تناسب (ریاضیات)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تناسب یک روش محاسباتی در علم ریاضیات است که برای یافتن مقداری مجهول با استفاده از سه مقدار داده شده که با هم رابطه‌ای منطقی دارند، بکار می‌رود. نمونهٔ سادهٔ تناسب یک جملهٔ به زبان ریاضی محسوب نمی‌شود بلکه یک تکنیک محاسباتی یا بعبارتی راه حل از طریق داده‌های متناسب است و بخصوص جزء مباحث استاندارد برای تدریس در مدارس است. این روش برای اولین بار در کتاب اصول اقلیدوس مطرح شد.[۱]

تناسب ساده[ویرایش]

در این مدل تناسب کمیت ها بر روی یکدیگر نوشته می‌شوند و با افزایش یک کمیت سایر کمیتها بایک نسبت ثابت افزایش می‌یابند وچون همه به یک نوع تغییر می‌کنند اصطلاحاً می گوئیم رابطه مستقیم دارند.[۲]

  • یک قانون منطقی در این نوع تناسب حکمفرماست؛ «هرچه A بیشتر شود، B نیز بیشتر می‌شود» یا بعبارتی داده‌ها با هم رابطهٔ مستقیم دارند.
  • مقداری به بزرگی a واحد از A که رابطه‌ای بامقداری به بزرگی b واحد از B دارد، داده می‌شود.
  • مطلوب است مقدار x از واحد B که همان رابطه را با مقدار c از رابطهٔ A دارد.
A واحد B واحد
a b
c x

حل[ویرایش]

تناسب ساده را می‌توان به راحتی در سه مرحله حل کرد.

  • a واحد از A می‌دهد b واحد از B.
  • در نتیجه یک (۱) واحد از A برابر است با  b\div a \,\! از B.
  • c واحد از A برابر ست با  c.(b\div a)\,\!
A واحد B واحد مراحل محاسباتی
a b \div a
۱ b\div a \cdot c
c c\cdot b\div a

یک مثال[ویرایش]

خودرویی در ۳ ساعت با سرعتی ثابت مسافت ۲۴۰ کیلومتر را طی می‌کند. این خودرو با همان سرعت در ۷ ساعت چند کیلومتر را طی خواهر کرد.

۳ می‌دهد ۲۴۰، ۷ می‌دهد x.

محاسبه به فرم جدول بندی:

زمان بر حسب ساعت مسافت بر حسب کیلومتر
۳ ۲۴۰
7 x
زمان بر حسب ساعت مسافت بر حسب کیلومتر محاسبه
۱. ۳ ۲۴۰ ÷۳
۲. ۱ ۸۰ ×۷
۳. ۷ ۵۶۰  

جواب: این خودرو در ۷ ساعت مسافت ۵۶۰ کیلومتر را طی می‌کند.

منابع[ویرایش]

  • Roland Heynkes. «Der Dreisatz»(آلمانی)‎. heynkes.de، ۲۰۰۵. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۳. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Dreisatz»، ویکی‌پدیای آلمانی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۳ مرداد ۱۳۹۲).

پانوبس‌ها[ویرایش]

  1. Euklid: Die Elemente. II. Teil. Buch V und VI. Ostwalds Klassiker der exakten Wissenschaften. Clemens Thaer (Hrsg). Akademische Verlagsgesellschaft Leipzig, 1933
  2. حجت زهری. «ﻣﺒﺤﺚ ﺗﻨﺎﺳﺐ». b-sampadrasht.ir. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۳.