باستان‌سنجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

باستان‌سنجی یا آرکئومتری شاخه‌ای نسبتاً جدید از باستان‌شناسی است که در آن یافته‌های باستانی توسط انواع مختلفی از روشها و فنون علمی و آزمایشگاهی مورد بررسی و تحقیق قرار می‌گیرند. به عبارت دیگر به کارگیری شاخه‌های مختلف علوم طبیعی و مهندسی به منظور درک و حل بهتر مسائل باستان‌شناسی، باستان‌سنجی نامیده می‌شود.

باستان‌سنجی در ایران

باستان­سنجی عبارت است از مجموعه فعالیت­های میان رشته­ای که برای پژوهش، شناخت و نگاهداری آثار و اشیا فرهنگی، با بهره­گیری از علوم مختلف تجربی، ریاضی و انسانی و بکارگیری روش­های میان رشته‌ای صورت می‌پذیرد. پژوهش در ساختار شیمیایی و فیزیکی مواد و مصالح سازنده این آثار و اشیاء، سالیابی و تاریخ گذاری آنها و انجام تحلیل­های دقیق و جامع براساس روش­های علوم فیزیک، شیمی، زمین­شناسی، کانی شناسی، جغرافیا و ریاضیات، از جمله فعالیت­های پژوهشی این رویکرد است. باستان­سنجی در تعامل با دانش باستان­شناسی و دیگر شعب علوم باستان­شناختی مثل زمین- باستان­شناسی، باستان­شناسی تحلیلی، زیست- باستان­شناسی و غیره و نیز شعب رشته حفاظت از آثار تاریخی، شناخت و درک محققان را از فرآیندهایی شکل­گیری یک اثر باستانی تا لحظه­ای که به دست محققان برسد افزایش داده و در نتیجه دقت تحلیل و تفسیر پژوهندگان این عرصه را افزایش داده، نتایج و تفسیرهای مربوط به فرآیندهای فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر دگرگونی­های هنری و فنی را در طول زمان، تحت الشعاع خویش می­سازد.

با گذشت بیش از هفت دهه از تأسیس رشته باستان‌شناسی (دانشگاه تهران- ۱۳۱۶) حوزه مطالعات میراث فرهنگی ایران به دلیل فقدان رشته باستان سنجی و دیگر رشته­های مرتبط با علوم باستان شناختی همچنان فاقد استقلال واقعی بوده و کماکان به پژوهش­­های بیگانگان و به­ویژه ممالک اروپایی و آمریکا وابسته است. اهمیت و ضرورت استقلال کشور در حوزه باستان سنجی زمانی آشکار و بارز و برجسته می‌شود که بدانیم هر تحلیل فرهنگی و اجتماعی از گذشته مبتنی بر اطلاعات باستان شناختی و تاریخی، در ابتدا نیازمند ارایه تحلیل‌های علمی از آثار و مواد باستانی و تاریخی است؛ و در نتیجه، در فقدان این تحلیل‌های علمی- آزمایشگاهی و یا در صورت ناصواب بودن نتایج آنها، در عمل تمامی تحلیل­های فرهنگی و اجتماعی راه به خطا خواهند برد!

از این رو راه اندازی رشته­های جدید از جمله در عرصه تاریخ هنر و باستان­شناسی که بتوانند زمینه­های علمی را در کنار گرایش­های علوم انسانی تقویت نمایند از مهمترین دغدغه­­های امروز در درک و تفسیر علوم مربوط به باستان­شناسی است از این رو باستان­سنجی با احراز صلاحیت و توانایی علمی برای تشخیص آثار اصیل باستانی و هنری از نمونه­‌های جعلی و تقلبی، به علاوه مطالعات علمی بین رشته­ای در شناخت تکنیک­ها و فر آیند­های ساخت آثار فرهنگی و تاریخی به علاوه بررسی­های منشایابی و آسیب شناختی، عملاً در انجام اقدامات موزه داری، مطالعه و شناخت میراث فرهنگی به طرق علمی و همچنین مدیریت میراث فرهنگی و قضاوت­های قضایی تأثیرگذار است.[۱]

آشنایی با نخستین گروه باستان‌سنجی در ایران

با توجه به موارد ذکر شده و اهمیت این رشته و کمبود آن در ساختار علمی کشور گروه مرمت آثار تاریخی دانشگاه هنر اسلامی تبریز در سال ­تحصیلی ۹۰–۱۳۸۹ در یک روند مطالعاتی یکساله در قالب تیمی ۸ نفره از متخصصین مرتبط اقدام به آماده­سازی و تدوین سرفصل دروس کارشناسی ارشد باستان­سنجی براساس تجربه­های بین‌المللی و نیازهای بومی با هدف تربیت متخصصین متعهد و آشنا به شیوه­های پیشرفته مطالعات باستانسنجی و پاسخ گویی به نیازهای کشور اقدام به راه اندازی دوره کارشناسی ارشد باستانسنجی نمود و موفق به طی مراحل قانونی از طرف وزارت علوم تحقیقات و فناروی برای کسب مجوز پذیرش دانشجو در مهرماه سال ۱۳۹۱ برای نخستین بار در ایران گردید.[۲]

گروه آموزشی- پژوهشی باستانسنجی از دانشکده هنرهای کاربردی دانشگاه هنر اسلامی تبریز این گروه آموزشی دارای امکاناتی از قبیل:

کتابخانه تخصصی مرمت و باستان سنجی زیر مجموعه کتابخانه مرکزی دانشگاه.

آزمایشگاه شیمی عمومی.

آزمایشگاه شیمی تجزیه.

آزمایشگاه و کارگاه مرمت فلز و متالوگرافی.

است، همچنین در ارتباط با گروه­ها و دانشکده­های دیگر دانشگاه هنر اسلامی تبریز و دیگر دانشگاه‌های بزرگ منطقه شمال غرب کشور از امکانات موجود علمی و آزمایشگاهی منطقه استفاده می­نماید.[۳]

نشریه پژوهه باستان‌سنجی

با توجه به عدم وجود نشریات تخصصی این حوزه، دانشکده هنرهای کاربردی این دانشگاه به همراه جمعی از اساتید صاحب نام ملی و بین­المللی تصمیم گرفت نشریه­ای با عنوان پژوهه­ی باستان­سنجی منتشر نماید. این دوفصلنامه در راستای محورهای خود پذیرای مقالات علمی در ۲ بخش: مقالات علمی-پژوهشی(۸۰٪) و مقالات علمی– مروری ناب و سطح بالا (۲۰٪) می‌باشد.[۴]

از جمله مهمترین اهداف نشریه پژوهه باستان‌سنجی عبارتند از:

  • انتشار مقالات علمی –پژوهشی و مقالات علمی مروری ناب مربوط به باستان‌سنجی، مرمت آثار تاریخی و ارائه نتایج تحقیقات نظری و عملی پژوهشگران و مراکز علمی
  • ارتقای سطح دانش و پژوهش در رشته‌های یادشده
  • ایجاد بستر و زمینه‌ای مناسب برای ارتباط علمی و تبادل افکار میان پژوهشگران، اساتید دانشگاهی و دانشجویان.

مقالات می­ بایست مطابق با زمینه تخصصی نشریه در حوزه باستان‌سنجی و حفاظت و مرمت آثار تاریخی بر اساس محورهای ذیل باشند:

  • محور اول:سالیابی تحلیلی-آزمایشگاهی آثار فرهنگی و تاریخی آلی و معدنی؛
  • محور دوم: منشأیابی تحلیلی-آزمایشگاهی آثار فرهنگی و تاریخی آلی و معدنی؛
  • محور سوم: ساختارشناسی تحلیلی-آزمایشگاهی آثار فرهنگی و تاریخی آلی و معدنی؛
  • محور چهارم: پژوهش‌های تحلیلی-آزمایشگاهی فنون و فناوری‌های باستانی آلی و معدنی؛
  • محور پنجم: پژوهش‌های تحلیلی-آزمایشگاهی حفاظت و مرمت آثار تاریخی و فرهنگی،
  • محور ششم: پژوهش‌های سنجش از دور و تحلیل‌های کمّی-آماری آثار فرهنگی و تاریخی.[۵]

منابع[ویرایش]

  1. "درآمدی بر پیشینه باستان سنجی کشور و افق‌های پیش رو در حوزه انتشارات بین‌المللی". 09-07-1395. Retrieved 23-8-1395.  Check date values in: |date=, |accessdate= (help)
  2. «گروه‌های آموزشی - دانشکده هنرهای کاربردی». faa.tabriziau.ac.ir. بازبینی‌شده در 2016-11-13. 
  3. «آزمایشگاه‌ها و کارگاره‌ها - دانشکده هنرهای کاربردی». faa.tabriziau.ac.ir. بازبینی‌شده در 2016-11-13. 
  4. یکتاوب، yektaweb. «دربارهٔ نشریه - دوفصلنامه پژوهه باستان سنجی». www.jra-tabriziau.ir. بازبینی‌شده در 2016-11-13. 
  5. یکتاوب، yektaweb. «اهداف و زمینه‌ها - دوفصلنامه پژوهه باستان سنجی». www.jra-tabriziau.ir. بازبینی‌شده در 2016-11-13.