مکلا

مکلا المكلا  (عربی)
مکلا موقعیت در یمن مکلا مکلا (غرب آسیا) مکلا مکلا (غرب و مرکز آسیا)
مختصات: ۱۴°۳۲′ شمالی ۴۹°۰۸′ شرقی

مکلا (به عربی: ٱلْمُكَلَّا) که به طور رسمی بخش شهر المکلا نامیده می‌شود، یک شهر بندری و مرکز بزرگترین استان یمن یعنی استان حضرموت است. این شهر در بخش جنوبی شبه‌جزیره عربستان در کنار خلیج عدن و سواحل دریای عرب، در حدود ۴۸۰ کیلومتری شرق عدن واقع شده است. المکلا مهم‌ترین شهر بندری در منطقه حضرموت و ششمین شهر بزرگ یمن است که جمعیت آن تا سال ۲۰۲۳ حدود ۵۹۵,۰۰۰ نفر برآورد شده است. فرودگاه بین‌المللی ریان در نزدیکی این شهر قرار دارد.

ریشه‌شناسی

نام کنونی «المکلا» از فعل عربی «کلا» (کلاً) به معنای «حفظ کردن» یا «پرورش دادن» مشتق شده است. این نام منعکس‌کننده نقش تاریخی شهر به عنوان یک پناهگاه امن و بندری پررونق است که محیطی برای تجارت در منطقه فراهم می‌کرد.

با این حال، در طول تاریخ نام‌ها و القاب دیگری نیز به المکلا نسبت داده شده است:

• الخیسه: این نام قدیمی به معنای «خلیج» یا «خور» است که به موقعیت محصور المکلا و نقش اولیه آن به عنوان یک دهکده ماهیگیری اشاره دارد.
• بندر یعقوب: این نام از قدیسی به نام «یعقوب بن یوسف» گرفته شده که در قرن ۱۲ میلادی در این شهر ساکن شد. آرامگاه او همچنان یکی از بناهای شاخص محلی است.
• بندر عمر: نام‌گذاری شده به افتخار شخصیت محلی، «عمر بن علی بن شیخ ابوبکر»، که مسجد الروضه را در نزدیکی آرامگاه یعقوب بنا کرد.
• بندر النقیب: منسوب به کاپیتان «صلاح بن حمد الکسادی»، از حاکمان برجسته خاندان الکسادی که در قرن ۱۸ میلادی بر المکلا حکومت می‌کردند.
• بندر غالب: این نام در دوران حکومت سلطان غالب بن عوض القعیطی پدید آمد که در اوایل قرن ۲۰ بر منطقه حضرموت حکمرانی می‌کرد.

تاریخچه

مکلا با «قنا» (بئر علی کنونی)، مرکز تجاری باستانی حضرموت بین هند و آفریقا، فاصله چندانی ندارد.

نمای هوایی المکلا، ۱۹۳۲

المکلا در سال ۱۰۳۵ میلادی به عنوان یک سکونتگاه ماهیگیری بنیان نهاده شد. پس از کشمکش میان سلطنت‌های کثیری و قعیطی در قرن‌های ۱۹ و ۲۰، این شهر به پایتخت دولت قعیطی حضرموت تبدیل شد. سلطنت قعیطی تا پیش از ادغام، بخشی از تحت‌الحمایه شرق عدن بود و یک مشاور مقیم بریتانیایی در المکلا مستقر بود.

المکلا در اواسط قرن بیستم

در سال ۱۸۶۷ میلادی، قبیلهٔ قطیعی‌ها این شهر را تصرف کردند و آن را به پایتخت قلمرو خود تبدیل نمودند. سلاطین قطیعیون برای چند سده بر این منطقه حکومت داشتند. از این دوره، آثار و بناهایی در شهر باقی مانده است که از نظر تاریخی و معماری اهمیت دارند. از جمله مهم‌ترین این آثار، کاخی در بخش شمالی شهر مُکلا است که با نام «قصر السلطان» شناخته می‌شود. همچنین بقایای دیواری دفاعی در پیرامون شهر دیده می‌شود که به «سور القطیعیون» معروف است.

در شهر مُکلا کتابخانهٔ عمومی بزرگی وجود دارد که در گذشته با نام «المکتبه السلطانیه» شناخته می‌شد و در سال‌های اخیر نام آن به «المکتبه الشعبیه» تغییر یافته است. این کتابخانه دربردارندهٔ حدود ۱۱٬۳۰۰ جلد کتاب در موضوعات گوناگون است.

در سال ۱۹۶۷، المکلا موقعیت خود را به عنوان پایتخت سلطنت قعیطی از دست داد و به بخشی از جمهوری دموکراتیک خلق یمن (کمونیستی) تبدیل شد. پس از اتحاد یمن در سال ۱۹۹۰، این شهر بخشی از یمن مدرن گردید.

جنگ داخلی یمن

در جریان جنگ داخلی یمن، در ۲ آوریل ۲۰۱۵، القاعده در شبه‌جزیره عربستان به زندان مرکزی یورش برد و صدها زندانی از جمله دو فرمانده ارشد خود را آزاد کرد. آن‌ها به بانک مرکزی حمله کرده و پیش از تصرف کاخ ریاست‌جمهوری، ۱۷ میلیارد ریال یمنی و ۱ میلیون دلار آمریکا را به غنیمت گرفتند. در طول نبرد المکلا (۲۰۱۵) گزارش شد که تمام شهر تحت کنترل آن‌ها درآمده است.

در ۳ نوامبر ۲۰۱۵، چرخند چاپالا به المکلا ضربه زد و اسکله‌های ساحلی شهر را ویران کرد.

المکلا در ۲۵ آوریل ۲۰۱۶ در جریان نبرد المکلا (۲۰۱۶) از کنترل القاعده خارج شد. این عملیات توسط ۲۰۰۰ سرباز یمنی و نیروهای اماراتی عضو ائتلاف به رهبری عربستان انجام شد که کنترل بندر و فرودگاه را به دست گرفتند.

بمباران بندر در سال ۲۰۲۵

در ۳۰ دسامبر ۲۰۲۵، ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی که از دولت فعلی یمن حمایت می‌کند، حملات هوایی را علیه دو کشتی مستقر در بندر المکلا انجام داد. طبق اعلام این ائتلاف، این دو کشتی محموله بزرگی از سلاح و خودروهای زرهی را برای شورای انتقالی جنوب ارسال کرده بودند.

اقتصاد

بازار اصلی (سوق) یکی از قطب‌های تجاری مهم شهر است. بندر المکلا در شرق شهر قرار دارد. این بندر برای کشتی‌هایی با طول حداکثر ۱۵۰ متر قابل استفاده است. دو کشتی با این طول و حدود ۲۰ قایق ماهیگیری کوچک می‌توانند همزمان در کنار اسکله پهلو بگیرند. بندر مجهز به خط لوله نفت برای تانکرهاست و مخازن نفت در نزدیکی آن قرار دارند. همچنین یک کارخانه سیمان متعلق به شرکت عمانی-یمنی «ریسوت» در بندر مستقر است.

دیدنی‌ها

بخش قدیمی شهر برای گردشگران باز است. از جمله دیدنی‌های آن می‌توان به کاخ سلطنتی سلطان اشاره کرد. برج‌های نگهبانی که در گذشته پست‌های دیده‌بانی بودند، در اطراف بخش قدیمی شهر بر فراز تپه‌ها دیده می‌شوند. در نزدیکی شهر کوهستان حضرموت قرار دارد.

• 
  قلعه الغویزی در پایه کوهستان حضرموت
• 
  خور المکلا در شب
• 
  کاخ سلطان القعیطی که اکنون به موزه تبدیل شده است

جستارهای وابسته

• فهرست شهرهای یمن

منابع

• المقحفی، ابراهیم، احمد، (مُعجَم المُدُن وَالقَبائِل الیَمَنِیَة) ، منشورات دارالحکمة، صنعاء، چاپ وانتشار سال ۱۹۸۵ میلادی به (عربی).
• استاد. دکتر: الجرو، سعید، اسمهان،، (دراسات فی التاریخ الحضاری للیمن القدیم)، دارالکتاب الحدیث، چاپ عدن، ۲۰۰۳ میلادی به (عربی).