ترور جان اف. کندی

ترور جان اف. کندی
رئیس‌جمهور جان اف. کندی، همسرش ژاکلین، فرماندار تگزاس جان کانلی، و همسر کانلی نلی در لیموزین ریاست‌جمهوری دقایقی قبل از ترور در دالاس
موقعیت	دیلی پلازا در دالاس، تگزاس، ایالات متحده
مختصات	۳۲°۴۶′۴۵٫۴″ شمالی ۹۶°۴۸′۳۰٫۶″ غربی
تاریخ	۲۲ نوامبر ۱۹۶۳ (۱۹۶۳-۲۲}}) ۱۲:۳۰ بعد از ظهر (CST)
هدف	جان اف. کندی
اسلحه	6.5×52mm Italian Carcano M91/38 rifle (کندی) .38 cal Smith & Wesson Victory Model revolver (تیپیت)
کشته‌ها	جان اف. کندی جی. دی. تیپیت
زخمی‌ها	جان کانلی جیمز تاگ
مرتکب	لی هاروی اسوالد
اتهام‌ها	قتل عمد (۲ فقره؛ پیش از برگزاری دادگاه به قتل رسید)

جان اف. کندی، سی و پنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده، در ۲۲ نوامبر ۱۹۶۳ هنگام حرکت در کاروان ریاست‌جمهوری در میدان «دیلی پلازا» شهر دالاس، تگزاس، ترور شد. او در خودرو به همراه همسرش ژاکلین، فرماندار تگزاس جان کانلی و همسر کانلی، نلی، حضور داشت. لی هاروی اسوالد، تفنگدار پیشین نیروی دریایی آمریکا، از ساختمان «انبار کتاب مدرسه تگزاس» به سوی کندی شلیک کرد و او را کشت. کاروان بلافاصله به بیمارستان پارکلند مموریال منتقل شد و حدود نیم ساعت بعد مرگ کندی اعلام گردید. کانلی نیز زخمی شد اما جان سالم به در برد. تنها دو ساعت پس از حادثه، معاون رئیس‌جمهور لیندون بی. جانسون در هواپیمای ایر فورس وان در فرودگاه دالاس لاو به‌طور فوری سوگند ریاست‌جمهوری یاد کرد.

پس از ترور، اسوالد به خانه بازگشت و یک قبضه تپانچه برداشت. اندکی بعد، او پلیس دالاس، جی. دی. تیپیت، را به قتل رساند. حدود هفتاد دقیقه پس از تیراندازی به کندی و کانلی، اسوالد توسط پلیس دالاس دستگیر و به قتل کندی و تیپیت متهم شد. دو روز بعد، هنگامی که انتقال او در زیرزمین مقر پلیس دالاس به‌طور زنده از تلویزیون پخش می‌شد، جک روبی، صاحب یک کلوپ شبانه، به او شلیک کرد و او را کشت. اسوالد نیز همانند کندی به بیمارستان پارکلند منتقل شد و اندکی بعد درگذشت. روبی به قتل اسوالد محکوم شد، اما حکم در تجدیدنظر لغو گردید و او در سال ۱۹۶۷ در زندان و در انتظار محاکمه مجدد درگذشت.

پس از یک تحقیق ده‌ماهه، کمیسیون وارن اعلام کرد که اسوالد به تنهایی کندی را ترور کرده و هیچ مدرکی از وجود توطئه یا دخالت دیگران در دست نیست. در سال ۱۹۶۷، دادستان نیواورلئان، جیم گریسون، تنها محاکمه مرتبط با قتل کندی را علیه بازرگان کلی شاو برگزار کرد؛ اما شاو تبرئه شد. تحقیقات فدرال بعدی، از جمله کمیسیون راکفلر و کمیته کلیسا، یافته‌های کمیسیون وارن را تأیید کردند. با این حال، گزارش سال ۱۹۷۹ کمیته منتخب مجلس نمایندگان در امور ترورها (HSCA) نتیجه گرفت که کندی احتمالاً «در نتیجه یک توطئه ترور شده است». این کمیته افراد دخیل را مشخص نکرد، اما اعلام کرد «احتمال زیاد وجود دارد که دو تیرانداز به رئیس‌جمهور شلیک کرده باشند». بعدها وزارت دادگستری ایالات متحده آمریکا ضبط صوتی که مبنای این نتیجه‌گیری بود را بی‌اعتبار دانست.

ترور کندی همچنان موضوع بحث‌های گسترده است و نظریه‌های توطئه بسیاری پیرامون آن شکل گرفته است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که اکثریت آمریکایی‌ها به وجود یک توطئه باور دارند. این رویداد تأثیر عمیقی بر جامعه آمریکا گذاشت و نخستین مورد از چهار ترور بزرگ دهه ۱۹۶۰ بود؛ پیش از ترور مالکوم ایکس در ۱۹۶۵ و ترور مارتین لوتر کینگ جونیور و برادر رئیس‌جمهور رابرت اف. کندی در ۱۹۶۸. کندی چهارمین رئیس‌جمهور آمریکا بود که ترور شد و آخرین کسی است که در دوران ریاست‌جمهوری درگذشت.

زمینه

کندی

اطلاعات بیشتر: جان اف. کندی و ریاست‌جمهوری جان اف. کندی

جان اف. کندی، سناتور ایالات متحده از ماساچوست، در سال ۱۹۶۰ به‌عنوان سی‌وپنجمین رئیس‌جمهور آمریکا انتخاب شد و لیندون بی. جانسون به‌عنوان معاون او برگزیده شد. دوران ریاست‌جمهوری کندی همزمان با اوج جنگ سرد بود و بخش عمده‌ای از سیاست خارجی او به مقابله با اتحاد جماهیر شوروی و کمونیسم اختصاص داشت. او عملیات‌هایی را برای سرنگونی دولت کمونیستی فیدل کاسترو در کوبا تصویب کرد که در نهایت به شکست حمله به خلیج خوک‌ها در ۱۹۶۱ انجامید؛ در این عملیات کندی از دخالت مستقیم نیروهای آمریکایی خودداری کرد. سال بعد، او بحران موشکی کوبا را کاهش داد؛ بحرانی که به‌طور گسترده به‌عنوان نزدیک‌ترین موقعیت بشر به هولوکاست هسته‌ای شناخته می‌شود.

در سال ۱۹۶۳، کندی تصمیم گرفت به تگزاس سفر کند تا اختلافات درون حزب دموکرات ایالت را میان سناتور لیبرال رالف دبلیو. یاربرو و فرماندار محافظه‌کار جان کانلی کاهش دهد. این سفر نخستین بار در نشست ماه ژوئن در ال پاسو میان کندی، جانسون و کانلی مورد توافق قرار گرفت. مسیر کاروان ریاست‌جمهوری در ۱۸ نوامبر نهایی و اندکی بعد اعلام شد. کندی همچنین این سفر را به‌عنوان آغاز غیررسمی کارزار انتخاباتی خود برای سال ۱۹۶۴ در نظر داشت.

اسوالد

مقالهٔ اصلی: لی هاروی اسوالد

لی هاروی اسوالد (زادهٔ ۱۹۳۹) تفنگدار پیشین نیروی دریایی آمریکا بود که در ژاپن و فیلیپین خدمت کرده و در ۱۴ سالگی با مطالعهٔ آثار کارل مارکس گرایش‌های کمونیستی پیدا کرده بود. او پس از تیراندازی تصادفی به آرنج خود با سلاح غیرمجاز و درگیری با یک افسر، دو بار دادگاه نظامی شد و تنزل درجه یافت. در سپتامبر ۱۹۵۹، با ادعای ناتوانی مادرش، ترخیص وابستگی دریافت کرد و در ۱۹ سالگی با کشتی باری از نیواورلئان به فرانسه رفت و سپس به فنلاند سفر کرد، جایی که ویزای شوروی برای او صادر شد.

اسوالد به اتحاد جماهیر شوروی پناهنده شد و در ژانویه ۱۹۶۰ به کارخانه‌ای در مینسک، بلاروس فرستاده شد. او در سال ۱۹۶۱ با مارینا پروساکووا ازدواج کرد و صاحب فرزند شد. در ۱۹۶۲ با وام بازگشت از سفارت آمریکا به ایالات متحده برگشت و در منطقه دالاس/فورت ورث ساکن شد. او با مهاجران روسی معاشرت داشت، از جمله جورج دو موهرنشیلت که خبرچین سازمان سیا بود. در مارس ۱۹۶۳، گلوله‌ای نزدیک ژنرال ادوین واکر در منزلش در دالاس عبور کرد؛ کمیسیون وارن با استناد به شهادت مارینا، یادداشتی از اسوالد و شواهد پرتابه‌شناسی، این اقدام را به او نسبت داد.

در آوریل ۱۹۶۳، اسوالد به زادگاهش نیواورلئان بازگشت و شاخه‌ای مستقل از «کمیته بازی منصفانه برای کوبا» (حامی کاسترو) تأسیس کرد که تنها عضو آن خود او بود. هنگام توزیع جزوات طرفدار کاسترو در کنار افراد ناشناس، با تبعیدی‌های ضدکاسترو درگیر شد و بازداشت گردید. در سپتامبر همان سال، به مکزیکوسیتی سفر کرد و بنا بر گزارش کمیسیون وارن، به سفارت‌های شوروی و کوبا مراجعه نمود. در ۳ اکتبر به دالاس بازگشت و در «انبار کتاب مدرسه تگزاس» در میدان دیلی پلازا مشغول به کار شد. او در طول هفته جدا از مارینا در یک خانهٔ اجاره‌ای زندگی می‌کرد. صبح روز ترور، بسته‌ای بلند (که به همکاران گفته بود حاوی میله‌های پرده است) به ساختمان آورد؛ کمیسیون وارن نتیجه گرفت که این بسته شامل تفنگ اسوالد بوده است.

قتل و پیامدهای آن

خبر کشته‌شدن کندی در روزنامه اطلاعات

کندی در روز جمعه ۲۲ نوامبر ۱۹۶۳ در ساعت ۱۲:۳۰ بعد از ظهر در دالاس، تگزاس ترور شد و در بیمارستان پارکلند مموریال درگذشت. «لی هاروی اسوالد» در ساعت ۷ بعد از ظهر همان روز به جرم قتل یک مأمور پلیس دالاسی مجرم شناخته شد و در ساعت ۱۱:۳۰ شب به‌عنوان قاتل رئیس‌جمهور معرفی شد. اسوالد دو روز بعد در ایستگاه پلیس دالاس توسط «جک روبی» به قتل رسید.

«لی هاروی اسوالد» اعلام کرد که او به کسی تیراندازی نکرده و مدعی شد که دارند از او به عنوان «طعمه» استفاده می‌کنند. او مدعی شد که عکسی که او را با سلاح قتاله نشان می‌داد جعلی است و صورت او را به بدن کس دیگری چسبانده‌اند. به دلیل مرگ او، بیگناهی یا مجرمی‌اش هرگز در دادگاهی اثبات نشد. بعضی منتقدان می‌گویند که اسوالد هیچ نقشی در این ترور نداشته است.

پنج روز پس از مرگ اسوالد رئیس‌جمهور جدید، لیندون ب. جانسون، «کمیسیون وارن» را تشکیل داد تا پروندهٔ این ترور بیشتر بررسی شود. این کمیسیون نتیجه گرفت که اسوالد به تنهایی در قتل دست داشته است. تحقیقاتی که بعدها در دههٔ هفتاد توسط «کمیتهٔ انتخابی مجلس برای ترورها» صورت گرفت نیز قاتل بودن اسوالد را تأیید کرد، اما این کمیته ادعا کرد که او احتمالاً تنها بخشی از دسیسه برای قتل رئیس‌جمهور بوده است. با این حال این کمیته مدرکی دال بر شرکت کس دیگری در این دسیسه ارائه نکرد. منتقدان تئوری‌های بسیاری را در چگونگی دقیق قتل کندی و مسئولان آن ارائه کرده‌اند که با هم دیگر و با گزارش‌های رسمی دولت بسیار متفاوت هستند. از مهم‌ترین مسائلی که مطرح می‌شود می‌توان به تعداد گلوله‌ها، جهتی که گلوله‌ها از آن شلیک شدند و این‌که کدام یک از گلوله‌ها به رئیس‌جمهور و کدام به فرماندار جان کانلی برخورد کرده، اشاره کرد. ژاکلین کندی همسر جان، به شدت از عملکرد عوامل محافظ به ویژه ویلیام گریر، انتقاد کرد و او را با پرستار بچه کندی مقایسه کرد.

تئوری‌های مختلف هر کدام کسی را مسئول مرگ کندی می‌دانند. معروف‌ترین این مسئولان فرضی از این قرارند: سیا، مافیا، کاگ‌ب، موساد، اشراقیون، فیدل کاسترو، لیندون ب. جانسون (نایب رئیس‌جمهور) و نوعی ائتلاف نظامی-صنعتی به رهبری ژنرال‌های ارتش.

محصولات رسانه‌ای مرتبط

از زمان ترور تا کنون آثار رسانه‌ای متعددی پیرامون این حادثه ساخته شده‌اند که از میان آنها می‌توان به فیلم جِی‌اِف‌کِی (۱۹۹۱)، فیلم جَکی (۲۰۱۶)، سریال ۱۱٫۲۲٫۶۳ (۲۰۱۶) و بازی ویدئویی جی‌اف‌کی ریلودِد (۲۰۰۴) اشاره کرد.

جستارهای وابسته

• ترور مارتین لوتر کینگ جونیور
• ویلیام گریر
• فهرست تلاش‌ها و توطئه‌های ترور ریاست‌جمهوری ایالات متحده آمریکا

پیوند به بیرون

• JFK Assassination Records - 2018 Additional Documents Release