واپخش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پدیده پخش مولکولی.

پخش مولکولی یا واپخش یا دیفیوژن(به انگلیسی: diffusion) پدیده‌ای است که پخش ناشی از حرکت اتفاقی مولکولها از غلظت بیشتر به غلظتهای پایین را توصیف می کند. همچنین این پدیده در جانداران در تبادل مواد و املاح٬ بین سلول‌ها و خون در گردش نقش اساسی دارد.

کلیۀ مولکول ها و یون های موجود در مایعات بدن در حال حرکت دائم هستند و هر ذره به راه جداگانۀ خود می رود. وقتی یک مولکول به مولکول دیگری نزدیک می شود، نیروهای الکتروستاتیکی و بین هسته ای مولکول اول مولکول دوم را دفع می کند و مقداری از انرژی حرکتی خود را به مولکول دوم می دهد که باعث می شود مولکول دوم مقداری انرژی جنبشی بدست آورد درحایکه مولکول اول آهسته تر و در جهتی متفاوت با مسیر اولیه حرکت می کند. یک مولکول موجود در محلول در هر ثانیه میلیون ها بار این عمل را انجام می دهد. این حرکت مداوم را دیفوزیون یا انتشار می گویند.[۱]

قانون پخش مولکولی گراهام[ویرایش]

فردید (قانون) پخش مولکولی، نفوذ مولکولی یا واپخش گراهام در سال ١٨٤٨ میلادی توسط دانشمند فیزیک دان و شیمی دان اسکاتلندی توماس گراهام بیان شد.گراهام به طور تجربی دریافت که سرعت نفوذ گاز با جذر وزن مولکولی گاز، به طور معکوس متناسب است. بر اساس فردید واپخش گراهام، سرعت نفوذ گازها (تعداد مولکول های عبور کرده از حفره در ثانیه) به وزن مولکولی گاز ها بستگی دارد. در واقع گازهایی که وزن مولکولی کم تری دارند سریع تر از گازهایی که وزن بیشتری دارند، از درون حفره عبور می کنند. بنابراین گازی که دارای وزن مولکولی پایین تری است، سرعت نفوذ مولکولی بالاتری دارد بنابراین زمان مربوط به نفوذ آن کم تر است. بنابراین مولکول های سبک تر ، سرعت بالاتری دارند.

دیفوزیون از غشای سلول[ویرایش]

دیفوزیون از غشای سلول به دو روند جداگانه موسوم به دیفوزیون ساده و دیفوزیون تسهیل شده تقسیم می شود.

دیفوزیون ساده[ویرایش]

دیفوزیون ساده به معنی حرکت جنبشی مولکول ها یا یونها از طریق یک منفذ در غشا بدون لزوم ترکیب شدن با پروتئین های حامل در غشا است.

دیفوزیون تسهیل شده[ویرایش]

دیفوزیون تسهیل شده(به انگلیسی: Facilitated) به واسطۀ مادۀ حامل نیز نامیده می شود.زیرا ماده ای که به این روش انتقال می یابد معمولاً نمی تواند بدون اینکه یک پروتئین حامل اختصاصی به آن کمک کند از غشا بگذرد یعنی حامل دیفوزیون آن ماده را به طرف دیگر غشا تسهیل می کند.

مکانیزم‌های پخش[ویرایش]

جابجایی مستقیم[ویرایش]

حلقه زنر[ویرایش]

پخش بین‌نشینی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Porter, D.A., Easterling, K.E., Phase Transformations in Metals and alloys, CRC Press- 1992