بوتولیسم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بوتولیسم
نوجوانی ۱۴ ساله دچار بتولیسم. ضعف شدید ماهیچه‌ها و بدنبال آن افتادگی هردو پلک دیده می‌شود. حتی مردمک هم حرکتی ندارد. این کودک در تمام مدت بستری و باوجود بیحرکتی و فلج کامل، هوشیار است.
آی‌سی‌دی-۱۰ A05.1
آی‌سی‌دی-۹ 005.1,040.41,040.42
ای‌مدیسین article/213311
پیشنت پلاس بوتولیسم

بوتولیسم (به انگلیسی: Botulism) یک بیماری کاملاً فلج کننده، جدی و نادر است که به وسیله سم حاصل از باکتری کلستریدیوم بوتولینوم ایجاد می‌شود.[۱] سه نوع عمده بوتولیسم عبارتند از: بوتولیسم غذایی که با خوردن غذاهای حاوی سم ایجاد می‌شود. بوتولیسم زخم که حاصل عفونی شدن زخم با باکتری کلستریدیوم بوتولینم است. بوتولیسم نوزادان که با مصرف ذرات حاوی باکتری ایجاد می‌شود.[۲]

این ذرات در روده رشد و سم آزاد می‌کنند. تمام اشکال بوتولیسم کشنده‌است و به عنوان اورژانس پزشکی در نظر گرفته می‌شود. کلستریدیوم بوتولینوم ارگانیسم میله‌ای شکلی است که در وضعیت کم اکسیژن (بی هوازی) بهتر رشد می‌کند. باکتری در حالت غیرفعال زنده می‌ماند تا این که در شرایط مناسب برای رشد قرار بگیرد. ۷ نوع زهرابه بوتولیسم شناخته شده‌اند که با حروف Aتا Gنشانی داده می‌شوند. تنها انواع A، B، E، Fدر انسان سبب بیماری می‌شوند.

شیوع[ویرایش]

بوتولیسم غذایی اغلب با خوردن غذاهای آلوده کنسروی و بویژه کنسروهای خانگی ایجاد می‌شود. تعداد مسمومیت‌های بوتولیسم غذایی و نوزادی در سالهای اخیر کمی کاهش یافته‌است.

بیشترین ابتلای بوتولیسم در ایران، مربوط به استان‌های گیلان با ۹۰ مورد درطول پنج‌سال[۳] و سپس گلستان و بدلیل مصرف فرآورده‌های خانگی همچون اشبل شور، کشک و پنیر تازه و نیز فراورده‌های دریایی همچون جلبک است.[۴][۵] کمترین شیوع بوتولیسم تاکنون مربوط به استان آذربایجان غربی، با چهار مورد درطول پنج سال گزارش شده است.[۶]

علایم[ویرایش]

بوتولیسم با علایم دو بینی، دید بلوری، افتادگی پلکها، صحبتهای درهم و نامشخص، اشکال در بلع، خشکی دهان، و ضعف شدید عضلانی و فلج کامل همراه است. بیماری در تمام دوران ابتلاء و فلج، تأثیری بر هوشیاری بیمار ندارد و همچنین تب وجود ندارد.[۲] در نوزادان دچار بوتولیسم خواب آلودگی، گریه ضعیف، یبوست و تون عضلانی بسیار ضعیف دیده می‌شود. در صورت عدم درمان اولیه، فلج دست‌ها، پاها و حلق و عضلات تنفسی پیش خواهد آمد.[۷] در حالت مسمومیت غذایی نشانه‌های بیماری عموماً ۱۸تا ۳۶ساعت پس از خوردن غذای آلوده ایجاد می‌شود، ولی از ۶ساعت تا ۱۰روز بعد هم احتمال بروز علایم هست.

تشخیص[ویرایش]

پزشکان اورژانس، غالباً در نخستین برخورد با بیمار، با در نظر گرفتن تریاد کلاسیک نشانه‌های آن یعنی فلج پیاز مغز و بدنبال آن فلج کامل، نبود تب و وجود کامل هوشیاری و حواس در بیمار، شک به بتولیسم را می‌توانند تشخیص دهند.[۸] هرچند و ازآنجاکه علایم این بیماری با بعضی بیماری‌های عصبی عضلانی مانند سندرم گیلن باره و بیماری میاستنی گراویس تشابه دارد نیاز به بعضی معاینات و تست‌های تخصصی تر برای تشخیص قطعی وجود دارد. از جمله این تست‌ها اسکن مغز، آزمایش مایع نخاعی، و الکترومیوگرام EMGاست. قطعی‌ترین راه تشخیص بوتولیسم تزریق سرم خون یا مدفوع بیمار به بدن موش و بررسی علایم در آن است.

درمان[ویرایش]

به دلیل نارسایی تنفسی و فلج ناشی از بوتولیسم شدید، نیاز به استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی برای چند هفته وجود دارد. علاوه بر این مراقبت‌های ویژه پزشکی و پرستاری لازم است. پس از چند هفته بتدریج علایم فلج کاهش می‌یابد. در صورت تشخیص در مراحل اولیه بوتولیسم غذایی و بوتولیسم زخم می‌توان با استفاده از یک آنتی توکسین (ضدسم) که فعالیت سم را در جریان خون متوقف می‌کند درمان را شروع کرد؛ البته در این حالت هم نیاز به بستری و تحت نظر بودن بیمار هست. گاهی برای خارج کردن غذای آلوده از معده، بیمار را وادار به استفراغ یا از تنقیه درمانی استفاده می‌کنند.

عوارض[ویرایش]

نارسایی تنفسی ناشی از بوتولیسم می‌تواند منجر به مرگ شود؛ البته در ۵۰سال اخیر میزان مرگ و میر در مبتلایان به بوتولیسم از ۵۰درصد به ۸درصد کاهش پیدا کرده، اما عوارضی همچون خستگی زودرس و تنفس کوتاه تا مدتها باقی می‌ماند که نیاز به درمان درازمدت را مسجل می‌کند.

پیشگیری[ویرایش]

مرگ تاکنون بین حدود ۱۰درصد از مبتلایان به بوتولیسم گزارش شده‌است. اما بوتولیسم قابل پیشگیری است. همان‌طور که بوتولیسم غذایی ناشی از کنسروهایی با محتویاتی است که اسیدیته پایین دارند، مثل کنسرو لوبیا، ذرت، ماهی و غیره و البته شیوع بوتولیسم از منابع غیرمعمول مثل سیر، فلفل و گوجه فرنگی سرخ شده در روغن که خوب نگهداری نشده‌اند و سیب زمینی پخته‌ای که داخل فویل آلومینیوم نگهداری می‌شود و دیگر غذاهایی که به طور بهداشتی ذخیره نشده‌اند نیز دیده شده‌است. سیب زمینی و دیگر غذاهای پخته تا زمان مصرف باید گرم بمانند یا این که در ظروف بهداشتی داخل یخچال نگهداری شوند. از آنجا که سم بوتولیسم در حرارت بالا از میان می‌رود کنسروها پیش از مصرف باید در حدود ۱۰تا ۲۰دقیقه (از زمان شروع جوش) جوشانده شوند. عسل یکی از خوراکی‌هایی است که احتمال آلودگی با باکتری کلستریدیوم بوتولینوم را دارد، بنابراین بهتر است برای تغذیه نوزادان کمتر از ۱۲ماهه مصرف نشود. عسل برای افراد بالای یک سال آلودگی ایجاد نمی‌کند. درباره زخمها، با مراقبت دقیق و رعایت بهداشت تحت نظر متخصص و عدم کاربرد داروهای موضعی بدون تجویز پزشک می‌توان از آلودگی پیشگیری کرد. بالابردن سطح آگاهی جامعه درباره راههای نگهداری و مصرف صحیح غذاهای آماده، مهمترین و بهترین راه پیشگیری از این بیماری است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

سم بوتولینوم

منابع[ویرایش]

  1. کتاب پزشکی آکسفورد، Oxford Textbook of Medicine, نشر چهارم. , Section 7.55
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Botulism Fact sheet N°270". سازمان بهداشت جهانی. August 2013. Retrieved 2015. 
  3. توکلی حمیدرضا، زینلی محمد. «وضعیت مسمومیت غذایی بوتولیسم در ایران». وزارت بهداشت- درمان و آموزش پزشکی، مرکز مدیریت بیماری‌ها. 
  4. «انستیتوپاستور تنها مرکز تشخیص بیماری بوتولیسم در ایران». باشگاه خبرنگاران. 
  5. خبرگزاری سلامت. «مردم استان‌های گیلان و گلستان بیشتر مراقب بوتولیسم باشند». معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان. 
  6. «وضعیت مسمومیت غذایی بوتولیسم در ایران». جهاد دانشگاهی، زمستان ۱۳۸۷. 
  7. Sobel J (October 2005). "Botulism". Clin. Infect. Dis. 41 (8): 1167–73. doi:10.1086/444507. PMID 16163636. 
  8. [۱]