سد کریت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کوریت
اطلاعات کلی
نام رسمی: کوریت
کشور: ایران پرچم ایران
رودخانه:
محل:
کوریت بر ایران واقع شده‌است
کوریت
نوع سد: وزنی-قوسی کُریت
ارتفاع از پی:


تاریخ آغاز ساخت: ۱۳۵۰ (میلادی)
اطلاعات مخزن
حجم مخزن:
پانویس‌ها

مختصات: ۳۳°۱۶′شمالی ۵۷°۰۸′شرقی / ۳۳.۲۶°شمالی ۵۷.۱۴°شرقی / 33.26; 57.14

سد کریت
نام سد کریت
کشور  ایران
استان استان خراسان جنوبی
شهرستان شهرستان طبس
اطلاعات اثر
کاربری سد
دیرینگی دوران‌های تاریخی پس از اسلام
دورهٔ ساخت اثر دوران‌های تاریخی پس از اسلام
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۵۲۳
تاریخ ثبت ملی ۲۵ اسفند ۱۳۷۹

سد کریت یا سد کوریت یک سد تاریخی است که در شهرستان طبس و در کیلومتر۵۶ جاده طبسدیهوک واقع شده است. این سد که در سال ۱۳۵۰ (میلادی) احداث گردیده، با ارتفاع ۶۰ متر، تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد جهان بوده‌است.

این سد بزرگ‌ترین سد قوسی جهان برای مدت ۵۵۰ سال بوده‌است.[۱] نکته جالب‌تر آنکه این سد با عرض تاج ۱ متر، هنوز هم عنوان نازکترین سد جهان را با خود دارد.

آجرهای مربعی شکل، سنگ و ساروج، آهگ و خاک رس از عمده‌ترین مصالح به‌کار رفته در سد است. این سد از نوع بتونی و قوسی با ارتفاع ۵/۲۴ متر است که برای آن ۸۵ هزار مترمکعب بتون‌ریزی انجام شده است و دارای عمق حوضچهٔ آبگیر ۲۰ متر، طول آن در قسمت تاج ۵۲ متر و عرض تاج بین ۱۲۰ تا ۱۲۵ سانتی‌متر است.

از ۲۰۰۰ سال پیش تا اوایل قرن بیستم، بلندترین سدهای قوسی جهان (ایزد خواست فارس، کبار قم، کریت طبس) در ایران احداث شده بودند.

از نکات جالب و قابل توجه این است که حتی زلزله سال ۱۳۵۷ طبس با شدت ۷٫۷ ریشتر و حداکثر شتاب ۰٫۷۵ گرم نیز موجب خسارات جدی به سد نشده است.

سد مذکور در تاریخ ۲۰ اسفند سال ۱۳۷۹ به شماره ۳۵۲۳ در لیست آثار باستانی ایران قرار گرفته است.

تاریخچه[ویرایش]

سد کریت طبس مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان طبس، روستای کریت واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۳۵۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲]

مشخصات[ویرایش]

در نزدیکی طبس که در سال ۱۳۵۰ (میلادی) احداث گردید، با ارتفاع ۶۰ متر تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد جهان بوده‌است.

سد وزنی-قوسی کُریت طبس به ارتفاع ۶۰ متر برای ۵۵۰ سال به عنوان بلندترین سد دنیا شناخته شده‌است. احداث سد کریت با فنون ۶۵۰ سال پیش همخوانی نداشته و یک پرش فنی محسوب می‌شود. علی‌رغم ضخامت بسیار کم سد کریت (ضخامت تاج ۲/۱ متری)، این سد در زمین‌لرزه طبس با بزرگی ۷٫۸ ریشتر و حداکثر شتاب ۷۵/۰ شتاب جاذبه پایدار و استوار برجا مانده‌است. رئیس اسبق کمیته بین‌المللی سدهای بزرگ سد کریت را از شگفت‌آورترین دستاوردهای بشر در مهندسی سد، در قرون وسطی برشمرده‌است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «سد کریت، بلندترین سد تا 550 سال»(فارسی)‎. خبرگزاری میراث فرهنگی، ۱۲ بهمن ۱۳۸۴. بازبینی‌شده در ۱۲ تیر ۱۳۹۴. 
  2. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱.