آشناپنداری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دژا وو)
پرش به: ناوبری، جستجو

آشناپنداری[۱][۲] یا دژا-وو (فرانسوی: déjà vu, گوش دهیدi‎/ˌdʒɑː ˈv/‎; تلفظ فرانسوی: ​[deʒa vy]) یا حالت پیش‌دیده حالتی از ذهن است که در آن فرد پس از دیدن صحنه‌ای احساس می‌کند آن صحنه را قبلاً دیده‌است و در گذشته با آن مواجه شده است.[۳] روش های علمی دژا وو را به عنوان پیش بینی یا پیش گویی رد کرده و آنرا به صورت کارکرد نادرست حافظه به هنگام بازخوانی یک تجریه توضیح می دهند. گرچه اخیراً دانشمندان توضیحاتی راجع به این مسئله یافته‌اند[۴] اما همواره این مسئله با دیده شک نگریسته می‌شود.[۵] این لغت ابتدا توسط روان‌شناس فرانسوی امیل بویراک (۱۸۵۱–۱۹۱۷) در کتاب روان‌شناسی آینده (به فرانسوی: L'Avenir des sciences psychiques) معرفی شد.

به نظر می‌رسد این حالت را بسیاری از افراد تجربه کرده باشند. در تحقیقات رسمی اعلام شد که حدود ۷۰٪ افراد حداقل یک مورد تجربه آشناپنداری را داشته‌اند.[۶]

اخیراً محققان توانسته‌اند به کمک هیپنوتیزم این حس را شبیه‌سازی کنند.[۷]

پروفسور سوسومو تونگاوا برنده نوبل پزشکی در سال ۱۹۸۷ در مورد این پدیده می‌گوید:

قلب مغز انسان فضایی با عنوان اسبک مغز است که در حقیقت نوعی ماشین حساب، تجسم‌کننده و بررسی‌کننده اطلاعات مربوط به حافظه است. این فضا، از مکان‌هایی که انسان مشاهده می‌کند و تجربیاتی را که کسب می‌کند نقشه‌برداری کرده و برای استفاده در آینده بایگانی می‌کند. اما هنگامی که دو تجربه بسیار شبیه به هم آغاز می‌شوند، این نقشه‌های ذهنی به روش‌های مختلفی تعبیر و بازخوانی می‌شوند.[۴]

انواع آشناپنداری[ویرایش]

به نظر آرتور فرانک هاوزر ۳ نوع اصلی از آشناپنداری وجود دارند.[۸]

به تجربه این که شخص حس می‌کند مطمئن است چیزی را قبلاً شنیده اما از جزئیات زمان و مکان شنیدن آن مطمئن نیست و این تردید را نیز دارد که ممکن است شنیدن این موضوع را تصور کرده‌باشد شنوده‌پنداری[۹] Déjà entendu می‌گویند.[۱۰][۱۱]

علل فرضی وقوع آشناپنداری[ویرایش]

برای این پدیده علل مختلفی وجود دارد که البته بسیاری از آن ها فقط در حد فرضیه میباشند.

  • یکی از فرضیه ها در این است که هنگام انتقال اطلاعات از سمتی از مغز به سمت دیگر برای درک آن ها،تاخیر بسیار کوتاهی ایجاد می شود که باعث می شود آن سمت مغز دوبار اطلاعات را دریافت کند و فرد حس می کند اتفاقی دوبار رخ داده است.[۱۲]
  • شباهت بین محیط ها نیز ممکن است علت وقوع آشناپنداری باشد. ممکن است محیطی که به آن وارد می شویم، شامل ویژگی های مشابهی نسبت به محیط پیشین باشد و آن را در ذهنمان تداعی کند.این نظریه در سال 2009 مورد آزمایش نیز قرار گرفت که شامل دو عکس می شد که شباهت موضوعی نداشتند اما به طرز مشابهی گرفته شده بودند. داوطلبان پس از دیدن دو عکس احساس آشناپنداری می کردند.[۱۳]
  • البته فرضیه ای نیز بر این باور وجود دارد که آشناپنداری به اشتباهی در حافظه مربوط نیست.آکیرا اوکانر در یک آزمایش با گفتن یک سری از کلمات مشابه مثل تخت، بالش و رویا به داوطلبان سعی کرد تا حس دژاوو را در آنان برانگیزد ولی کلمه خواب را به آنان نگفت. پس از شنیدن کلمات از داوطلبان آزمایشی گرفته شد که نشان می داد داوطلبان فکر می کنند کلمه خواب را هم شنیده اند که این یک خاطره کاذب است و حس آشناپنداری برای داوطلبان اتفاق افتاد.پس از گرفتن ام آر آی از مغز افراد مشخص شد که ناحیه جلوی مغز که به تصمیم گیری مربوط است، فعال است.اوکانر بر این باور است که قسمت های جلوی مغز خاطرات را بررسی می کنند تا از صحت آنان اطمینان حاصل کنند و در صورت تردید سیگنال می فرستند.[۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «فهرست لغات». پژوهشکده علوم شناختی. بازبینی‌شده در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵. 
  2. «مفاهیم: آشناپنداری (دژاوو) چیست؟». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵. 
  3. «بهترین فناوری‌ها برای محیط زیست انتخاب شدند»(فارسی)‎. وبگاه رسمی ایتنا، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «فضای " دجا – وو " در مغز کشف شد»(فارسی)‎. وبگاه سلامت نیوز، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  5. «۱۰ راز ناشناخته علمی معرفی شدن»(فارسی)‎. وبگاه رسمی، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  6. A. S .Brown. The déjà vu illusion. . Current Directions in Psychological Science، 2004، 256–259. 
  7. «Deja vu 'recreated in laboratory'»(انگلیسی)‎. وبگاه رسمی، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  8. Perspectives - Vol. 1, No. 1 - Three Types Of Deja Vu
  9. http://www.iricss.org/fa/Pages/D.aspx
  10. Grinnel, Renée (2008). "Déjà Entendu". PsychCentral. Retrieved 04-10-2011  Check date values in: |accessdate= (help)
  11. Mental Status Examination Rapid Record Form
  12. whoami.sciencemuseum.org.uk
  13. www.health.com/mind-body/deja-vu-causes

پیوند به بیرون[ویرایش]