قیاس (منطق)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

قیاس یا قیاس منطقی استدلالی است از کل به جزء که اگر مقدمه‌های آن درست باشند، نتیجهٔ به دست آمده حتما درست است.

منظور از قیاس در منطق اینست که هر گاه دو یا چند فرض را درست و مطمئن بدانیم و رابطهٔ این فرض‌ها چنان باشد که بناچار از این فرض‌های صحیح، نتیجه‌ای منطقی به‌دست آید، این نتیجه را باید پذیرفت. اگر ما این نتیجهٔ منطقی یعنی همان گزاره را نپذیریم دچار تناقض خواهیم شد.

به عبارت دیگر قیاس، گونه‌ای برهان منطقی است که در آن از دست کم دو قضیه (فرض مقدماتی، پیش‌گزاره)، گُزاره‌ای (نتیجه) استنتاج می‌شود.

برای نمونه، وقتی بگوییم:

ماه سیاره است. (پیش‌گزارهٔ اول)
و هر سیاره می‌چرخد. (پیش‌گزارهٔ دوم)

پس بر پایهٔ قیاس:

ماه می‌چرخد. (گزاره)

انواع قیاس[ویرایش]

قیاس به دو نوع قیاس اقترانی و قیاس استثنایی تقسیم می‌شود.

قیاس های خاص[ویرایش]

در علوم مختلف و در محاوره ، قیاس ممکن است صورت های خاص به خود بگیرد و از آن حیث نامی خاص بدان اطلاق شود. مهم ترین این اقسام عبارتند از : 1- قیاس خلف 2- قیاس مساوات 3- قیاس صمیر 4- قیاس مرکب 5- قیاس ذوحدین [۱]

مواد مختلف قیاس[ویرایش]

مواد گوناگونی که در قیاس به کار می رود بحسب استقراء عبارت است از : 1- محسوسات 2- تجربیات 3- اولیات 4- متواترات 5- قضایائی که حد وسط آنها با آنها است. 6- حدسیات 7- مقبولات 8- وهمیات 9- مشهورات 10- مشبهات 11- مظنونات 12- مسلمات 13- مصادرات 14- مخیلات [۲]

منابع[ویرایش]

  1. محمد خوانساری ، منطق صوری ، 0 - 015 - 416 - 964
  2. محمد خوانساری ، منطق صوری ، 0 - 015 - 416 - 964

جستارهای وابسته[ویرایش]