سید ظهور شاه هاشمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سَیَد ظَهور شاه هاشمی
زادروز۲۱ آوریل ۱۹۲۷ میلادی
گوادر، بلوچستان، راج بریتانیا (اکنون پاکستان)
درگذشت۴ مارس ۱۹۷۸ میلادی
کراچی
آرامگاهقبرستان میوه شاه، کراچی
محل زندگیگوادر، پونا، کراچی
ملیتپاکستان
دانش‌آموختهٔدانشگاه پنجاب
پیشهشاعر نویسنده لغت‌شناس زبان‌شناس
سال‌های فعالیت۱۹۵۰ تا ۱۹۷۸
دیناسلام، سنی
همسرممتاز بی بی

سید ظهورشاه هاشمی (زاده ۲۱ آوریل ۱۹۲۳ گوادر – درگذشته ۴ مارس ۱۹۷۸ کراچیادیب، لغت‌شناس، زبان‌شناس، فیلسوف ، نویسنده و شاعر بلوچ است. او مؤلف لغت‌نامه سَیَدگنج یکی از معتبرترین و بزرگترین لغت نامه های زبان بلوچی و رمان نازک اولین رمان به زبان بلوچی نیز بوده‌است که غوث بخش صابری آن را به اردو و عبدالواحد برهانی به فارسی ترجمه کرده است

زندگی‌نامه[ویرایش]

سید ظهور شاه هاشمی در ۲۱ آوریل ۱۹۲۶ میلادی در شهر گوادر از بنادر بلوچستان واقع در جنوب خاک پاکستان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدائی را نزد پدرش سید محمدشاه هاشمی و دوره متوسطه را در دبیرستان گوادر گذراند. از بزرگترین شاعران و نویسندگان و محققان بلوچ بود که علاوه بر زبان بلوچی به زبان‌های فارسی ، اردو ، انگلیسی و عربی مسلط بود. در سال ۱۹۴۹ همزمان با آغاز به کار بخش بلوچی رادیو کراچی به سمت سرپرستی آن برگزیده شد و تا سال ۱۹۵۴ این سمت را به عهده داشت. در سال ۱۹۶۹ به دعوت پروفسور هینز استراسر دانشمند و زبان‌شناس آلمانی مرکز فرهنگی پژوهشی داکسن کالج برای پروژه پژوهش بر روی زبان بلوچی به پونای هندوستان رفت سپس دکتر ان – اس – شاکلا (زبان‌شناس آلمانی) یکی دیگر از استادان دانشگاه پونا نیز به آنها در این تحقیقات پیوست. سید هاشمی پس از سال‌ها دست و پنجه نرم کردن با بیماری سل سرانجام در چهارم مارس ۱۹۷۸ در گذشت.

سید هاشمی و زبان بلوچی[ویرایش]

رسم‌الخط بلوچی پیش از سید هاشمی همان رسم‌الخط فارسی با اندکی تفاوت بود. امّا سید هاشمی که این رسم‌الخط را وافی به ملزومات نوشتاری زبان بلوچی نمی‌دید کتاب «بلوچی سیاهگی راست نبیسگ» (روش درست نوشتن بلوچی) را تألیف کرد. تألیف این کتاب تحولی عظیم در قواعد نحوی و املا و رسم‌الخط زبان بلوچی پدیدآورد و پس از این است که در متون بلوچی به مرور شاهد ظهور یک رسماً الخط جدید به نام «رسم‌الخط سید هاشمی» هستیم.

به پاس تلاش‌های سید هاشمی در عرصه زبان بلوچی فرهنگستان زبان و ادب بلوچ که در سال ۱۹۸۳ تأسیس شده‌است به نام آکادمی سید ظهورشاه هاشمی نامگذاری شده‌است.

شعر سید هاشمی[ویرایش]

سید هاشمی در سال ۱۹۵۰ در سن ۲۴ سالگی اولین غزل خود را به تشویق شخصی به نام قاسم هوت به نام " ناگمانی چست بنت در کایت او بارگ منی" را سرود.اما تا پایان این سال او دیگر هیچ شعری نسرود سید هاشمی از این به بعد است که در عرصه ادب بلوچی خوش می درخشد. سید هاشمی از برجسته ترین شاعران در زبان بلوچی است او در واژه گزینی ، اصالت لغات و کلام را به طرز وسواس آمیزی رعایت می کند و در اشعار خود از اکثر گویش های بلوچی به تناسب بهره می گیرد و هیچگاه خود را منحصر و پایبند به یک گویش نمی‌بیند.

یک غزل از سید هاشمی

دوشی هاوندءِ درءَ پریشتگاں زار جَتَگ

که ترسیں ترانگےءَ واهگءِ امبار جتگ

یارُکءَ شال په بد زِردی یے جَوراں لَبّ اِت

شهریں پنجگورءُ کَےءَ تربتءِ بازار جتگ

نیادی اَنت لَجّ اگاں ، الّمءَ دلرنج نه بئِت

وتی باریگءَ شما گِس گِسءِ آوار جتگ

پُلّیں پردا ، پدءَ بے تانسریں زِندءِ بیگار،

ما وَ امروزءَ گِهیں واهگءِ بیگار جتگ

هارءُ هیروپ نه ملّ اَنت رگامی پَمّن

کَد گروکاں په گُلیں موسمءُ جوهار جتگ

اِے بدیں هار اِے بد جاوریں هیروپ گوزاِیت

انگریں ترونگلاں سد بر چشیں ٹاپار جَتگ

بے اُمیتیں سیدءِ اوست زبهریں روچءَ

لُنجءُ کتریں شپءِ انسرتگیں آوار جتگ

بمبئی – 17 آوریل 1969

آثار[ویرایش]

سید هاشمی در طول عمر نه چندان بلند خود که نزدیک به نیمی از آن در مبارزه نفسگیر با بیماری سل گذشت ۲۵ جلد کتاب به نظم و نثر نوشت؛ که یکی از این‌ها قاعده آموزش قرآن به زبان بلوچی بود. وی قاعده آموزش قرآن بنام عم جزء بلوچی – را به منظور آموزش کودکانی که هنوز سواد خواندن و نوشتن نداشتند به زبان بلوچی تألیف کرد.

تنها اثر داستانی بلند او «نازک» است که به عنوان اولین رمان بلوچی نیز شناخته می‌شود.اخیراً یک درام تلویزیونی بر پایه این رمان از شبکه Ptv Bolan نیز ساخته شده است.

اما بزرگترین و شاید ارزشمندترین اثری که از سید هاشمی به یادگار مانده‌است بی گمان سیدگنج یا همان لغت نامه او است. اثری که حاصل بیست و شش سال تلاش مداوم و مستمر او بوده‌است. بزرگترین آرزو و خواسته او در طول زندگی این بود که این لغت نامه چاپ شود تا جایی که گویند او این سخن را در زمان مرگ هم بیان می‌کند که: «نگرانی من این نیست که پس از مرگم فرزندانم یتیم شوند بلکه آنچه مرا آزار می‌دهد این است که کار من ناتمام مانده‌است.» اما این آرزوی او تا زمانی که در قید حیات بود هیچگاه به وقوع نپیوست چرا که چاپ و آماده شدن آن هفده سال به طول انجامید.

برخی از آثار به چاپ رسیده سید هاشمی:

در نگاه دیگران[ویرایش]

گر چه سیدهاشمی همیشه بخاطر تلاش هایش در راستای پالایش رسم الخط و قواعد نحوی زبان بلوچی از عربی و فارسی و اردو و طبع بلند شعری و ادبی اش مورد ستایش اندیشمندان قرار گرفته است. اما برخی ایراد هایی به رسم الخط او که هم اکنون معتبرترین و رایج ترین رسم الخط بلوچی است نیز وارد کرده اند. به طور مثال شعری فارسی منسوب به عبدالله روانبد شاعر برجسته بلوچ وجود دارد که در آن از تغییراتی که سیدهاشمی در نوشتار بلوچی پدید آورده است انتقاد می کند:

رسم الخط هاشمی چو دیدم / بیزار شدم از این رسامت

تحریف لغت نموده حتی / در اسم علم که شد علامت

گر خدمت قوم این شد ای وای / بر وضع بلوچی از وخامت

فردا که همی دهند تا حال / بر وضع فجیع خود ادامت

عاقل اگر آکل است ای دوست / پس عین جنون بود صیامت

با عقل خود اَکل را چه نسبت / مگر زخیال ننگ و نامت

زن روی لغت لگد چو تاریخ / تاریک کنی از این ظلامت

برحال بلوچی آیدم رحم / بیچاره فتاده در غرامت

آهسته بران روانبد آخر / این کلک روان و بی لگامت

که اوضاع جهان شده ز هر سو / آشفته نظم بی نظامت

عابد آسکانی نویسنده و شاعر معاصر بلوچ درباره سید ظهور شاه می گوید:

سید هاشمی یکی از آن انسان های بزرگی است که اگر خداوند زبان و ادب بلوچی نباشد به حق می توان او را ناخدای ادب بلوچی نام نهاد.

یادبود[ویرایش]

در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۹ در شهر ساحلی گوادر واقع در ایالت بلوچستان ، زادگاه سید هاشمی ، از تندیس یاد بود این محقق بلوچ به پاس تلاش هایش در حوزه ادبیات بلوچی در یکی از خیابان های اصلی این شهر رونمایی شد. همچنین گفتنی است سازنده این اثر نیز هنرمند شناخته شده بلوچ ایرانی ، حسن یادگارزاده می‌باشد.[۱]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]