شهرستان تنگستان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
در متن این مقاله از هیچ منبع و مأخذی نام برده نشدهاست. شما میتوانید با افزودن منابع بر طبق اصول اثباتپذیری و شیوهنامهٔ ارجاع به منابع، به ویکیپدیا کمک کنید. مطالب بیمنبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد. |
شهرستان تنگستان یکی از ۹ شهرستان استان بوشهر است و دارای دو بخش مرکزی و دلوار است. مرکز آن شهر دلوار است.
شهرستان تنگستان دارای ۱۹۲۶ کیلومتر مربع وسعت است و در جنوب شرقی بوشهر قرار دارد و فاصله آن تا مرکز استان ۵۴ کیلومتر است. تنگستان بین ۲۸ درجه و۵۳ دقیقه عرض شمالی و۵۱درجه و۱۷دقیقه طول شرقی قراردارد واز شمال و مشرق به شهرستان دشتستان، از جنوب شرقی به شهرستان دشتی، از جنوب غربی به شهرستان دیر و خلیج فارس، از شمال غربی به شهرستان بوشهر و از غرب به خلیج فارس محدود است.
محصولات تنگستان غلات ، خرما، تنباکو ، مرکبات وانار است. شغل اهالی آن کشاورزی، باغداری، حصیربافی و عبا بافی است.
دلوار یکی از شهرهای تنگستان است که زادگاه رئیسعلی دلواری در این شهر است و در حاشیه خلیج فارس قرار دارد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تقسیمات کشوری
- بخش مرکزی شهرستان تنگستان
- دهستان اهرم
- دهستان باغک
شهر اهرم
- بخش دلوار
- دهستان بوالخیر
- دهستان دلوار
شهر دلوار
مرکز شهرستان تنگستان شهر اهرم میباشدکه در متن شهر دلوار ذکر شدهاست دلوار مرکز بخش ساحلی تنگستان میباشد. عوارض طبيعي:ارتفاعات،رودخانه ها،قنات،چاه وچشمه ها(اعم ازفصلي وغيرفصلي) سرچشمه رودخانه ها ومنتهي به....
شهرستان تنگستان به دوبخش كوهستاني وجلگه اي تقسيم مي شود.منطقه كوهستاني اين شهرستان شامل ارتفاعات بوشكان كه دامنه شرقي آن تاحدود فراشبند امتداد دارد.
ارتفاعات: ناهمواريهاي استان نحت تاثير فعاليت كوهزايي اواخر ترشياري و هم زمان با پيدايش زاگرس شكل اوليه خود را يافته است. ادامه اين ارتفاعات در شهرستان تنگستان ((كوه كار))،((كارتنك)) ناميده مي شود.
رودها و منلبع آب زير زميني: در اين شهرستان منابع آب دريا(خليج فارس)، رودها(دائمي، فصلي واتفاقي)، چشمه ها ومنابع آب زيرزميني تشكيل مي شود كه در زير هر يك را به اختصار توضيح مي دهيم.
دريا: دريا نه تنها در دما، رطوبت و ساير عناصر جوي منطقه موثر است ، بلكه در وضع آبهاي زير زميني، به ويژه چاههاي كم عمق نيز تاثير زيادي دارد. بسياري از چاهها در سواحل دريا كه نسبت به سطح دريا ارتفاع كمي دارند پس از مدتي مصرف و برداشت ،در اثر ارتباط با دريا شور و غير قابل مصرف مي شوند. رودها: رود اهرم از كوههاي سياه و مور تلخي واقع در بوشكان و خورموج سرچشمه مي گيرد طول آن حدود 70 كيلومتر و ارتفاع سرچشمه آن 900 متر است. اين رود از دو شاخه اصلي به نام رود باهوش و رود شيرين تشكيل شده است وسپس وارد اراضي دشت اهرم مي شود در حال حاضر با احداث سد انحرافي بر روي شاخه باهوش آن براي آبياري نخلستانهاي اهرم و تقويت سفره آبهاي زير زميني استفاده مي شود. چشمه ها: در اين شهرستان چشمه هاي قابل ملاحظه اي از جمله آبگرم مير احمد و اوباد كه براي معالجه امراض پوستي مفيد مي باشند قرار دارد و چشمه هاي آب شيرين خائيز اهرم كه تعداد آنها زياد است داراي كيفيت آبدهي بسيار خوبي هستند به طوري كه در حال حاضر از آن آب معدني توليد مي شود . جاذبه هاي طبيعي
سواحل زيباي خليج فارس دربندردلوار،بندررستمي،بندربوالخير وديگربنادر كوچك شهرستان-منطقه ييلاقي خائيز وچشمه هاي آبگرم شهرستان كه داراي خواص درماني هم هستند ازجمله آبگرم اهرم،آبگرم ميراحمد،آبگرم غوچرك درنزديكي اهرم،جنگل بنه گز ،جنگل ليلك درعلي آباد دلوار از جاذبه هاي طبيعي شهرستان هستند.
ج : منابع تأمين آب وحوزه آبريز وشبكه رودخانه ها: آب اين شهرستان ازطريق1094 حلقه چاه 0رشته قنات ، 7رشته چشمه باميزان آبدهي 68/47 ميليون مترمركعب ورودخانه هاي باهوش و شور اهرم باميزان آبدهي 40 ميليون مترمكعب تأمين مي شود.
د :اقليم:شهرستان تنگستان داراي اقليم گرم و خشك(نواحي داخلي گرم وخشك و نواحي ساحلي با رطوبت نسبي بالا) مي باشد.ميانگين بارش سالنه دراين شهرستان290 ميلي متر ومتوسط دماي آن از16الي8/35 درجه سانتي گراد درتغييراست.
هـ: پيشينه تاريخي وگردشگري( تاريخچه ووجه تسميه نامگذاري،اماكن وآثارتاريخي،آداب ورسوم ومشاهير وشخصيت هاي تاريخي)
وجه تسميه تنگستان:((ستان)) در زبان فارسي به معني جاي انبوهي وبسياري چيزي مي باشد، مانند گلستان،نخلستان وغيره چون اين ناحيه داراي تنگ هاي متعدد است لذا به همين مناسبت آن را تنگستان گويند. خليج فارس وكرانه هاي شمالي آن از مراكز قديمي تمدن بشر بوده است وتنگستان نيز جزئي از اين منطقه مي باشد ، اين شهرستان گذشته هاي تاريخي قابل تعمقي دارد كه متاسفانه تا كنون هيچ گونه تحقيقي در اين مورد صورت نگرفته است.استعداد طبيعي و موقعيت ساحلي،اين منطقه را آماده ايجاد شهرهايي براي نظارت بر بازرگاني كارواني ساحلي ساخته بود. هم اكنون در ميان آباديهاي تنگستان نام يكي تدومري است كه شايد به صورتي يادآور قوم بازرگان بسيار معروف آسياي ميانه يعني تدومر و پاليمر روز گار باستان باشد.مراوده مردم آشور ، بابل ، سومر واكد با سواحل خليج فارس آمد ورفت فنيقيان وتدمريان در سواحل خليج فارس در ادوار تاريخي محل ترديد نيست،در تمام فصول سال منطقه اي مناسبتر ازمنطقه تنگستان وجود نداشته است. در خط الراس ارتفاعات شمالي مشرف به بر آبادي و جلگه اهرم آثار قلعه اي از سنگ وگچ وملاط ساروج محلي هويدا است كه داراي يك سطحه و چند ديدگاه ومخازن كوچك آب و آذوقه است در انتهاي گردنه شمالي ، آثار برج ديدگاه اين قلعه باقي است. بي شك اين ويرانه هاي مرتفع مربوط به دوران پرماجرا و پر از حادثه پيش از اسلام و يا اوايل دوره اسلامي اين منطقه است. ويرانه هاي قلعه گلين وآثار سد، بند وآبرساني و نشانه هاي حياتي و پر تلاش در جلگه اهرم از قلل كوههاي شمالي تا سواحل خليج فارس به چشم مي خورد كه همه آها در خور ملاحظه وتحقيق مي باشد. .شهرستان تنگستان دردوران جديد اهميت بيشتري پيداكرد وشهرت آن هم بخاطر وقايع اين شهرستان خصوصاً پس ازورود استعمار به ايران است كه اين منطقه را كانون درگيريهاي متعددومبارزات ضد استعماري مردم اين منطقه با استعمارگران تبديل نمود. مبارزات و لشكركشي انگلستان به بوشهر مربوط به سال1253 هـ ق (1873 ميلادي) درزمان محمدرضا قاجاراست كه به بهانه حمله نيروهاي ايراني به هرات صورت گرفت وبامقاومت عشايرجنوب روبروشد. دومين لشكركشي درسال1272 هـ ق(1856 ميلادي) درزمان ناصر الدين شاه صورت گرفت كه اين بارهم عشاير جنوب،نيرويهاي تنگستان وقشقائي به مبارزه برخواستند. اوايل قرن بيستم استان بوشهر ومنطقه تنگستان به علت رقابت بين دول استعماري كه به جنگ جهاني اول منجر شد كانون توجه ورقابت دول استعماري خصوصاً انگليس وآلمان بود وواسموس جاسوس مشهور آلماني نيز در اين زمان در اين منطقه فعاليت داشته است. درسال1327هـ ق(1908ميلادي) دردوره استبدادصغير محمدعلي شاه، سيدمرتضي علم الهدي اهرمي ازطرف سيد عبدالحسين لاري به بوشهر آمد .وي باكمك عده اي ازجمله رئيس علي دلواري، زائرخضرخان اهرمي-ميرزا حسين خان برازجاني-خالوحسين پولادي(دشتي) رئيس عبدالحسين دشتي واحمدخان انگالي به مبارزه باانگليسها پرداختند ومبارزات رئيس علي دلواري بانيروهاي انگليسي قله افتخار مردم تنگستان است كه توانست ضربات مهلكي برانگليسها واردنمايد وسرانجام درهمين مبارزات به شهادت رسيد. درسال1915 ميلادي درنبردي كه بين انگليسيها ازيك طرف ونيروهاي ژاندارمري، مردم شيراز وتنگستانيها ازطرف ديگر روي داد ، كنسول بريتانيا، مديربانك شاهنشاهي وبقيه اعضاي سفارت انگلستان دستگيرشدند كه چهارتن ازاين افراد زن بودند. افراد دستگيرشده دراهرم قلعه زايرخضرخان زنداني شدند وپس ازمدتي به بوشهر اعزام شدند. درسال1916 قرارداد صلحي بين نماينده انگليس وزايرخضرخان وشيخ حسن چاه كوتاهي به امضاء رسيد ولي اين پايان درگيري نبود وباتشكيل پليس جنوب به سرپرستي سايكس تنشها مجدداً آغازشد ونبرد بين نيروهاي انگليسي ونيروهاي قشقائي وتنگستانيها ودشتستانيها به كمك واسموس به جائي نرسيد ودرجنگ احمدآباد وچنارراهدار اين نيروها ازنيروهاي انگليسي شكست خوردند وتنگستانيها به جنوب برگشتند. اين مبارزات جسته وگريخته تاخروج نيروهاي انگليسي ازايران پس ازجنگ جهاني اول وبه قدرت رسيدن رضاخان ادامه داشت.
دراين جا لازم است يادوخاطره بزرگاني چون شهيدرئيسعلي دلواري-زايرخضرخان تنگستاني-سيدمرتضي مجتهد اهرمي معروف به علم الهدي وميرزاحسن معتقد كه دردوران استعمار واستبداد به دفاع ازميهن اسلامي وحمايت ازمشروطيت برخاستند راگرامي بداريم.
آثارتاريخي وگردشگري شهرستان تنگستان آثار تاريخي 1- خانه رئيس علي دلواري در شهر دلوار كه هم اكنون به موزه تبديل شده2-قلعه دختر مربوط به دوران قبل ازاسلام واوايل دوره اسلامي 3- قلعه زايرخضرخان درشهراهرم 4- تل بردي دربخش ساحلي حوالي شهردلوار 5-تل گل پختي 6-غار واسموس درمنطقه خائيز (آشي) 7-ويرانه هاي قلعه باقرخان تنگستاني
بقاع متبركه شهرستان عبارتنداز:1-امامزاده جعفردركنار آبگرم اهرم2-امامزاده ميراحمد دركنار آبگرم ميراحمد3-امامزاده شاه نصرالدين(باشي)4-امامزاده زين الشهداء(اهرم)5- امامزاده خواجه خدر(دلوار)6-امامزاده خواجه خضر(گلنگون) جنگلهاي پراكنده خائيز در ميان كوهها ودره هاي حاصلخيز اطراف اهرم علاوه بر چشمه ها وجويبارهاي ناشي از آنها،جنگلهاي پراكنده كنار و ساير درختان كوهستاني ، درختان ميوه مانند نارنگي ، ليمو ترش ونخل چشم انداز زيبايي را به وجود آورده اند. اين جنگلها در صورتي كه بتوان تاسيسات تفريحي مناسبي در آن ايجاد كرد، در زمستان و پائيز مي توانند زيباترين و بهترين مكان براي گردشگري باشند. زبان ومذهب: مردم شهرستان تنگستان به لهجه فارسي باگويش محلي تكلم مي كنند ولهجه هاي ـــ وـــ نيزرايج است.دراين شهرستان 100% جمعيت آن رامسلمانان شيعه تشكيل مي دهند.
[ویرایش] آثار تاریخی
آثار باستانی، تاریخی و زیارتی شهرستان تنگستان[۱]: گور دختر، کاخ «کوروش» هخامنشی برازجان، کاروان سرای مشیرالملک برازجان، پل مشیر، کوشک اردشیر، آثار شهر صفاره، تل مر، آرامگاه «شیخ منصور خزاعی، بقعه آقا میرهداف، قلاسوز، آثار تاریخی شهر توز، کاروانسرای دالکی، چهل خانه، کاخ بردک سیاه، شاهزاده ابراهیم، منابع طبیعی سرکره، کوه قلعه در شرق برازجان، کاخ سنگ سیاه در کنار روستای قبوط، تل پهن در جنوب غربی شهر برازجان، شاهزاده »محمد« واقع در شهر ارم، امام زاده دوقلو در روستای خون، قصر دختر در نزدیکی شهر ارم، تل باغ شهید نزدیک روستای بنداروز، شاهزاده »محمد« و قبرستان قدیمی دهرود سفلی، چشمههای آب گرم دالکی، درهٔ فاریاب، امام زاده »جعفر« روستای دهقاید، پیر مختک در روستای نظرآقا، حمام قدیم دهرود سفلی، شاهزاده »نورالله« در غرب بنداروز، شاهزاده »ابوالقاسم« در روستای گندم ریز، بی بی خاتون در روستای نظرآقا، شاه »صادق« و شاه »حسنعلی« در روستای خوش مکان، قلعهٔ شهر شبانکاره، شاه »غیب الدین« در روستای سرکره، شاه »قطب الدین حیدر« در روستای درودگاه، قلعهٔ روستای زیر راه، شاه »پسرمرد« در بخش بوشکان، »آغا بابا کوسه« در نزدیکی روستای پلنگی، شاهزاده »احمد« شهر دالکی، شاهزاده »ابراهیم« در نزدیک شهر کلمه، باغ شیرین روستای طلحه، امام زاده »محمد باقر« در روستای دشتی اسماعیل خانی، شاه »نورالدین« روستای چاه عربی، »شاه حسین« روستای چاه خانی، »خلیل خالق« در روستای دهرود علیا، سد رئیسعلی دلواری بخش شبانکاره، بازار سرپوشیدهٔ شمالی و جنوبی برازجان، بازار تره بار فروشی برازجان و... .
[ویرایش] منابع
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
|
|---|---|
| مرکز | بوشهر |
| شهرستانها | بوشهر | تنگستان | جم | دشتستان | دشتی| دیر | دیلم | کنگان | گناوه |
| شهرها |
آبپخش | آبدان | امام حسن | اهرم | برازجان | بردخون | بندر دیر | بندر دیلم | بندر ریگ | بندر کنگان | بندر گناوه | بوشهر | تنگ ارم | جم | چغادک | جزیره خارک | خورموج | دالکی | دلوار | ریز | سعدآباد | شبانکاره | طاهری | عسلویه | کاکی | کلمه | نخل تقی | وحدتیه | |
| نقاط دیدنی |
آبانبار قوام | آتشکده خورموج | دژ برازجان | سیراف | سینیز | شهر باستانی ریشهر | غار چهلخانه | کاخ هخامنشی بردکسیاه | مدرسه سعادت مظفری | موزه رئیسعلی دلواری | موزه مردمشناسی بوشهر |
