ولی (حقوق)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ولی (حقوقی))
پرش به: ناوبری، جستجو

ولایت وسرپرستی[ویرایش]

ولی

شخصی است که به حکم قانون اختیار دیگری یا دیگران را در قسمتی از امور دارا باشد ، خواه در امور خصوصی (مانند پدر که ولی فرزند صغیر خود است) و خواه در امور عمومی (مانند کارمندان دولت در حیطه شغل خویش). ولی واژه‌ای از ریشه عربی به معنی شخصی است که بر دیگری ولایت دارد و در فقه و حقوق اسلامی کاربرد دارد.(ولایت قهری)

سرپرست یاقیم [۱]

شخصی است که مسئولیت مراقبت، نگهداری و تربیت محجوران بی‌کس را برعهده دارد.این نهاد مشابه فرزندخواندگی در کشورهای غیر اسلامی است چرا که در اسلام فرزند خواندگی وجود ندارد.[۲]

ولایت در قوانین ایران[ویرایش]

ولی قهری در ایران و اسلام، پدر و پدر بزرگ پدری است و این دو کس، به موجب قانون و شرع، سرپرست هستند و مطابق اسلام، عزل ایشان بنا به اکثرت قول فقها، ناشدنی است؛ ولی وفق قانون مدنی ایران، عزل پدر و پدر بزرگ پدری از سمت ولایت قهری یا همان سرپرستی، طی شرایطی ممکن است. پدر و پدر بزرگ پدری سرپرست کسانی هستند که در زیر یاد می‌شوند:

  • فرزندانی که هنوز به سن بلوغ نرسیده‌اند
  • فرزندانی که به سن بلوغ رسیده‌اند؛ ولی هنوز به سن رشد نرسیده‌اند یا رشید نشده‌اند (تنها در امور مالی تحت سرپرستی هستند)
  • دختری که باکره است اعم از این که بالغ باشد یا نباشد و رشید باشد یا نباشد --دوشیزگی دختر در این‌جا تنها موجب سرپرستی پدر و پدر بزرگ پدری برای ازدواج کردن دختر است؛ وگرنه از حیث دیگر موارد سرپرستی، شامل دیگر مقررات است[۳]
  • فرزندانی که به سن بلوغ رسیده‌اند؛ ولی چون دیوانه هستند، از زیر چتر سرپرستی پدر یا پدر بزرگ پدری، بیرون نیامده‌اند --به قول حقوقی‌ها، فرزندانی که جنون ایشان، متصل به صغر ایشان باشد[۴]

سرپرستی در قوانین ایران[ویرایش]

در قوانین ایران سرپرستی کودکان یعنی افرادی که به سن بلوغ نرسیده‌اند (دختران کمتر از ۹ سال قمری و پسران کمتر از ۱۵ سال قمری)، مجنونین و سفیهان (کم‌خردان) در صورت نداشتن ولی (پدر و جد پدری) و یا وصی منصوب از طرف ولی با حکم دادگاه به شخصی واگذار می‌شود و این شخص سرپرست یا قیم لقب می‌گیرد. دادستان وظیفه دارد که در صورت شناسایی چنین اشخاصی موضوع را به دادگاه اطلاع داده و اشخاصی را که برای سرپرستی مناسب می‌بیند به ادگاه معرفی کند. البته سرپرستی بر سفها فقط مربوط به امور مالی وی است.[۵]

حقوق و تکالیف سرپرست و طفل تحت سرپرستی از نظر نگهداری و تربیت و نفقه و احترام مشابه حقوق تکالیف فرزند و پدر و مادر است.[۶] سرپرست اجازه انجام تنبیهات، محرومیت‌ها و محدودیت‌های متعارف را در جهت تربیت بر شخص مورد سرپرستی دارد.[۷]


جستارهای وابسته[ویرایش]

پانوشت ومنابع[ویرایش]

جعفری لنگرودی, محمد جعفر. ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش, 1391. ISBN ‎9645986079. 

  1. مصوب فرهنگستان اول
  2. آفتاب
  3. زیرنویس‌های مادهٔ ۱۰۴۳ از کتاب «قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، نوشتهٔ ناصر کاتوزیان
  4. مقالهٔ «ولایت قهری در حقوق ایران و حقوق تطبیقی» نوشتهٔ دکتر سید حسین صفایی٬ انتشار الکترونیک در سایت رسمی قوانین٬ دادگستری استان تهران
  5. قانون مدنی، مصوب ۱۳۱۴، جلد دوم، کتاب دهم - در حجر و قیمومت
  6. قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست، مصوب ۱۳۵۳، ماده ۱۱
  7. قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۷۰، ماده ۵۹