زندان قصر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری, جستجو

مختصات: ‏۵۳٫۹۱″ ۲۶′ ۵۱°شرقی ‏۲۴٫۵۵″ ۴۳′ ۳۵°شمالی / ۵۱٫۴۴۸۳۰۸۳غرب ۳۵٫۷۲۳۴۸۶۱جنوب / -۵۱٫۴۴۸۳۰۸۳;-۳۵٫۷۲۳۴۸۶۱

زندان قصر
اطلاعات کلی
نام زندان قصر
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان تهران
شهرستان تهران
اطلاعات اثر
کاربری زندان
کاربری کنونی باغ موزه
دیرینگی قاجار
دورهٔ ساخت اثر رضا شاه
بانی اثر سرتیپ درگاهی
مالک فعلی اثر شهرداری تهران
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت 8009
تاریخ ثبت ملی 27/12/1381

زندان قصر اولین زندان متمرکز تهران بود. این زندان هم اینک تعطیل شده و به عنوان باغ موزه قصر مورد بازدید عموم است.

محتویات

[ویرایش] تاریخچه

در زمان ریاست سوئدی‌ها بر شهربانی (نظمیه) تهران، زندان نظمیه در محل اداره شهربانی (بخشی از وزارت امور خارجه فعلی) در میدان توپخانه واقع بود. این زندان مرکب از دو یا سه اتاقک کوچک معروف به حبس نمره یک و چند اتاق و یک زیرزمین برای زندانیان عمومی بود.[۱]

با ایجاد حکومت رضا شاه، محل قبلی تکافوی خیل عظیم زندانیان را نمی‌کرد. لذا سرتیپ درگاهی، رئیس نظمیه تقاضای یک محل وسیع برای ایجاد زندان تهران را نمود. محلی که برای اینکار در نظر گرفته شد قصر وسیع قاجار (حدفاصل سه راه زندان، پل سیدخندان، خیابان شریعتی و خیابان پلیس فعلی) بود که دارای ساختمانهای قدیمی و وسیعی بود و متروکه بود.[۲] این مجموعه که در سال ۱۱۶۸ خورشیدی ساخته شده بود، محل مناسبی برای ایجاد زندان تشخیص داده شد. و بین ارتش، مخابرات و زندان تقسیم گردید.[۳]

زندان قصر در تاریخ ۱۱ آذرماه ۱۳۰۸ به دست رضا شاه افتتاح گردید. فاز اولیه زندان که در آن زمان افتتاح شد ۱۹۲ اتاق بود با گنجایش ۸۰۰ زندانی.[۴] بعدها و تا زمان ساخت زندان اوین در دهه چهل، این زندان تنها زندان پایتخت بود. در این دوران زندان قصر توسعه زیادی پیدا کرد. پس از انقلاب اسلامی ایران این زندان محل حبس زندانیان غیر سیاسی بود. در اوایل دهه هشتاد این زندان تعطیل و به باغ موزه تبدیل گردید.[۵]

[ویرایش] زندانیان مشهور

اولین زندانی زندان قصر، سازنده آن یعنی سرتیپ درگاهی بود. او تنها دو روز پس از همراهی رضا شاه در مراسم افتتاح زندان، در همان زندان محبوس گردید.[۶] قوام‌السلطنه، صارم‌الدوله، صولت‌الدوله، عبدالحسین تیمورتاش، بزرگ علوی وعلیمردان خان بختیاری و پنجاه و سه نفر و همچنین دکتر تقی ارانی برخی از زندانیان معروف این زندان هستند.[۷]

از زندانیان معروف پس از انقلاب می‌توان به هویدا و اغلب اعدام شدگان رژیم پهلوی اشاره کرد.[۸](تنها چند تن از آنها پیش از افتتاح مجدد زندان قصر در مدرسه رفاه اعدام شده بودند) [۹]

[ویرایش] فرارهای مشهور

تا پیش از انقلاب اسلامی ایران، بزرگترین و معروف‌ترین مورد فرار از زندان قصر، مربوط به سید فرهاد نامی از مخالفین رضا شاه بوده‌است.[۱۰] اندکی پیش از وقوع انقلاب اسلامی ایران، درهای زندان قصر باز و دیوار آن توسط زندانیان تخریب شد. در میان خلاص شدگان از زندان، دو آمریکایی متهم به اختلاس نیز حضور داشتند که ماجرای فرار آنها توسط نویسنده آمریکایی کن فالت نگاشته شد و فیلم فرار عقابها نیز از روی آن ساخته شد.[۱۱] سيد فرهاد از اهالي روستاي سه (soh) از توابع نطنز بود . در مورد او و دو نفر ديگر كتابي بنام سه مرد عجيب نوشته شده است.

[ویرایش] ادبیات

فرخی یزدی، شاعر سیاسی و پرآوازه ایرانی که خود از مقتولین دوران رضا شاه به شمار می‌رود، غزلی گفته با مطلع «ای دژ سنگدل قصر قجر قاجار» که مفقود شده‌است.[۱۲] همچنین بزرگ علوی نیز در آثار خود به این زندان و خاطرات خودش از آن اشاره نموده‌است.[۱۳]

[ویرایش] منابع

  1. تاریخ بیست ساله ایران. حسین مکی. جلد پنجم نشر ناشر. ۱۳۶۳ تهران
  2. تاریخ بیست ساله ایران. حسین مکی. جلد پنجم نشر ناشر. ۱۳۶۳ تهران
  3. پایگاه اطلاع رسانی شهرسازی و معماری
  4. تاریخ بیست ساله ایران. حسین مکی. جلد پنجم نشر ناشر. ۱۳۶۳ تهران
  5. میراث خبر به نقل از سایت درنا
  6. تاریخ بیست ساله ایران. حسین مکی. جلد پنجم نشر ناشر. ۱۳۶۳ تهران
  7. پایگاه اطلاع رسانی شهرسازی و معماری
  8. روزنامه شرق
  9. خاطرات آیت‌الله خلخالی. نشر سایه. (ISBN 964-5918-25-1) تهران ۱۳۸۰ چاپ پنجم
  10. تاریخ بیست ساله ایران. حسین مکی. جلد پنجم نشر ناشر. ۱۳۶۳ تهران
  11. فرار عقابها. کن فالت. حسین ابوترابیان. نشر نو. ۱۳۶۳ تهران
  12. دیوان فرخی یزدی. حسین مکی. انتشارات امیر کبیر. ۱۳۵۷ تهران. پاورقی صفحه ۶۹ مقدمه
  13. پایگاه اطلاع رسانی شهرسازی و معماری
ابزارهای شخصی

گویش‌ها
فضاهای نام
عملکردها
گشتن
چاپ/برون‌بری
جعبه‌ابزار
زبان‌های دیگر