برنامه درسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از برنامه‌ریزی درسی)
پرش به: ناوبری، جستجو

مطالعات برنامهٔ درسی به شناخت، پیش‌بینی، سازماندهی و شکل دادن فعالیتهای آموزشی و پرورشی در حیطهٔ یادگیری یادگیرندگان گفته می‌شود. فهم برنامه درسی شاخه‌ای از علوم تربیتی است. برنامه‌ریزی درسی یکی از مهمترین شاخه‌های مطالعات برنامه درسی است که به «تدوین، اجرا و ارزشیابی» برنامه درسی می‌پردازد.

تعاریف برنامه‌ریزی درسی[ویرایش]

برنامه‌ریزی درسی در میان عامه مردم و دانش‌آموزان و دانشجویان، بیشتر به معنای تعیین برنامه‌ای زمانی برای خواندن دروس و کتابهاست که به طور کلی با مفهوم علمی برنامه‌ریزی درسی متفاوت است.

تعریف واحدی از برنامهٔ درسی در میان صاحبنظران این علم وجود ندارد و هر کس بنا به تفکرات خود، تعریفی از برنامه‌ریزی درسی ارئه داده است. به طور کلی نگرشهای اساسی به برنامه‌ریزی درسی به چند شاخهٔ رشد فرایندهای ذهنی و عقلی، منطق‌گرایی علمی، تحقق خود، و تطابق و بازسازی اجتماعی قابل تقسیم است.

در زبان انگلیسی از برنامه‌ریزی درسی بیشتر با عنوان برنامهٔ درسی (به انگلیسی: Curriculum) یاد می‌شود. برخی تعاریف برنامهٔ درسی از دیدگاه اندیشمندان غربی:

«برنامهٔ درسی، شامل کلیهٔ تجربه‌ها، مطالعه‌ها، بحثها، فعالیتهایس گروهی و فردی و سایر اعمالی است که فراگیر تحت سرپرستی و راهنمایی مدرسه انجام می‌دهد.»

«برنامهٔ آموزشی نقشه‌ای است که در آن فرصتهای مناسب یادگیری برای رسیدن به هدفهای کلی و جزئی مربوط که برای دانش‌آموزان و مدارس در نظر گرفته شده‌اند.»

در یک مقالهٔ سال ۲۰۰۷، ویلیام پاینار برنامه درسی را اینگونه تعریف کرده است: «محل اندیشه‌ورزی که در آن افراد برای تعریف خود و جهان کوشش می‌کنند». این کوشش که پاینار به آن اشاره دارد مربوط به شرح حال خود و نهادهاست که بسیار پیچیده می‌باشد و نیز نسلهای جدید که با جهانی متغیر مواجه‌اند که معمولاً به سختی توسط پیشینیان‌شان قابل تصور بوده است. این کوشش که پاینار به آن اشاره دارد مربوط به شرح حال خود و نهادهاست که بسیار پیچیده می‌باشد و نیز نسلهای جدید که با جهانی متغیر مواجه‌اند که معمولاً به سختی توسط پیشینیان‌شان قابل تصور بوده است.

گرچه تفکر و نوآوری برنامه درسی همواره در تعلیم و تربیت غرب وجود داشته است، برنامه درسی تا دهه ۱۹۲۰، عملاً به صورت یک رشته تحصیلی در نیامد. نخستین کتاب جامع دربارهٔ برنامه درسی در سال ۱۹۱۸ توسط فرانکلین بایت نوشته شد که استاد مدیریت آموزشی دانشگاه شیکاگو بود. او برای اولین بار نظام بازنگری گسترده سیستم شهری را در سال ۱۹۲۰ رهبری کرد. در حالی که اصلاح برنامه درسیی قبلاً به صورت یخش به بخش انجام می‌گرفت، بایت با اصلاح و بازنگری برنامه درسی کلیه مقاطع و موضوعات درسی بر یک مبنای واحد، گامی به جلو نهاد.[۲] برنامه درسی پست مدرنیسم


پست مدرنیسم به صورت های مختلفی مانند پسانوگرایی، پسامدرنیسم، فرامدرنیسم، فرانوگرایی، پسا تجددگرایی، پسا مدرنیته و .... ترجمه شده است.

پست مدرنیسم يك جريان فلسفي، يك نيروي فرهنگي و يك چارچوب ذهني است كه گزينش گرايي، ابهام، عدم قطعيت، پيچيدگي، چندفرهنگ گرايي و اشكال متعدد درك و فهم از جهان و متون را مورد تأكيد قرار مي دهد...

برنامه درسی پست مدرنیسم درعصر جدید

برنامه ریزی درسی دوره پست مدرن بر گفتمان هایی تاکید دارد که درک فرهنگی، تاریخی، سیاسی، بوم شناسی، زیبایی شناسی، زبانی و تاثیر خود شرح حال نویسی برنامه درسی بر موقعیت انسان، ساختارهای اجتماعی و محیط زیست را ارتقاء بخشد نه بر برنامه ریزی، طراحی، اجرا، ارزشیابی غیرمتنی و رویدادهای بی ارزش و اطلاعات جزئی و سطحی...

برنامه درسي بايد به دنبال نوعي تربيت تحولي باشد که باعث شود معلمان و دانش آموزان در يک سفر اکتشافي و اميدواري به کشف، به بررسي مسائل بپردازند...

رابطه فلسفه و آموزش در دنیای پست مدرتیسم

فلسفه های آموزش و پرورش اغلب به زبانی غیر قابل فهم به دانشجویان ارائه می شوند و فیلسوفان آموزش و پروروش اغلب بخش فلسفه و آموزش را باهم قبول ندارند در حالی که ماکسی نتیجه می گیرد که فلسفه، آموزش و رهبری در مکتب پست مدرن تفکیک نمی شوند. فلسفه آموزش و پرورش باید فراتر از از دوگانگی فلسفه و آموزش در تلفیق التقاطی باشد و در صورت رهبری فعال و قابل توجه، هردو ادغام و مورد ستایش قرار می گیرند.

برنامه‌ریزی درسی در ایران[ویرایش]

در ایران، برنامه‌ریزی درسی در سطوح تحصیلی آموزش عمومی (ابتدایی، راهنمایی و متوسطه) به صورت متمرکز بر عهدهٔ وزارت آموزش و پرورش و مشخصاً سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی است و آموزگاران ملزمند تنها از یک کتاب درسی مشخص و واحد برای تدریس استفاده کنند.

در سطح تحصیلات عالی و دانشگاه نیز سرفصل دروس توسط شورای انقلاب فرهنگی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تعیین می‌شود اما استادان در تعیین کتاب درسی یا ارئه مطالب درسی به هر گونه‌ای آزاد هستند.

تمرکز و عدم تمرکز[ویرایش]

یکی از موضوعات اساسی در برنامه‌ریزی درسی، میزان تمرکز یا عدم تمرکز برنامه درسی است. میزان تمرکز برنامه درسی به صورت طیفی است که یک سر آن تمرکزگرایی مطلق و سوی دیگر آن عدم تمرکز کامل است. البته این دو حالت ممکن نیستند و برنامه‌های درسی کشورهای مختلف در حالتی بین این دو وضع است. در تمرکز مطلق که ممکن است در سطوح متفاوت سیاسی، اقتصادی، مدیریتی، آموزشی و نظایر آن وجود داشته باشد، تمام اختیارات در دست حکومت مرکزی است و هیچ گونه حق تصمیم‌گیری به واحدهای موسسه‌ای پایین‌تر داده نمی‌شود و همگی، مجری سیاست‌های حکومت مرکزی هستند. در سر دیگر طیف، یعنی در عدم تمرکز مطلق، حکومت مرکزی تمام اختیارات را به واحدهای موسسه‌ای پایین‌تر واگذار می‌کند. برنامه درسی پست مدرنیسم


پست مدرنیسم به صورت های مختلفی مانند پسانوگرایی، پسامدرنیسم، فرامدرنیسم، فرانوگرایی، پسا تجددگرایی، پسا مدرنیته و .... ترجمه شده است.

پست مدرنیسم يك جريان فلسفي، يك نيروي فرهنگي و يك چارچوب ذهني است كه گزينش گرايي، ابهام، عدم قطعيت، پيچيدگي، چندفرهنگ گرايي و اشكال متعدد درك و فهم از جهان و متون را مورد تأكيد قرار مي دهد...

برنامه درسی پست مدرنیسم درعصر جدید

برنامه ریزی درسی دوره پست مدرن بر گفتمان هایی تاکید دارد که درک فرهنگی، تاریخی، سیاسی، بوم شناسی، زیبایی شناسی، زبانی و تاثیر خود شرح حال نویسی برنامه درسی بر موقعیت انسان، ساختارهای اجتماعی و محیط زیست را ارتقاء بخشد نه بر برنامه ریزی، طراحی، اجرا، ارزشیابی غیرمتنی و رویدادهای بی ارزش و اطلاعات جزئی و سطحی...

برنامه درسي بايد به دنبال نوعي تربيت تحولي باشد که باعث شود معلمان و دانش آموزان در يک سفر اکتشافي و اميدواري به کشف، به بررسي مسائل بپردازند...

رابطه فلسفه و آموزش در دنیای پست مدرتیسم

فلسفه های آموزش و پرورش اغلب به زبانی غیر قابل فهم به دانشجویان ارائه می شوند و فیلسوفان آموزش و پروروش اغلب بخش فلسفه و آموزش را باهم قبول ندارند در حالی که ماکسی نتیجه می گیرد که فلسفه، آموزش و رهبری در مکتب پست مدرن تفکیک نمی شوند. فلسفه آموزش و پرورش باید فراتر از از دوگانگی فلسفه و آموزش در تلفیق التقاطی باشد و در صورت رهبری فعال و قابل توجه، هردو ادغام و مورد ستایش قرار می گیرند.

منبع:[۱]

[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Encyclopedia of Curriculum 2010, Craig Kridel (EDITOR), University of South Carolina,2010. (pp 822-4)
  2. قادری، مصطفی. (1383) بسترهای فهم برنامه درسی، تهران. انتشارات یادواره کتاب
  3. کتاب برنامه ریزی درسی در عصر پست مدرن (1393). پاتریک اسلاتری. ترجمه دکتر صمد ایزدی، دکتر مصطفی قادری و فاطمه حسینی. انتشارات آورای نور