یونولیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از پلاستوفوم)
محفظه حمل و نقل ساخته شده از پلی‌استیرن

یونولیت (به انگلیسی: Styrofoam) در ایران بنام پلاستوفوم، یونولیت و آکاسیف شناخته می‌شود که نام اصلی آن پلی‌استیرن انبساطی (Expanded Polystyrene) یا EPS است. در بسیاری از کشورهای آمریکا شمالی این محصول با نام استایروفوم (Styrofoam) شناخته می‌شود.[۱] یونولیت ماده‌ای سبک و متخلخل و معمولاً سفید که در بسته‌بندی و عایق کاری کاربرد دارد در بعضی مواقع به آن فیبر سفید نیز می‌گویند.[۲] اما در حقیقت یونولیت نوعی پلیمر سفید رنگ و عایق رطوبت و صدا و دما است که از فرایندهای پتروشیمی تهیه می‌شود. پلی استیرن در سال ۱۸۳۹ توسط ادوارد سیمون کشف گردید؛ و در سال ۱۹۵۹ به وسیلهٔ کمپانی کوپر پلی استایرن انبساطی تولید گردید[۱] از این ماده برای عایق‌سازی، ساخت وسایل نیازمند عایق حرارتی و بسته‌بندی ابزار حساس الکتریکی، الکترونیکی و مکانیکی، ساخت یخدان جهت حمل دارو_ فراورده‌های خونی، حمل محصولات دریایی (ماهی و میگو) استفاده می‌شود.[۳][۴]

کاربردها[ویرایش]

از یونولیت در سردخانه‌ها، شرکت‌های شیلات (با عنوان یخدان) برای حمل فراورده‌های شیلاتی مانند ماهی و میگو استودیوهای صدا برداری و ایزولاسیون صدا در فضاهای دارای آلودگی‌های بالای صوتی و همچنین ساخت ماکت، تابلوهای تبلیغاتی موقت و دکوراسیون‌ها استفاده می‌شود از استایروفوم در صنعت ساختمان در اندازه‌های مختلف و استاندار به عنوان بلوک‌های سقفی استفاده می‌شود.

علی رغم استفاده گسترده از یونولیت در ساختمان سازی انتقادات متعددی به کاربرد آن در ساختمان سازی وجود دارد.[۵]

فرآیند تولید[ویرایش]

نمونه یک پلی استایرن منبسط شده

این ماده با شروع از ترکیبات پلی استایرن به شکل "مروارید" که حاوی یک عامل منبسط کننده (معمولا پنتان ) است، تولید می شود. پس از انبساط، پرلیت ها در سیلوهای استراحت نگهداری می شوند و بعداً به دستگاه های قالب گیری منتقل می شوند. در داخل دستگاه‌های مذکور گرما اعمال می‌شود تا عامل انبساط‌کننده موجود در پرلیت‌ها گرم شود و همزمان با پلاستیک شدن پلیمر ، حجم آن‌ها افزایش یابد. در طی این فرآیند، مواد با شکل قالب ها سازگار می شود.

در ساختمان سازی معمولاً آن را در صفحاتی با ضخامت ها و تراکم های مختلف به بازار عرضه می کنند. استفاده از طاق های پلی استایرن منبسط شده نیز برای ساخت کف هایی با درجه عایق حرارتی بالا رایج است. ترکیب پلی استایرن چه اکسترود شده و چه منبسط شده یکسان است. اکسترود یک ساختار بسته است که در صورت خیس شدن خواص حرارتی خود را از دست نمی دهد، اما در پلی استایرن منبسط شده که با داشتن ساختاری شکننده در صورت خیس شدن خواص حرارتی خود را از دست می دهد.[۶]

اثرات زیست محیطی[ویرایش]

برای از بین رفتن یونولیت حدود 500 سال (یا بیشتر) طول می کشد، تأثیر زیست محیطی زیادی دارد. باعث آلودگی اقیانوس ها می شود و توسط حیوانات جانوران دریایی بلعیده می شود و باعث مرگ آن ها می شود. پلی استایرن منبسط شده حاوی نوعی دیوکسین است که سمی است و می تواند باعث مشکلات تولید مثل و رشد، سیستم ایمنی بدن، تداخل با هورمون ها و ایجاد سرطان در انسان شود.

تولید[ویرایش]

از منابع طبیعی تجدید ناپذیر برای تولید پلی استایرن استفاده می شود، زیرا پلی استایرن یک پلاستیک مشتق شده از نفت است. وقتی صحبت از فرآیند تولید و ردپای اکولوژیکی آن می‌شود، یکی از نگرانی‌های اصلی انتشار کلروفلوئوروکربن‌ها (CFCs) در فضا و جو است.[۷]

اهمیت عایق حرارتی در کاهش انتشار گازهای گلخانه ای[ویرایش]

پلی استایرن به عنوان یکی از بهترین عایق های حرارتی به طور گسترده در ساخت ساختمان ها استفاده می شود. یک ساختمان با عایق بندی مناسب با یونولیت می تواند انرژی مصرفی برای خنک کردن آن را تا 40 درصد کاهش دهد. به این ترتیب انتشار گازهای گلخانه ای کاهش می یابد.

ماده اولیه[ویرایش]

ماده اولیه یونولیت استایرن است و در پتروشیمی بدست می‌آید. پلی‌استایرن یا حرف اختصاری PS ماده اولیه است.[۸]

عایق بودن[ویرایش]

یونولیت عایق خوبی برای صدا و گرما و سرما است:

  • یونولیت معمولی به ضخامت ۱۰ سانتی‌متر در برابر صدا ۴۲ دسی‌بل عایق است.
  • یونولیت معمولی به ضخامت ۱۰ سانتی‌متر در برابر انتقال گرما حدود ۳۵٪ عایق حرارتی است.

بازیافت یونولیت[ویرایش]

تاکنون عملاً امکان بازیافت یونولیت وجود نداشته‌است. چون پلی استایرن بازیافت شده به صورت بالقوه آلوده‌است. اما Ashton Cofer، یک مخترع جوان، موفق به تبدیل یونولیت به محصولی مفید شده‌است. او توانست یونولیت را به کربن فعال تبدیل کند که در بسیاری از فیلترهای آب امروزی استفاده می‌شود.[۹][۱۰]

منابع[ویرایش]

  • مجله راه و ساختمان اردیبهشت ۱۳۸۳
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ویکی انگلیسی
  2. https://www.vajehyab.com/moein/یونولیت
  3. habitat.aq.upm.es, Biblioteca CF+S:. "Noticias -- Ecologistas en Acción exige que la nueva Ley de Envases priorice la prevención y la reutilización". Boletín CF+S (به اسپانیایی) (34). ISSN 1578-097X.{{cite journal}}: نگهداری CS1: نقطه‌گذاری اضافه (link)
  4. «Creacycle - The Process». www.creacycle.de. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۸.
  5. «استفاده از یونولیت در خانه سازی ممنوع است». www.asriran.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۰۶.
  6. Estados Unidos de América. "Polystyrene" (PDF) (به انگلیسی).
  7. «EPS Molders». web.archive.org. ۲۰۱۲-۰۱-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۸.
  8. «ساندویچ پانل پلی استایرن | یونولیت». مرکز ساندویچ پانل. ۲۰۲۲-۰۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۸.
  9. «سخنرانی TED: برنامه‌ریزی مخترع جوان برای بازیافت یونولیت». مجله فناوری‌های توان‌افزا و پوشیدنی. ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶.
  10. "Sustituyen el poliestireno expandido por palomitas de maíz". news.soliclima.com (به اسپانیایی). Retrieved 2022-08-28.