایش پایداری همتافت چنگاله‌ای در مقایسه با همتافت تک‌دانهٔ مشابه را اثر چنگاله‌ای می‌گویند.

کاربرد[ویرایش]

امروزه چنگاله‌ها مواد معدنی کم مصرف نظیر روی، مس، منگنز، کبالت، آهن و کروم در تغذیه انسان و دام و طیور استفاده می‌شوند. این فرم از مواد جذب بالاتری داشته و از لحاظ زیست فراهمی در سطح بالاتری هستند. چنگاله‌ها در پزشکی نیز استفاده می‌شوند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

دفروکسامین مسیلات

منابع[ویرایش]

  1. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر دوازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  2. فرهنگ پزشکی دورلند. ویرایش بیست و پنجم. ص۱۹۵