آیات ثلاث

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
از راست به چپ:شیخ عبدالله مازندرانی، میرزا حسین خلیلی طهرانی، آخوند خراسانی

آیات ثلاث یا مراجع ثلاثه یا ارکان سه‌گانه به سه تن از مراجع تقلید شیعه در اواخر عهد قاجار اطلاق می‌گردد که با امضا نمودن مشروطه و تایید حکومت مشورتی مشروطیت ایران به آیات ثلاث نجف مشهور شدند. اطلاق و به کار بردن این عنوان از سال ۱۳۲۴ قمری برابر با ۱۲۸۵ شمسی اتفاق افتاد.

رهبری دینی مشروطه[ویرایش]

آیات ثلاث در ایجاد مشروطه و وقایع بعدی نقشی اساسی داشتند. کسروی می نویسد اگر دفاع فقهای نجف نبود در ایران کسی به دفاع از مشروطه بر نمی خواست. زین العابدین مراغه ای هم می نویسد: «باید عموم ملت از خاص و عام بدانند که اگر این بزرگواران[حاجی میرزا حسینِ حاجی میرزا خلیل طهرانی، آقای آخوند ملا محمد کاظم خراسانی و آقای ملا عبدالله مازندرانی] اقدام نفرموده و خلاصی ملت را وجهه همت خود قرار نمی دادند، ملت نائل به این آرزو[کسب مشروطیت] نمی شد...»(سیاحتنامه ابراهیم بیگ، ص760)

اسامی آیات ثلاث[ویرایش]

این سه تن عبارتند از: آیت الله میرزا حسین خلیلی تهرانی متوفای سال۱۳۲۶قمری در ۹۶ سالگی؛ آیت الله ملا محمد کاظم هروی خراسانی مشهور به آخوند خراسانی متوفای سال ۱۳۲۹قمری در سن ۷۴ سالگی، و آیت الله شیخ عبدالله مازندرانی متوفای سال ۱۳۳۰ قمری در ۷۴ سالگی.

دیگر آیات مشروطه خواه عتبات[ویرایش]

شایان ذکر است که بزرگان دیگری نیز از مراجع تقلید ساکن نجف و کربلا و سامرا همچون آیت الله شیخ محمد نمازی شیرازی مشهور به شیخ الشریعه اصفهانی و آیت الله سید اسماعیل صدر اصفهانی (پدر بزرگ سید موسی صدرمیرزای نائینی و آیت الله سید علی داماد تبریزی نیز از مراجع تقلید طرفدار مشروطه محسوب می‌شدند. ولی با وفات شیخ عبدالله مازندرانی در انتهای سال ۱۳۳۰ ق تقریبا بحث زعامت مشروطه در عتبات منتفی شد و با وقوع جنگ جهانی اول و اشغال عراق توسط نیروهای انگلیسی تقریبا این قضیه به فراموشی سپرده شد.

لزوم عدم اشتباه[ویرایش]

عنوان آیات ثلاث برای سه فقیه دیگر در انتهای عصر رضاخان و ابتدای سلطنت محمدرضا پهلوی به کار می رفته است. این سه عبارتند از سید صدرالدین صدر، سید محمد تقی خوانساری و سید محمد حجت کوهکمری. این سه از شاگردان آخوند خراسانی بوده‌اند. برای عدم اشتباه باید از آیات ثلاث نجف در قبال آیات ثلاث قم استفاده کرد.

مطالب مرتبط[ویرایش]

مهادی اربعه

محمدین ثلاثه

منابع[ویرایش]

  • نقباء البشر، شیخ آقابزرگ تهرانی، جلد دوم، سوم و پنجم، بیروت، دارالکتب
  • معارف الرجال، شیخ محمد حرزالدین نجفی، قم، ۱۴۰۴قمری
  • گلشن ابرار ، ج اول، ص۴۳۲(شرح حال خراسانی)
  • گلشن ابرار، ج۵، ص۲۶۱(شرح حال خلیلی)
  • گلشن ابرار، ج۷، ۳ص۱۹۳(شرح حال مازندرانی)
  • لغتنامه دهخدا، ذیل اسامی خلیلی و خراسانی و مازندرانی.
  • رجال ایران، مهدی بامداد.