فرونشست زمین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نمایش عامل‌ها و فرایندهای اثرگذار در نشست زمین به صورت گرافیکی

فرونشست زمین (Land Subsidence) اصطلاحی عمومی است که اشاره به حرکت عمودی و رو به سمت پایین سطح زمین دارد و می تواند توسط فرایندهای طبیعی، فعالیت های انسانی و یا هردوی آنها رخ دهد. وجه تمایز فرونشست زمین با حرکت‌های توده‌ای[۱] در این است که در فرونشست زمین حرکت افقی کمی و یا هیچ حرکت افقی در سطح زمین رخ نمی دهد.[۲][۳]

نمونه فرایندهایی که منجر به فرونشست زمین می شوند:

  • کاهش تخلخل به دلیل Compaction (: زیر فرایندی در فرایند سنگ شدگی که در آن رسوب به طور متناوب تخلخل خود را به دلیل فشار لایه های بالایی از دست می دهد.)

فرونشست زمین بر اثر برداشت بی‌رویهٔ آب[ویرایش]

یکی از مسائلی که در اثر برداشت بی‌رویهٔ آب زیرزمینی رخ می‌دهد، فرونشست زمین[۴] (land subsidence) است. نشست زمین در آبخوان های محصور و نیمه محصور که از مواد آبرفتی تحکیم نشده یا نیمه تحکیم شده تشکیل یافته باشند بیشتر دیده می‌شود. در اثر برداشت آب زیرزمینی و بیرون آمدن آب از منافذ امکان متراکم شدن مواد تا عمق ۳۰۰ متر فراهم می‌گردد و هرچه بیشتر برداشت شود، تراکم مواد بیشتر خواهد بود.

نشست زمین باعث ایجاد شکاف‌های عمیق در سطح زمین، کج شدن لوله‌های چاه، خرابی ساختمان‌ها و لوله زایی چاه‌ها می‌گردد. لوله زایی به پدیده‌ای گفته می‌شود که در آن به دلیل نشست زمین قسمتی از لوله چاه به خارج از سطح زمین رانده می‌شود.[۵]

در ایران[ویرایش]

فرونشست زمین در یک میلیون هکتار از دشت‌های ایران روی داد رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در جمع خبرنگاران مسائل و معضلات منابع طبیعی کشور را تشریح کرد. خداکرم جلالی به وضعیت نگران‌کننده منابع آبی کشور اشاره کرد و گفت که بیلان منفی آب‌های زیرزمینی کشور باعث فرونشست یک میلیون هکتار از عرصه‌های کشور در مناطق مختلف شده‌است. نتیجه مدیریت غلط منابع آبی و پیامدهای ناگوار آن به‌ویژه حفر چاه‌های مجاز و غیرمجاز هر روز آشکارتر می‌شود؛ وقتی بی‌هیچ ضابطه و معیاری چاه عمیق و نیمه‌عمیق حفر می‌شود تا کشاورزی ناپایدار توسعه یابد، آبخوان‌ها خالی می‌شود، سطح آب‌های زیرزمینی پایین می‌رود و در نتیجه ۲۳۰دشت حاصلخیز کشور دچار بحران می‌شود.[۶]

در سال ۱۴۰۰، سازمان اینتل لب فرونشست زمین در پیرامون تهران را همانند «بمب ساعتی» دانست و اعلام شد که تهران با سالی ۳۶ سانتی‌متر، رکورددار فرونشست زمین در سراسر جهان است و افت سطح آب‌های زیرزمینی تهران از چرایی‌های این مشکل دانسته شد.[۷]

منابع[ویرایش]

  1. Fleming, Robert W.; Varnes, David J. (1991). "Slope movements". The Heritage of Engineering Geology; the First Hundred Years: 201–218. doi:10.1130/DNAG-CENT-v3.201. ISBN 0813753031.
  2. Jackson, Julia A., ed. (1997). "subsidence". Glossary of geology (Fourth ed.). Alexandria, Viriginia: American Geological Institute. ISBN 0922152349.
  3. Allaby, Michael (2013). "subsidence". A dictionary of geology and earth sciences (Fourth ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199653065.
  4. «فرونشست چیست؟» (PDF). سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۶.
  5. اصول هیدرولوژی کاربردی، امین علیزاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد
  6. http://www.hamshahrionline.ir/details/251972 تاریخ :۱۴/۱۲/۱۳۹۲
  7. «تهران با سالانه 36 سانتی‌متر رکورددار فرونشست زمین در دنیا است». العربیه فارسی. ۲۰۲۱-۰۷-۱۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۱-۰۷-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۱۸.