قانون گریم

نمایی شماتیک از دگرگونی‌های همخوانی در گذار از زبان نیاهندواروپایی به زبان نیاژرمنی. بخش اصلی نمودار قانون گریم را نشان می‌دهد و بخش بعدی به واک‌دارشدن برخی سایشی‌ها بر پایهٔ قانون ورنر مربوط است.

قانون گریم ((به انگلیسی: Grimm's law)) که با نام نخستین دگرگونی همخوانی ژرمنی نیز شناخته می‌شود، مجموعه‌ای از تغییرات آوایی منظم است که چگونگی تحول بخش بزرگی از همخوان‌های انسدادی زبان نیاهندواروپایی را در مرحلهٔ شکل‌گیری زبان نیاژرمنی توضیح می‌دهد. بر پایهٔ این قانون، همخوان‌های انسدادی بی‌واک نیاهندواروپایی مانند *p، *t و *k در بیشتر محیط‌ها به سایشی‌های بی‌واک ژرمنی تبدیل شدند، همخوان‌های انسدادی واک‌دار مانند *b، *d و *g بی‌واک شدند و انسدادی‌های واک‌دار دمیده مانند *bʰ، *dʰ و *gʰ به همخوان‌های واک‌دار نیاژرمنی تحول یافتند. نتیجهٔ این فرایند در مجموعه‌های منظم واژه‌های هم‌ریشه میان زبان‌های ژرمنی و دیگر شاخه‌های زبان‌های هندواروپایی دیده می‌شود، مانند لاتینی pater و انگلیسی father، لاتینی trēs و انگلیسی three، و لاتینی duo و انگلیسی two.

این الگوی آوایی یکی از ویژگی‌های بنیادی است که شاخهٔ ژرمنی را از دیگر شاخه‌های هندواروپایی متمایز می‌کند. زبان نیاژرمنی مستقیماً در متن‌های هم‌زمان ثبت نشده است و صورت‌های آن از راه مقایسهٔ زبان‌هایی مانند گوتی، نورس باستان، انگلیسی باستان و دیگر زبان‌های ژرمنی با زبان‌های هندواروپایی بازسازی می‌شوند. قانون گریم یکی از ابزارهای اصلی برای توضیح این مجموعهٔ گسترده از تناظرهای منظم است. زمان دقیق وقوع دگرگونی‌ها را نمی‌توان مستقیماً تعیین کرد. این تغییرات در دورهٔ پیشاتاریخی تحول شاخهٔ ژرمنی رخ دادند و پیش از مرحله‌ای تکمیل شدند که بتوان آن را نیاژرمنی نامید.

اهمیت تاریخی قانون گریم به خود تغییرهای آوایی محدود نمی‌شود. مشاهدهٔ اینکه صدای یک واژه در زبان‌های خویشاوند بر پایهٔ الگویی منظم و تکرارشونده تغییر می‌کند، در شکل‌گیری زبان‌شناسی تاریخی و زبان‌شناسی تطبیقی در سدهٔ نوزدهم نقشی بنیادین داشت. راسموس راسک، زبان‌شناس دانمارکی، در اثر منتشرشدهٔ خود در ۱۸۱۸ بخش اصلی این تناظرها را شناسایی کرده بود. یاکوب گریم با استفاده از یافته‌های راسک و مجموعهٔ گسترده‌تری از داده‌های ژرمنی، الگو را در چاپ دوم جلد نخست Deutsche Grammatik در ۱۸۲۲ به شکلی فراگیر و نظام‌مند صورت‌بندی کرد.

تاریخ صورت‌بندی

راسک و کشف تناظرها

راسموس راسک، زبان‌شناس دانمارکی. او در اثر منتشرشدهٔ خود در ۱۸۱۸ بسیاری از تناظرهای همخوانی را که بعدها در قانون گریم صورت‌بندی شدند شناسایی کرد.

در آغاز سدهٔ نوزدهم، پژوهش دربارهٔ خویشاوندی زبان‌های هندواروپایی با سرعت گسترش یافت. مقایسهٔ واژگان و ساخت‌های دستوری سانسکریت، یونانی، لاتین، زبان‌های ژرمنی و دیگر زبان‌ها نشان داده بود که شباهت‌های گستردهٔ میان آن‌ها نمی‌توانند حاصل تصادف باشند. یکی از مسائل مهم، توضیح تفاوت‌های منظم در همخوان‌های واژه‌های هم‌ریشه بود. برای نمونه، در موارد متعددی جایی که لاتین و یونانی p داشتند، زبان‌های ژرمنی f نشان می‌دادند. در برابر لاتینی t نیز اغلب صدای th ژرمنی دیده می‌شد.

راسک در پژوهشی که برای آکادمی علوم دانمارک نوشته بود و در ۱۸۱۸ با عنوان Undersøgelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse منتشر شد، بر اهمیت ساختار دستوری و تناظرهای منظم آوایی برای اثبات خویشاوندی زبان‌ها تأکید کرد. او هنگام مقایسهٔ ایسلندی کهن و دیگر زبان‌های ژرمنی با یونانی و لاتین مجموعه‌ای از رابطه‌های منظم میان همخوان‌ها را تشخیص داد. راسک این روابط را در قالب نظامی جامع مانند صورت‌بندی بعدی گریم ارائه نکرد، اما بخش اصلی داده‌هایی را که قانون بر آن‌ها استوار شد شناسایی کرده بود.

این تقدم تاریخی سبب شده است پژوهشگران تاریخ زبان‌شناسی نقش راسک را در کشف قانون برجسته کنند. گریم نیز با کار راسک آشنا بود و از آن استفاده کرد. سهم گریم در گسترش دامنهٔ شواهد، قرار دادن تناظرها در یک نظام بزرگ‌تر و تفسیر آن‌ها به عنوان جابه‌جایی منظم مجموعه‌های همخوانی بود.

صورت‌بندی گریم

یاکوب گریم در حدود ۱۸۶۰. فعالیت او در زبان‌شناسی تاریخی و زبان‌شناسی ژرمنی در کنار گردآوری قصه‌های عامیانه با برادرش ویلهلم گریم بخش مهمی از میراث علمی او را تشکیل می‌دهد.

جلد نخست Deutsche Grammatik گریم نخستین بار در ۱۸۱۹ منتشر شد. این چاپ هنوز شرح نظام‌مند دگرگونی همخوانی را در بر نداشت. گریم پس از آشنایی بیشتر با پژوهش راسک جلد نخست را به طور گسترده بازنویسی کرد و چاپ دوم آن را در ۱۸۲۲ منتشر ساخت. بخش بزرگی از چاپ جدید به بررسی آواها اختصاص داشت و در آن گریم الگوی دگرگونی همخوان‌های زبان‌های ژرمنی را با مجموعه‌ای بسیار گسترده از مثال‌ها توضیح داد.

گریم این پدیده را در چهارچوب مفهوم آلمانی Lautverschiebung، به معنای دگرگونی یا جابه‌جایی آوایی، بررسی می‌کرد. نام «قانون گریم» در نوشته‌های زبان‌شناختی سال‌های بعد رواج یافت. در صورت‌بندی تاریخی گریم، دگرگونی نخست ژرمنی و تحول متأخر همخوان‌ها در آلمانی علیا بخش‌هایی از الگوی بزرگ‌تری از جابه‌جایی همخوانی به شمار می‌رفتند. کاربرد امروزی اصطلاح «قانون گریم» معمولاً به نخستین دگرگونی، یعنی تغییرهای میان نیاهندواروپایی و نیاژرمنی، اشاره دارد.

نوآوری اصلی صورت‌بندی گریم در نشان دادن نظم کل دستگاه بود. یک همخوان منفرد به صورت جداگانه تغییر نکرده بود. چند ردهٔ همخوانی با روابط متقابل به مجموعه‌های دیگری تبدیل شده بودند. این نگاه راه را برای مفهوم امروزی زنجیرهٔ آوایی باز کرد که در آن تغییر در یک ردهٔ واجی با جابه‌جایی رده‌های دیگر همراه می‌شود.

ساختار قانون

در بازسازی سنتی نیاهندواروپایی، همخوان‌های انسدادی در سه ردهٔ اصلی قرار می‌گیرند. ردهٔ نخست انسدادی‌های بی‌واک، ردهٔ دوم انسدادی‌های واک‌دار و ردهٔ سوم انسدادی‌های واک‌دار دمیده را شامل می‌شود. قانون گریم نتیجهٔ تحول این سه رده در نیاژرمنی را توصیف می‌کند.

تناظر اصلی انسدادی‌های نیاهندواروپایی و نیاژرمنی

رده	نیاهندواروپایی	نیاژرمنی	نوع تحول
لبی	*p	*f	انسدادی بی‌واک به سایشی بی‌واک
دندانی	*t	*þ	انسدادی بی‌واک به سایشی بی‌واک
نرم‌کامی	*k	*h یا *x	انسدادی بی‌واک به سایشی بی‌واک
لبی نرم‌کامی	*kʷ	*hʷ	انسدادی بی‌واک به سایشی بی‌واک
لبی	*b	*p	انسدادی واک‌دار به انسدادی بی‌واک
دندانی	*d	*t	انسدادی واک‌دار به انسدادی بی‌واک
نرم‌کامی	*g	*k	انسدادی واک‌دار به انسدادی بی‌واک
لبی نرم‌کامی	*gʷ	*kʷ	انسدادی واک‌دار به انسدادی بی‌واک
لبی	*bʰ	*b یا *β	واک‌دار دمیده به واک‌دار
دندانی	*dʰ	*d یا *ð	واک‌دار دمیده به واک‌دار
نرم‌کامی	*gʰ	*g یا *ɣ	واک‌دار دمیده به واک‌دار
لبی نرم‌کامی	*gʷʰ	*gʷ یا *ɣʷ	واک‌دار دمیده به واک‌دار

علامت ستاره پیش از یک صورت زبانی نشان می‌دهد که آن صورت مستقیماً در متن تاریخی ثبت نشده و با روش تطبیقی بازسازی شده است. حرف þ در سنت نگارش زبان‌های ژرمنی برای سایشی دندانی بی‌واک /θ/، همانند صدای آغاز واژهٔ انگلیسی three، به کار می‌رود. نمادهای *β، *ð و *ɣ نیز سایشی‌های واک‌دار را نشان می‌دهند.

در بسیاری از شرح‌های مقدماتی، ردهٔ سوم به صورت *bʰ به *b، *dʰ به *d و *gʰ به *g نمایش داده می‌شود. بازسازی آوایی دقیق‌تر نشان می‌دهد که بازتاب‌های این رده در نیاژرمنی بسته به محیط آوایی می‌توانستند تلفظ انسدادی یا سایشی داشته باشند. صورت‌بندی دقیق ارزش آوایی مراحل میانی همچنان موضوع بحث در پژوهش تاریخی واج‌شناسی است.

انسدادی‌های بی‌واک به سایشی‌های بی‌واک

شناخته‌شده‌ترین بخش قانون گریم تبدیل *p، *t و *k نیاهندواروپایی به *f، *þ و *h نیاژرمنی است. این رابطه در تعداد زیادی از واژه‌های پایه دیده می‌شود. لاتینی pater با انگلیسی father، لاتینی trēs با انگلیسی three و یونانی kardía با انگلیسی heart از نمونه‌های سنتی این تناظرند.

این دگرگونی از نظر آوایی نوعی سایشی‌شدن بود. بست کامل مسیر هوا که مشخصهٔ انسدادی است به تنگ‌شدگی تبدیل شد و جریان هوا از مجرای باریک عبور کرد. بنابراین /p/ لبی به /f/، /t/ دندانی به /θ/ و /k/ نرم‌کامی به /x/ تحول یافت. بازتاب /x/ نیاژرمنی در بسیاری از موقعیت‌ها در زبان‌های ژرمنی بعدی به /h/ تبدیل شد یا تغییرات دیگری را پشت سر گذاشت.

لبی نرم‌کامی *kʷ نیز در همین مجموعه قرار داشت و به سایشی لبی نرم‌کامی *hʷ تحول یافت. بازتاب این همخوان در واژه‌هایی مانند انگلیسی باستان hwæt و انگلیسی جدید what دیده می‌شود. تغییرهای بعدی در شاخه‌های گوناگون ژرمنی گاهی شکل اولیهٔ این تناظرها را پنهان کرده‌اند.

انسدادی‌های واک‌دار به انسدادی‌های بی‌واک

ردهٔ دوم شامل بی‌واک‌شدن انسدادی‌های واک‌دار نیاهندواروپایی است. *b، *d و *g به ترتیب به *p، *t و *k در نیاژرمنی تحول یافتند. نمونهٔ بسیار روشن برای *d، مقایسهٔ لاتینی duo با انگلیسی two است. در مورد *g نیز لاتینی genu با انگلیسی knee هم‌ریشه است. صدای /k/ آغاز واژهٔ انگلیسی بعدها از تلفظ افتاده، اما املای k اثر مرحلهٔ قدیمی‌تر را حفظ کرده است.

واج *b در بازسازی سنتی نیاهندواروپایی بسیار کم‌بسامد است. از این رو نمونه‌های روشن برای تناظر *b با *p نسبت به *d با *t و *g با *k کمترند. این عدم توازن خود یکی از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ دستگاه انسدادی بازسازی‌شدهٔ نیاهندواروپایی است و در بحث‌های نظری دربارهٔ ماهیت آوایی این دستگاه نیز مورد توجه قرار گرفته است.

انسدادی‌های واک‌دار دمیده به همخوان‌های واک‌دار

در ردهٔ سوم، همخوان‌های *bʰ، *dʰ و *gʰ نیاهندواروپایی ویژگی دمیدگی خود را از دست دادند و در ژرمنی به همخوان‌های واک‌دار تبدیل شدند. مقایسهٔ سانسکریت bhrā́tṛ با صورت‌های ژرمنی واژهٔ «برادر» نمونهٔ شناخته‌شده‌ای از *bʰ به *b است. ریشهٔ نیاهندواروپایی *dʰeh₁ که معنایی نزدیک به «گذاشتن» و «قرار دادن» داشت نیز در ژرمنی با همخوان آغازین *d بازتاب یافته و با فعل انگلیسی do مرتبط است.

بازتاب‌های این رده در تمام محیط‌ها یکسان نبودند. در مراحل قدیمی ژرمنی میان تلفظ‌های انسدادی و سایشی واک‌دار تناوب وجود داشت. برای نمونه *d یا *ð و *g یا *ɣ می‌توانستند با توجه به موقعیت همخوان در واژه ظاهر شوند. بسیاری از این تفاوت‌ها در زبان‌های دختر بعداً دگرگون یا هموار شدند.

نمونه‌های تطبیقی

جدول زیر شماری از نمونه‌های رایج را نشان می‌دهد. صورت‌های انگلیسی بازماندگان ژرمنی‌اند و صورت‌های لاتین، یونانی و سانسکریت نمونه‌هایی از دیگر شاخه‌های هندواروپایی هستند. واژه‌های انگلیسی از واژه‌های لاتینی یا سانسکریت جدول مشتق نشده‌اند. شباهت‌ها حاصل وراثت آن‌ها از ریشه‌های مشترک پیشاتاریخی است.

تغییر اصلی	نمونهٔ غیرژرمنی	نمونهٔ ژرمنی	معنی
*p به *f	لاتینی pater	انگلیسی father	پدر
*p به *f	لاتینی pēs، pedis	انگلیسی foot	پا
*t به *þ	لاتینی trēs	انگلیسی three	سه
*t به *þ	سانسکریت tráyas	گوتی þreis	سه
*k به *h	یونانی kardía	انگلیسی heart	قلب
*k به *h	لاتینی centum	انگلیسی hundred	صد
*d به *t	لاتینی duo	انگلیسی two	دو
*d به *t	لاتینی decem	انگلیسی ten	ده
*g به *k	لاتینی genu	انگلیسی knee	زانو
*bʰ به *b	سانسکریت bhrā́tṛ	انگلیسی brother	برادر
*dʰ به *d	سانسکریت dhā	انگلیسی do	گذاشتن، انجام دادن

صورت ظاهری بعضی از نمونه‌های جدید نتیجهٔ چندین تغییر آوایی متوالی است. قانون گریم تنها مرحلهٔ نخست تحول ژرمنی را توضیح می‌دهد. برای نمونه /k/ در واژهٔ انگلیسی knee در دوره‌ای بسیار متأخرتر از تلفظ حذف شد. واکه‌های واژه‌ها نیز تاریخ تحولی مستقل خود را دارند. بنابراین برای اثبات یک تناظر تاریخی باید مجموعهٔ کامل تغییرهای شناخته‌شده میان زبان نیا و زبان دختر بررسی شود.

محیط‌های بازدارنده و استثناهای ظاهری

قانون گریم در صورت‌بندی دقیق خود وابسته به محیط آوایی است. یکی از مهم‌ترین محدودیت‌ها به انسدادی‌های بی‌واک پس از *s مربوط می‌شود. در خوشه‌هایی مانند *sp، *st و *sk، انسدادی دوم معمولاً سایشی نشد. به همین سبب خوشهٔ آغازین st در واژه‌هایی مانند انگلیسی star با صورت‌های هم‌ریشهٔ غیرژرمنی قابل مقایسه است.

در برخی خوشه‌های دارای دو انسدادی نیز تنها همخوان نخست دستخوش سایشی‌شدن شد و همخوان بعدی انسدادی باقی ماند. مقایسهٔ لاتینی octō با گوتی ahtau، هر دو به معنای «هشت»، نمونهٔ سنتی این وضعیت است. در تحول ژرمنی، بخش نرم‌کامی خوشه به سایشی تبدیل شد و /t/ بعدی حفظ شد.

شناخت این محیط‌ها اهمیت روش‌شناختی دارد. «منظم بودن» تغییر آوایی به معنای تبدیل یک صدا به بازتابی واحد در هر جای ممکن نیست. محیط واجی می‌تواند نتیجهٔ تغییر را تعیین کند. وظیفهٔ زبان‌شناسی تاریخی یافتن همین شرط‌های منظم است.

قانون ورنر

یکی از مهم‌ترین مسائل باقی‌مانده پس از صورت‌بندی گریم وجود واژه‌هایی بود که ظاهراً نتیجهٔ پیش‌بینی‌شده را نشان نمی‌دادند. بر پایهٔ قانون گریم انتظار می‌رفت انسدادی‌های بی‌واک نیاهندواروپایی به سایشی‌های بی‌واک ژرمنی تبدیل شوند. در گروهی از واژه‌ها به جای این سایشی‌های بی‌واک، بازتاب‌های واک‌دار دیده می‌شدند. این تفاوت برای چند دهه یکی از مسائل اصلی واج‌شناسی تاریخی ژرمنی باقی ماند.

کارل ورنر، زبان‌شناس دانمارکی، نشان داد که این موارد نیز از نظم مشخصی پیروی می‌کنند. در مرحله‌ای که تکیهٔ واژه‌ها هنوز الگوی آزاد نیاهندواروپایی را حفظ کرده بود، سایشی‌های بی‌واک حاصل از قانون گریم در محیطی مشخص واک‌دار می‌شدند. اگر همخوان در آغاز واژه نبود و هجای پیش از آن تکیهٔ اصلی نیاهندواروپایی را نداشت، *f، *þ، *h و *hʷ می‌توانستند به *β، *ð، *ɣ و *ɣʷ تبدیل شوند. *s نیز در همین شرایط به *z تغییر می‌کرد. این الگو با نام قانون ورنر شناخته شد.

نمونهٔ کلاسیک این تفاوت از واژه‌های «برادر» و «پدر» به دست می‌آید. در صورت بازسازی‌شدهٔ نیاهندواروپایی برای «برادر»، تکیه بر هجای نخست قرار داشت و *t پس از اجرای قانون گریم به *þ تبدیل شد و بی‌واک باقی ماند. در واژهٔ «پدر»، تکیه بر هجای بعدی قرار داشت و سایشی حاصل از *t در محیط قانون ورنر واک‌دار شد. تفاوت میان انگلیسی باستان brōþor و fæder بازماندهٔ تاریخی این فرایند را نشان می‌دهد. تغییرهای بعدی در زبان انگلیسی بخشی از این تقابل کهن را از میان بردند.

اهمیت کشف ورنر بسیار فراتر از توضیح چند واژه بود. مواردی که در ظاهر استثنا محسوب می‌شدند به نتیجهٔ قانونی دیگر با شرط‌های مشخص تبدیل شدند. این کشف در نیمهٔ دوم سدهٔ نوزدهم به یکی از شواهد مهم برای نظریهٔ منظم بودن تغییر آوایی تبدیل شد و بر شکل‌گیری دیدگاه‌های نودستورگرایان تأثیر گذاشت.

قانون گریم به عنوان یک زنجیرهٔ آوایی

سه مجموعهٔ تغییر قانون گریم را اغلب یک زنجیرهٔ آوایی توصیف می‌کنند. در نمایش ساده، دستگاه را می‌توان به صورت زیر نشان داد:

نیاهندواروپایی	نیاژرمنی
*bʰ	*b یا *β
*b	*p
*p	*f
*dʰ	*d یا *ð
*d	*t
*t	*þ
*gʰ	*g یا *ɣ
*g	*k
*k	*h یا *x

این جدول نتیجهٔ ساختاری دگرگونی را نشان می‌دهد. ترتیب زمانی دقیق مراحل با قطعیت شناخته نیست. در یک تحلیل می‌توان تصور کرد که تغییر یک رده فضایی در نظام واجی ایجاد کرده و ردهٔ بعدی به سوی آن حرکت کرده است. تحلیلی دیگر تغییر را به صورت فشار یک رده بر ردهٔ مجاور در نظر می‌گیرد. هر دو الگو می‌توانند به دستگاه نهایی مشابهی برسند و شواهد تاریخی موجود برای تعیین ترتیب دقیق همهٔ مراحل کافی نیست.

بحث دربارهٔ ماهیت آوایی انسدادی‌های نیاهندواروپایی نیز بر تفسیر این زنجیره اثر گذاشته است. بازسازی سنتی سه ردهٔ بی‌واک، واک‌دار و واک‌دار دمیده را در نظر می‌گیرد. نظریه‌های دیگری، از جمله صورت‌های مختلف نظریهٔ چاکنایی، ارزش آوایی برخی از این همخوان‌ها را به شکل دیگری بازسازی می‌کنند. در چنین مدل‌هایی توصیف آوایی دقیق قانون گریم نیز تغییر می‌کند، هرچند مجموعهٔ تناظرهای تاریخی میان زبان‌های ژرمنی و دیگر زبان‌های هندواروپایی همچنان دادهٔ اصلی تحلیل باقی می‌ماند.

جایگاه در زبان‌شناسی تاریخی

قانون گریم یکی از نمونه‌های کلاسیک کاربرد روش تطبیقی است. زبان‌شناس با گردآوری مجموعه‌ای از واژه‌های هم‌ریشه در زبان‌های مختلف، تناظرهای تکرارشونده را شناسایی می‌کند. اگر برای نمونه /p/ در یک زبان به صورت منظم با /f/ در زبان دیگر متناظر باشد، ده‌ها نمونهٔ مستقل می‌توانند وجود یک تحول تاریخی مشترک را نشان دهند. این روش امکان بازسازی مرحله‌هایی از زبان را فراهم می‌کند که هیچ متن مستقیمی از آن‌ها باقی نمانده است.

اهمیت کار راسک و گریم در این بود که تفاوت‌های آوایی را از سطح شباهت ظاهری واژه‌ها فراتر بردند و آن‌ها را به نظامی از تناظرهای قابل پیش‌بینی تبدیل کردند. این رویکرد امکان داد صورت‌های ژرمنی که از نظر ظاهری با لاتین، یونانی یا سانسکریت متفاوت بودند در یک شبکهٔ منظم تاریخی قرار گیرند. به این ترتیب واژه‌هایی مانند father و pater یا three و trēs شواهدی برای تاریخ مشترک زبان‌ها شدند.

صورت‌بندی قانون گریم همچنین به توسعهٔ مفهوم «قانون آوایی» کمک کرد. در ادامهٔ سدهٔ نوزدهم پژوهشگرانی مانند ورنر نشان دادند که بسیاری از بی‌قاعدگی‌های ظاهری را می‌توان با محیط آوایی، تکیه یا دیگر عوامل تاریخی توضیح داد. نودستورگرایان در دهه‌های پایانی سدهٔ نوزدهم این تجربه‌ها را در اصل مشهور منظم بودن قوانین آوایی صورت‌بندی کردند. برداشت امروزی از تغییر آوایی ظرافت بیشتری دارد، اما جست‌وجوی تناظرهای منظم همچنان یکی از پایه‌های روش تطبیقی است.

قانون گریم به خودی خود برای اثبات هر نوع رابطهٔ خویشاوندی زبانی کافی نیست. ارزش آن از حضور هم‌زمان تعداد زیادی تناظر آوایی منظم در واژه‌های هم‌ریشه و سازگاری آن‌ها با شواهد صرفی و دیگر ویژگی‌های زبان ناشی می‌شود. از همین رو این قانون نمونه‌ای شاخص از نحوهٔ استدلال در بازسازی تاریخی زبان‌ها است.

تفاوت با دگرگونی همخوانی آلمانی علیا

قانون گریم گاهی با دگرگونی همخوانی بسیار متأخرتری که در بخشی از زبان‌های ژرمنی غربی رخ داد اشتباه گرفته می‌شود. قانون گریم به تحول از نیاهندواروپایی به نیاژرمنی مربوط است و بنابراین آثار آن در همهٔ شاخه‌های اصلی ژرمنی دیده می‌شود. دگرگونی دوم چندین سده بعد رخ داد و عمدتاً گویش‌های جنوبی ژرمنی غربی را تحت تأثیر قرار داد. همین فرایند یکی از عوامل اصلی جدایی آلمانی علیا از زبان‌هایی مانند انگلیسی، هلندی و آلمانی سفلی بود.

نمونه‌های آشنای دگرگونی دوم را می‌توان در مقایسهٔ انگلیسی و آلمانی دید. انگلیسی apple با آلمانی Apfel و انگلیسی two با آلمانی zwei نشان می‌دهند که /p/ و /t/ ژرمنی در بخش‌هایی از قلمرو آلمانی علیا تغییرهای تازه‌ای را پشت سر گذاشتند. این دگرگونی‌ها بخشی از قانون گریم محسوب نمی‌شوند. گریم در پژوهش تاریخی خود هر دو مجموعه را در چهارچوب گسترده‌تر جابه‌جایی آواهای ژرمنی بررسی کرد و اصطلاحات «دگرگونی نخست» و «دگرگونی دوم» از همین سنت سرچشمه گرفته‌اند.

جستارهای وابسته

• یاکوب گریم
• راسموس راسک
• زبان نیاژرمنی
• زبان نیاهندواروپایی
• زبان‌های ژرمنی
• زبان‌شناسی تاریخی
• زبان‌شناسی تطبیقی
• قانون ورنر
• دگرگونی همخوانی آلمانی علیا

منابع

• Campbell, Lyle (2021). Historical Linguistics: An Introduction (in انگلیسی) (4 ed.). MIT Press. ISBN 9780262542180.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Fortson, Benjamin W. (2010). Indo-European Language and Culture: An Introduction (in انگلیسی) (2 ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 9781405188968.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Grimm, Jacob (1822). Deutsche Grammatik (in آلمانی). Vol. 1 (2 ed.). Göttingen: Dieterichsche Buchhandlung.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Harbert, Wayne (2007). The Germanic Languages (in انگلیسی). Cambridge University Press. ISBN 9780511268854.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Koerner, Konrad (1988). "Jacob Grimm's Place in the Foundation of Linguistics as a Science". WORD (in انگلیسی). 39 (1): 1 تا 20. doi:10.1080/00437956.1988.11435779.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Winfred P. Lehmann, ed. (1967). A Reader in Nineteenth-Century Historical Indo-European Linguistics (in انگلیسی). Bloomington: Indiana University Press.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Rask, Rasmus Kristian (1818). Undersøgelse om det gamle nordiske eller islandske Sprogs Oprindelse (PDF) (in دانمارکی). København: Gyldendal.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Ringe, Don (2017). From Proto-Indo-European to Proto-Germanic (in انگلیسی) (2 ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780198792581.001.0001. ISBN 9780198792581.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• Verner, Karl (1877). "Eine Ausnahme der ersten Lautverschiebung". Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung auf dem Gebiete der Indogermanischen Sprachen (in آلمانی). 23 (2): 97 تا 130.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
• مشکوة‌الدینی، مهدی (۱۳۹۵). سیر زبان‌شناسی. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

• متن و ترجمهٔ بخش مربوط به راسک در مرکز پژوهش زبان‌شناسی دانشگاه تگزاس در آستین
• متن و ترجمهٔ صورت‌بندی گریم در مرکز پژوهش زبان‌شناسی دانشگاه تگزاس در آستین
• چاپ دوم جلد نخست Deutsche Grammatik، ۱۸۲۲
• نسخهٔ دیجیتال اثر راسک، ۱۸۱۸ در کتابخانهٔ سلطنتی دانمارک