واشقان (فراهان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۳۹′۵۴″ شمالی ۴۹°۴۹′۰۹″ شرقی / ۳۴.۶۶۵۰۰° شمالی ۴۹.۸۱۹۱۷° شرقی / 34.66500; 49.81917

واشقان
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان مرکزی
شهرستان فراهان
بخش مرکزی
دهستان فشک
نام‌های قدیمی باشگان -[نیازمند منبع]
مردم
جمعیت ۱۲۹ نفر

واشقان، روستایی از توابع شهرستان فراهان در استان مرکزی ایران است.[۱]

محصولات کشاورزی و دامی[ویرایش]

مردم روستا بیشتر به کار کشاورزی ( زراعت و باغداری ) اشتغال دارند. (گندم، جو، سیب زمینی ، لوبیا ، نخود و عدس از محصولات زراعی و گردو بادام و انگور و سیب از محصولات باغی ) از جمله محصولات کشاورزی تولیدی در این روستا است. شیره انگور ، ماست ، پنیر و کشک نیز جزء محصولات فرعی حاصل از امور دامی و زراعی می باشد. [۲]

صنایع دستی[ویرایش]

قالی ، گلیم ، جاجیم و گیوه دست باف از جمله صنایع دستی رایج در روستای واشقان می باشد.

طوایف و زبان[ویرایش]

امروزه نزدیک به پانزده طایفه واشقانی فراهانی وجود دارد که عمدتا ریشه و پیوندهای تاریخی مشترکی با یکدیگر دارند. زبان برخی از این طوایف در ابتدا پارسی پهلوی و تاتی ( از زبان های مادی ) و برخی دیگر خلجی ( از شاخه های زبان ترکی باستان ) بوده که در اثر آمیزش این اقوام با یکدیگر امروزه زبان قالب خلجی می باشد . البته اسامی مزارع و دشت های مختلف در این روستا به صورت ترکیبی پارسی و خلجی و یا ترکی است که سندی بر این مدعاست مانند کهریزک ( فارسی ) ، دربند ( فارسی ) ، دره مرجان ( فارسی ) ، دستگرد ( فارسی ) بانه ( فارسی ) شریف آباد ( فارسی ) و ... همین طور اسامی نظیر ، مارگیلان ، بلیغ دشتی به صورت ترکیبی پارسی خلجی و نام های نظیر دهلق ، قچاق ، تیولدی و ... بصورت کاملا خلجی بیان میشود. زبان تاتی باقیمانده در روستای واشقان جزء زبان های تاتی با ریشه مادی می باشد که جزء معدود آثار به جا مانده از دوران مادها در منطقه ماد بزرگ یا سفلی می باشد که تحقیق و پژوهش در آن برای شناخت دوران حکومت مادها از اهمیت به سزایی برخوردار است.


مشاهیر و بزرگان[ویرایش]

از مشاهیر زاده شده در این روستا می‌توان به فتحعلی واشقانی (از اساتید برجسته خوشنویسی کشور) اشاره کرد. وی در روز ۱۳ آبان ۱۳۹۱ درگذشت و پیکر وی در این روستا به خاک سپرده شد. استاد دکتر ابراهیم واشقانی فراهانی معاون پژوهشی دانشگاه آزاد و معاون سابق دانشگاه تهران نیز از بزرگان علمی این روستا به شمار می رود.

جمعیت[ویرایش]

این روستا در دهستان فشک قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۲۹ نفر (۶۵خانوار) بوده‌است.

تحقیقات تاریخی[ویرایش]

بر اساس کتاب تاریخ قم(۳) بنا به روایت همدانی از ابی منذر هشام ابن صائب کلبی: زمانی که قتیبه پسر مسلم بر فیروز پسر کسری نوه یزدگرد پیروز شد زمانی که خراسان را فتح کرد و مسخر گردانید.دختر فیروز شاهفرند را بزنی گرفت با او صندوقچه ای بود که قتیبه او را با صندوق پیش حجاج بن یوسف فرستاد و حجاج او را به پیش ولید عبدالملک مروان حاکم اموی فرستاد.

حجاج در صندوق را باز کرد در آن کتابی بود در ذکر خواص شهرها که قباد آنرا از دیگر شهرها جدا کرده بود و مشخص نموده بود وزن آبها و کیفیت خاکهای کشور را مشخص نموده بود و موقعیت آب و هوای نقاط مختلف ایران را یادداشت کرده بود قباد شهری جهت منزل خود بنا نهد چنین گوید: بهترین مواضع بنزهت از اقلیم قباد سیزده موضع است اول تل ماستر (واشقان کنونی) به قم که گویند آن پشته ایست که بر طبرش مشرفست.

که این بلندی به فاصله، چهار کیلومتر از واشقان در شمال شرقی روستا در جنگ فناس (کوه پناه) بالای آن جایگاه است که به به نقش رستم نقوسان مشرف است با 200 متر مساحت و به ارتفاع بیش از 40 متر قلعه ایست که آثار آجری آن معلوم بوده است که برای بنای آن از ساروج استفاده شده سنگهای آن تراشیده شده است و حوضی در آن وجود دارد.

در تاریخ قم(۴) قباد از مداین تا شهر بلخ نقطه و مکانی پاکیزتر و خوش آب تر و نسیم او لذیذتر از قرمیسن تا عقبه همدان فراهان، تفرش و آَشتیان نیافت و بدین موضع از برای خاصه خود عمارتی پاکیزه بنا کرد که گرداگرد او هزار کروم و باغ بود بدون تردید در زمان ساسانیان هزاران تاک و باغ انگور در فراهان موجود بوده است و طبیعتی بسیار سبز و خرم و زیبا وجود داشته است.

ریشه نام روستا[ویرایش]

واشقان به فتح و کسر شین، با توجه به آنکه منطقۀ فراهان، جزو ایالت پهله و زبانش پهلوی بوده و هم به سبب غلبۀ نام های دارای ریشۀ پهلوی در منطقۀ فراهان، واژۀ واشقان هم می باید اصل پهلوی داشته باشد و از گروه واژگانی باشد که با پسوند نسبت «گان» ساخته شده اند و این پسوند، گاه به صورت «جان» در می آید مانند بازرجان، فارسیجان و فردجان و گاه به صورت «قان» در می آید مانند فردگان/ فردجان/ فردقان. همچنین نام واشقان در کتاب نامور«تاریخ قم» به صورت واسقان آمده و از آنجا که متن این کتاب، عربی است، می توان به یقین نتیجه گرفت که واسقان/ واشقان صورت حقیقی این واژه نیست و با صورتی معرّب مواجهیم. بر این اساس، با معکوس نمودن فرایند تعریب و برخی حدس های تاریخی و زبان شناختی، می توانیم به صورت حقیقی این نام، نزدیک شویم. یکی از این معکوس سازی ها، صامت «ق» است که به سبب فقدان صامت «گ» در زبان عربی،جایگزین آن شده است. همچنین صامت «و» نیز به احتمال بسیار، صورت دیگر صامت «ب/پ» است. بر این اساس، صورت اصلی نام واشقان، می باید چیزی در حدود «باشگان» باشد.

معنای لغوی واشقان را گاه، آشیانۀ باز(عقاب) دانسته اند و اگر چنین باشد، واشقان مرکب است از باشَگ+ ان جمع یا نسبت/ باشه+ ان جمع یا نسبت، زیرا باشگ/ باشه به معنی باز است.

همچنین این احتمال هست که بُن واژۀ واشقان، باشگ/ باشه به معنی باز(عقاب) نباشد و واشقان از مصدر «باشیدن» مشتق شده باشد.بر این اساس، ساختار واژگانی واشقان، نه «باشَگ +ان» بلکه «باش + گان» است به معنی ماندنگاه و جای اقامت. بر اساس اسناد تاریخی می‌دانیم که نواحی اطراف همدان،قبادخورّه یعنی استان قباد نام داشته.به دستور قباد ساسانی، خوش آب و هواترین جای شاهنشاهی ایران را برگزیدند تا در آن تفرجگاهی بسازند و این خوش آب و هواترین جا را کارشناسان آن روزگار،جایی در دو فرسنگی شمال تل ماستر تعیین کردند و در آن کوشکی از برای قباد ساختند.این دو فرسنگی شمال تل ماستر،بی‌تردید کوههای بالا دست واشقان است و بر این اساس، صورت حقیقی نام واشقان می‌باید "باش‌گان" باشد،یعنی جای اقامت و باشیدن و ماندن.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «اطلاعات روستاهای ایران». روستانیوز. بازبینی‌شده در 15 آذر ۱۳۹۱. 
  2. علی واشقانی فراهانی. «روستای واشقان». روستا نیوز. بازبینی‌شده در 15 آذر ۱۳۹۱.