اساس‌الاقتباس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

اساس‌الاقتباس کتابی‌ست در زمینهٔ دانش منطق که توسط خواجه نصیرالدین طوسی به زبان فارسی نوشته شده‌است. شرح همهٔ فنون منطق بر اساس آراء پیشینیان و خود خواجه نصیرالدین در این کتاب، باعث جامعیت و اهمیت آن شده‌است.

انگیزهٔ نگارش[ویرایش]

هدف خواجه نصیرالدین طوسی از تألیف این کتاب، آنطور که خودش در مقدمه ذکر می‌کند، ارائهٔ اثری فنی و تحقیقی و جامع در علم منطق بوده که هم آموخته‌های او را از دیگران دربرگیرد و هم شامل آراء و اندیشه‌های شخصیِ خودِ او در این علم باشد.[۱]

اهمیت کتاب[ویرایش]

پس از منطق شفا و شرح ابن رشد بر منطق ارسطو، اساس‌الاقتباس جامع‌ترین کتاب در این حوزه است. نگارش کتاب به زبان فارسی و با نثری روان و پرهیز از بیان قیل‌وقال‌های بی‌حاصل، از دیگر نقاط قوّت کتاب به حساب می‌آید.

ساختار کتاب[ویرایش]

این کتاب مباحث منطق را به روش ۹ بخشی ارائه داده است. در این روش مباحث منطق در ۹ بخش با عناوین زیر قرار می‌گیرند:

  1. مدخل
  2. مقولات عشر
  3. قضایا
  4. قیاس
  5. برهان
  6. جدل
  7. مغالطه
  8. خطابه
  9. شعر

فارابی، ابن سینا (در کتاب شفا) و ابن رشد از این روش استفاده کرده‌اند. در مقابل روش ۲ بخشی قرار دارد که نخستین بار توسط ابن سینا در اشارات مطرح شد.

نسخه‌های موجود[ویرایش]

با توجه به این که اساس الاقتباس به عنوان یک متن درسی مطرح نبوده، چندان مورد توجه قرار نگرفته و حواشی و تعلیقات کمی برای آن نوشته شده است. چاپ آن نیز سال‌ها به تأخیر افتاده است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۲۶ ه‍. ش با تصحیح محمدتقی مدرس رضوی به چاپ رسید. چاپ دیگر آن با تصحیح و تعلیقات سید عبدالله انوار و در قالب دو جلد در سال ۱۳۷۵ منتشر شد. (جلد اول متن اساس الاقتباس و جلد دوم تعلیقات مصحح را دربردارد)

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. خواجه نصیرالدین طوسی (۱۳۶۷اساس‌الاقتباس، به کوشش مصحح: محمدتقی مدرس رضوی.، دانشگاه تهران، ص. ص۳