سعدآباد (دشتستان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سعدآباد (بوشهر))
پرش به: ناوبری، جستجو

{{د

سعدآباد
سعداباد
کشور  ایران
استان بوشهر
شهرستان دشتستان
بخش بخش سعدآباد
نام(های) قدیمی توج، توز
سال شهرشدن 1308
مردم
جمعیت 45000نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت 840 هکتار
ارتفاع از سطح دریا 55 متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه 19 تا 30 درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه 15 تا 25 ملیمتر
اطلاعات شهری
شهردار جناب اقای شریفی
ره‌آورد خرما - نان محلی - کیک محلی (گرده)- شیره خرما
پیش‌شماره تلفنی 0773483
وبگاه www.snir.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به مهد تمدن و فرهنگ خوش امدید

سَعدآباد شهری است در استان بوشهر ایران. سعدآباد مرکز بخش سعدآباد شهرستان دشتستان است.

این شهر در حدود 45000 نفر جمعیت دارد که یک رودخانه بنام شاپور از آن می‌گذرد.

مشخصات[ویرایش]

جغرافیای سعدآباد[ویرایش]

سعدآباد از بخش‌های مهم شهرستان دشتستان است که در شمال این شهرستان واقع شده و وسعت آن 840 هکتار متر مربع است که ۱۵/۳ درصد از دشتستان را شامل می‌شود. بخش سعدآباد از شمال و مشرق به استان فارس، از مغرب به رودخانه شاپور و از جنوب به رودخانه دالکی محدود می‌شود. رودخانه‌های دالکی و شاهپور به ترتیب در سراسر مشرق و مغرب این بخش جریان دارن و پس از پیوستن به یکدیگر در محل دورودگاه به منطقه حالتی جزیره گونه می‌دهند. فاصله این شهر تا برازجان، مرکز شهرستان دشتستان ۲۴کیلومتر و تا بندر بوشهر، مرکزیت استان ۸۰ کیلومتر می‌باشد. سعدآباد بر روی طول جغرافیایی ۵۱ درجه و عرض جغرافیایی ۲۹ درجه قرار دارد. ارتفاع متوسط این منطقه حدود55 متر از سطح دریا می‌باشد. هوای منطقه از اواسط بهار تا پایان تابستان گرم و خشک و در فصل پاییز و زمستان معتدل و بهاری می‌باشد. بخش سعدآباد دارای ۱۷ روستای مسکونی، ده‌ها آبادی و ۲ دهستان وحدتیه و زیراه می‌باشد. عمده پوشش گیاهی سعدآباد از نو گیاهان گرمسیری نظیر درخت نخل، گز، کنارو کهور می‌باشد. از لحاظ اقتصادی درآمد بیشتر مردم منطقه براساس کشاورزی و از فروش محصولات نخل، خرما و رطب می‌باشد. در بخش سعدآباد بر اساس آمار اداره آبیاری بیش از ۱۵۰۰۰۰۰ اصله نخل وجود دارد. سد سعداباد که در سال ۱۳۱۹ خورشیدی بر رودخانه شاهپور در کنار شهر سعدآباد ساخته شده و سد سرقنات در نزدیکی روستای سرقنات از زیباترین مناظر منطقه هستند و از نظر آبیاری درختان خرما و اراضی کشاورزی نقش مهمی دارند.

وجه تسمیه شهر سعدآباد[ویرایش]

این شهر در ابتدا به نام محمدآباد خوانده می‌شد، در سال ۱۳۰۸ قمری توسط اسماعیل خان شبانکاره‌ای به سعدآباد تغییر نام یافت. در آن زمان منطقه سعدآباد به قسمتی از تیول محمد حسن خان سعدالملک مافی بود و اسماعیل خان کارگزار او محسوب می‌شد. محمد حسن خان مافی برادر کوچک حسینقلی خان نظام السلطنه مافی بود که از سال ۱۳۰۵ – ۱۳۰۸ حکمران بوشهر و بنادر بود.

چگونگی شکل گیری سعدآباد[ویرایش]

در اوایل دوران قاجاریه شخصی به نام ملا محمد از نودان (نام یکی از دهستان‌های سه‌گانه بخش کوهمره شهرستان کازرون، بین تنگ ابوالحیات و قائمیه) بعلت اختلاف و درگیری با خوانین منطقه متواری شده و به اتفاق خانواده و بستگان خود به روستای دورودگاه از توابع بلوک زیراه مهاجرت نموده و به شغل دامداری مشغول می‌شود. پس از چندسال سکونت در دورودگاه خان زیراه به او پیشنهاد می‌دهد به دره‌ای به نام ((عربو)) در جنوب سعدآباد فعلی، کوچ کرده و سکونت اختیار کند. این دره در مسیر راه کاروان رویی قرار داشت و بیشتر اوقات کمین گاه راه زنان بود که افراد و کاروان‌ها را غارت می‌کردند. منظور خان زیراه از این اقدام این بود که آبادی مختصری به وجود آورد برای امنیت و جلوگیری از غارت دزدان. به مرور زمان افراد دیگری هم به مناسبت‌هایی به این منطقه مهاجرت کرده و این مکان به نام بنیان‌گذار آن ((محمدآباد)) معروف می‌گردد. در کتاب فارس نامهٔ ناصری، تألیف میرزا حسن فسایی که در عصر ناصرالدین شاه، در باب تاریخ و جغرافیای فارس نوشته شده، از قریه محمدآباد نام برده و آن را در یک فرسخی جنوب غربی زیراه معرفی می‌کند.

پیشینهٔ تاریخی[ویرایش]

شهر سعدآباد وارث شهر تاریخی توز (توج) است. این شهر در عصر ساسانی از رونق و اعتبار بسیار برخوردار بود و پارچه‌های توزی به تمام نقاط ایران و جهان صادر می‌شد. جغرافی دانان، مورخین و شاعران در قرون اول هجری در آثار خود از این شهر یاد کرده‌اند. ◘◘◘ لباس من به بهاران ز توزی و قصب است ………. به تیر ماه خز قیمتی و قز سمور ((فرخی)) ◘◘◘ کرده گردون ز توزی دیبا ………. کسوت و فرش من به شال و پلاس ((مسعود سعد سلمان)) ◘◘◘ بپوشید جاماسب توزی قبای ………. فرود آمد از کوه بی رهنمای ((فردوسی)) ◘◘◘ شهر توز در سال نوزدهم هجری به دست ((حکم بن عاص)) گشوده شدو پس از آن قومی عرب در آن ساکن شدند و تا اوایل قرن چهارم هجری قمری آبادان بود. پس از ان به دلایلی نا معلوم به تدریج از رونق و رواج آن کاسته گردید. سال‌ها پس از ویرانی شهر توز، شخصی به نام ((حاج محمد قطیف)) همراه با زن و فرزندانش از بحرین به این منطقه آمد و در شمال خرابه هایه شهر باستانی توز سکونت اختیار نمود. وی بین روستاهای برمک، هلپه‌ای و زیراه فعلی ساختمانی احداث نمود. پیشکار وی به نام ((کربلایی ولی)) پس از مرگ حاج محمد چشم طمع به اموال او و دخترانش دوخته بود. سرانجام هر دو دختر را که حاضر به همسری وی نشده بودند، به قتل رسانید؛ که در آرامگاه پیر هداف دفن شدند. بعد از آن کر بلایی ولی و فرزندانش بیش از یک قرن در ولایات دورودگاه، نظر آقا، عمویی و زیراه حکومت کردند. املاک زیراه و شبانکاره پس از آن جزوه تیول حسینقلی خان نظام السلطنه مافی (سعدالملک اول) و محمد حسن خان (سعدالملک دوم) قرار گرفت.

سعدآباد در دوران معاصر[ویرایش]

مردم سعدآباد در جنبش‌های سیاسی و اجتماعی دوران معاصر، نقش مهمی داشته‌اند؛ از جمله نهضت ملی شدن نفت، که در حمایت از نهضت و رهبر آن دکتر محمد مصدق پس از کودتای ۲۸ اَمرداد۳۲ خورشیدی تعدادی از مردم سعدآباد دستگیر و روانه زندان شدند. در دوران ستم فئودالی در اعتراض به ظلم و ستم خوانین که با گرفتن بهره مالکانه موجب فقر مردم می‌شدند قیام‌هایی روی داد که مهمترین آنها به قیام‌های جاقاش و گله میرو معروف است. دهقانان با هماهنگی قبلی در محلی به نام جاقاش و گله میرو جمع شدند که فئودال‌ها با همکاری نیروی ژاندارمری دهقانان را با خشونت و بی رحمی سرکوب کردند، که تعدادی شهید و زخمی شدند. در جریان انقلاب اسلامی مردم سعدآباد در استان بوشهر پیشگام بودند که در روز ۱۲ دی ۵۷ سه نفر شهید و تعدادی زخمی شدند. در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران هم مردم سعدآباد همگام با سایر نقاط ایران در جبهه‌های جنگ حضور فعالی داشتند که با تقدبم ده‌ها شهید وفاداری خود در دفاع از میهن را به اثبات رساندند.

آثار باستانی، جاذبه‌های گردشگری و زیارتگاها[ویرایش]

آثارباستانی[ویرایش]

  1. کاخ هخامنشی ((بردک سیاه)) در روستای دورودگاه
  2. کاخ هخامنشی ((سنگ سیاه)) بین روستای جتوط و نظرآقا
  3. آثار باقی‌مانده از شهر توز (توج) نزدیک به روستای زیراه
  4. غارهای سنگی ((چهل خانه)) در شمال شهر سعدآباد در حاشیه رودخانه شاهپور
  5. تل خندق در شهر وحدتیه که به احتمال زیاد مربوط به دوره صفوبه می‌باشد (سکه شاه اسماعیل اول در آنجا پیدا شد)
  6. قبرستان تاریخی بور نزدیک روستای سبا (کانسرخ)
  7. آب انبار، قلعه و آسیاب‌های آبی در منطقه زیراه
  8. آثار باقی‌مانده از سد شهر سبا بر رودخانه شاپور معروف به (کل غرون) که با استفاده از آجر ۴۰*۴۰ و ملات قیر ساخته شده است.

زیارتگاه، امامزاده[ویرایش]

  1. آمازاده شاه قطب الدین حیدر دورودگاه که از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می‌باشد.
  2. امامزاده آقا میر هداف واقع در سعدآباد
  3. امامزاده شاه قاسم در منطقه وحدتیه
  4. امامزاده بی بی خاتون نظرآقا
  5. امامزاده آقا نور، سیاه منصور

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

  1. چشمه زیراه
  2. آبشار شول
  3. سراسر سواحل رودخانه شاپورو دالکی که در مشرق و مغرب بخش سعدآباد واقع شده‌اند
  4. سد سعدآباد بر رودخانه شاپور
  5. سد سرقنات بر روی رودخانه دالکی که آب نخیلات منطقه سعدآباد را تأمین می‌کند.
  6. کوه نرگسی در منطقه وحدتیه

معرفی جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

ابشار تلخاب[ویرایش]

این ابشار در شمال شهر سعداباد بین روستاهای تل سرکوه و شول واقع گردیده است و از ابشار های منحصر به فرد و زیبای استان بوشهر میباشدکه سالیانه گردشگران فراوانی را زا سراسر استان و کشور پذیراست.

چشمه زیراه[ویرایش]

در شمال شهر سعداباد در مرکز شهر باشتانی توز واقع گردیده و چشم اندازی زیباو مناظر طبیعی و باصفا دارد از اثار قناتی باستانی بوده که حفره های در بالای ان دیده میشود ، این کانال زیر زمینی اب را از فاصله ی زیادی جهت مزارع و اسیاب هیا این منطقه میرساند است اطراف این چشمه را درختان بید و سبزه های فراوان پوشانده است.

کاخ بردک سیاه[ویرایش]

متعلق به دوره هخامنشیان ، در شمال روستای درودگاه از توابع بخش سعداباد و در میان نخلستان های سرسبز و کهن قرار دارد ، در سال (1365) توسط باستان شناسان معروف از دل خاک بیرون اورده شده است. تا کنون از این کاخ مجلل(21 ) پایه ستون که از دو ردیف سنگهای سیاه و سفید تشکیل گردیده است، بر جای مانده است.

کاخ سنگ سیاه[ویرایش]

این بنا در جنوب شرق روستای جتوط از توابع سعداباد در کنار رودخانه دالکی واقع گردیده است: علت نام گذاری این کاخ به سنگ سیاه ، پایه ستونهای سنگی سیاه رنگ ان میباشد (این کاخ متعلق به دوره هخامنشیان نشانی از تمدن کهن این سرزمین است.

غار چهل خانه[ویرایش]

که در یک کیلومتری شمال غرب شهر سعداباد ، نزدیک ویرانه های شهر باستانی توز قرار دارد.چهل خانه در دیواره سنگی رودخانه شاهپور ساخته شده است گر چه تاریخ دقیقی از زمان ساخت ان در دست نیست ولی چند نظر در این مورد وجود دارد: محل زندگی انسان های ما قبل تاریخ معبد میترائیسم، چیزی شبیه قلفه فراموشی (دژانوشبرد ) دوره ساسانی که متهمان سیاسی و امنیتی را در ان نگهداری میکردند :معبد بودایی، محل نگهداری بیماران مسری و ... اکنون 23خانه ان باقی‌مانده است اما انچه از ان بر جای مانده ، بیانگر هنرمندانی است که توانسته اند با استفاده از جنسیت دیواره رودخانه اتاقه هایی زیبا و با استحکام بسازند.

پانویس و منابع[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]