تابع درخشندگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
توابع درخشندگی در دید کافی (مشکی) و در شب‌بینی (سبز).[c ۱] منحنی دید کافی استاندارد ۱۹۳۱ سی‌آی‌ئی را نیز شامل می‌شود[c ۲] (خط پیوسته)، داده‌های تغییریافتهٔ جاد-ووس در ۱۹۷۸ میلادی[c ۳] (خط‌چین)، داده‌های شارپ، استاک‌من، جاگلا و جاگل در ۲۰۰۵ میلادی[c ۴] (نقطه‌چین). منحنی افقی طول موج بر حسب نانومتر است.
Srgbspectrum.png

منحنی حساسیت چشم یا تابع درخشندگی یا تابع بازده نوری، یک تابع یا منحنی است که میانگین حساسیت چشم انسان‌ها به نور را در طول موجهای مختلف مشخص می‌کند. باید توجه داشت که این منحنی کاملا دقیق نیست، اما نمایش بسیار خوبی از حساسیت چشم انسان است. این تابع یک تابع استاندارد است که توسط سی‌آی‌ئی معرفی شده و می‌توان از آن برای تبدیل انرژی تابشی به انرژی نورانی (که رویت‌پذیر است) استفاده کرد. همچنین این تابع اساس کار تابع تطبیق رنگ در فضای رنگ ۱۹۳۱ سی‌آی‌ئی است.

جزئیات[ویرایش]

دو تابع درخشندگی داریم که کاربرد بیشتری دارند. برای سطح نورهای روز، تابع درخشندگی دید کافی دارای بهترین تقریب برای پاسخ‌دهی چشم انسان است. برای سطح نورهای پایین، پاسخ‌دهی چشم انسان تغییر می‌کند و منحنی شب‌بینی به کار می‌رود. منحنی دید کافی همان منحنی استاندارد سی‌آی‌ئی است که در فضای رنگ ۱۹۳۱ سی‌آی‌ئی استفاده شد.

شار نوری یک چشمهٔ نور را با استفاده از تابع درخشندگی دید کافی تعریف می‌کنند. معادلهٔ زیر برای محاسبهٔ شار نوری کل یک چشمهٔ نور به کار می‌رود:

F=683.002\ \mathrm{lm/W}\cdot \int^\infin_0 \overline{y}(\lambda) J(\lambda) d\lambda

که در آن

F\, شار نوری بر حسب لومن است
J(\lambda)\, توزیع توان طیفی تابش است (توان در واحد طول موج)، بر حسب وات بر متر
\overline{y}(\lambda) (که با V(\lambda)\, هم نمایش می‌دهند)، تابع استاندارد درخشندگی است که بعد ندارد
\lambda\, طول موج بر حسب متر است.

به طور رسمی این انتگرال به صورت ضرب داخلی تابع درخشندگی در طیف نور تعریف می‌شود.[۱] در عمل اما، به جای انتگرال از جمع‌زدن روی بازه‌هایی گسسته از طول موج که در جداول تابع درخشندگی وجود دارند استفاده می‌شود. سی‌آی‌ئی جدول‌های استاندارد تابع درخشندگی را در فاصله‌های 5 nm از 380 nm تا 780 nm توزیع می‌کند.[cie ۱]

تابع استاندارد درخشندگی در مقدار بیشینهٔ خود در ۵۵۵ نانومتر نرمال‌سازی می‌شود (ضریب نوری را ببینید). مقدار ثابت جلوی انتگرال را معمولا به ۶۹۳ لومن بر وات گرد می‌کنند. مقدار مازاد این کسر، از ناهمخوانی جزئی بین تعریف لومن و بیشینهٔ تابع درخشندگی ناشی می‌شود. لومن به گونه‌ای تعریف شده تا یکای انرژی تابشی ۱/۶۸۳ وات در فرکانس ۵۴۰ تراهرتز باشد که معادل است با طول موج هوایی استاندارد ۵۵۵٫۰۱۶ نانومتر (که با ۵۵۵ نانومتر که بیشینهٔ منحنی درخشندگی است برابر نیست). مقدار \overline{y}(\lambda) در ۵۵۵٫۰۶ نانومتر ۰٫۹۹۹۹۹۷ است، بنابراین مقدار ۶۸۳/۰٫۹۹۹۹۹۷ = ۶۸۳٫۰۰۲ ضریب تناسب خواهد بود.[۲] عدد ۶۸۳ به تعریف نوین کاندلا (یکای شدت نور در ۱۹۷۹ میلادی) وابسته‌است.[cie ۲] این عددِ دلبخواه باعث شد در تعریف جدید، عددهایی برابر عددهای تعریف قدیمی کاندلا بدست آید.

بهبوددادن‌های استاندارد[ویرایش]

تابع درخشندگی دید کافی سی‌آی‌ئی ۱۹۲۴V(\lambda)،[cie ۳] که در تابع تطبیق رنگ سی‌آی‌ئی ۱۹۳۱ به صورت y درآمده، مدت‌ها بود که بخاطر دست کم گرفتن اثرِ انتهایِ آبیِ طیف، در نور دریافتی، شناخته‌شده بود. تلاش‌های زیادی برای بهبود استاندارد تابع صورت گرفته تا نمایندهٔ بهتری از چشم انسان باشد. از جملهٔ این تلاش‌ها می‌توان به کار جاد[۳] در سال ۱۹۵۱ میلادی[۴] و کار ووس[۵] در سال ۱۹۷۸ میلادی اشاره کرد[۶] که منجر به تابعی به نام سی‌آی‌ئی V_M(\lambda).[۷] شد. پس از آن، شارپ، استاک‌من، جاگلا و جاگل در سال ۲۰۰۵ میلادی تابعی را که با اصول مخروط استاکمن و شارپ[۸] سازگار بود گسترش دادند. این منحنی در نمودار بالای این صفحه رسم شده است.

درخشندگی شب‌بینی[ویرایش]

برای شدت نورهای بسیار پایین (شب‌بینی)، حساسیت چشم به جای سلول های مخروطی به سلول های میله ای وابسته است و منحنی به سمت بنفش جابجا می‌شود، به طوری که بیشینهٔ آن در حدود ۵۰۷ نانومتر برای چشم جوانان قرار می‌گیرد. در این بیشینه، حساسیت برابر است با ۱۶۹۹[۹] یا ۱۷۰۰[۱۰] لومن بر وات.

تابع درخشندگی استاندارد شب‌بینی یا V^\prime(\lambda) در سلا ۱۹۵۱ میلادی در سی‌آی‌ئی به کار گرفته شد که بر پایهٔ اندازه‌گیری‌های والد[۱۱] (۱۹۴۵ میلادی) و کرافورد (۱۹۴۹ میلادی) بود.[۱۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Charles A. Poynton (۲۰۰۳). Digital Video and HDTV: Algorithms and Interfaces. Morgan Kaufmann. ISBN ۱۵۵۸۶۰۷۹۲۷ Check |isbn= value (help).  Check date values in: |date= (help)
  2. Wyszecki, Günter and Stiles, W.S. (۲۰۰۰). Color Science - Concepts and Methods, Quantitative Data and Formulae (2nd ed.). Wiley-Interscience. ISBN ۰-۴۷۱-۳۹۹۱۸-۳ Check |isbn= value (help).  Check date values in: |date= (help)
  3. Judd
  4. Judd, Deane B. and Wyszecki, Günter (۱۹۷۵). Color in Business, Science and Industry (3rd ed.). John Wiley. ISBN ۰-۴۷۱-۴۵۲۱۲-۲ Check |isbn= value (help).  Check date values in: |date= (help)
  5. Vos
  6. Vos, J. J. (۱۹۷۸). "Colorimetric and photometric properties of a 2° fundamental observer". Color Research and Application ۳ (۳): ۱۲۵–۱۲۸. doi:10.1002/col.5080030309.  Check date values in: |date= (help)
  7. Stiles, W. S.; Burch, J. M. (۱۹۵۵). "Interim report to the Commission Internationale de l'Eclairage Zurich 1955, on the National Physical Laboratory's investigation of colour-matching". Optica Acta ۲ (۴): ۱۶۸–۱۸۱. Bibcode:1955AcOpt...2..168S. doi:۱۰٫۱۰۸۰/۷۱۳۸۲۱۰۳۹ Check |doi= value (help).  Check date values in: |date= (help)
  8. Sharpe, L. T.; Stockman, A.; Jagla, W.; Jägle, H. (۲۰۰۵). "A luminous efficiency function, V*(λ), for daylight adaptation". Journal of Vision ۵ (۱۱): ۹۴۸–۹۶۸. doi:۱۰٫۱۱۶۷/۵٫۱۱٫۳ Check |doi= value (help).  Check date values in: |date= (help)
  9. Kohei Narisada; Duco Schreuder (۲۰۰۴). Light Pollution Handbook. Springer. ISBN 140202665X.  Check date values in: |date= (help)
  10. Casimer DeCusatis (۱۹۹۸). Handbook of Applied Photometry. Springer. ISBN ۱۵۶۳۹۶۴۱۶۳ Check |isbn= value (help).  Check date values in: |date= (help)
  11. Wald
  12. Scotopic luminosity function

سندهای سی‌آی‌ئی[ویرایش]

  1. "CIE Free Documents for Download". 
  2. 16th Conférence générale des poids et mesures Resolution 3, CR, 100 (1979), and Metrologia, 16, 56 (1980).
  3. CIE (۱۹۲۶). Commission internationale de l'Eclairage proceedings, 1924. Cambridge University Press, Cambridge.  Check date values in: |date= (help)

داده‌های منحنی[ویرایش]

  1. "CIE Scotopic luminosity curve (1951)". Archived from the original on ۲۰۰۸-۱۲-۲۸.  Check date values in: |archivedate= (help)
  2. "CIE (1931) 2-deg color matching functions". Archived from the original on ۲۰۰۸-۱۲-۲۸.  Check date values in: |archivedate= (help)
  3. "Judd-Vos modified CIE 2-deg photopic luminosity curve (1978)". Archived from the original on ۲۰۰۸-۱۲-۲۸.  Check date values in: |archivedate= (help)
  4. "Sharpe, Stockman, Jagla & Jägle (2005) 2-deg V*(l) luminous efficiency function". Archived from the original on ۲۰۰۷-۰۹-۲۷.  Check date values in: |archivedate= (help)