نشانگر ژنتیکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

نشانگر ژنتیکی (به انگلیسی: Genetic Marker) گونه‌ای از نشانگرهای مولکولی است که یک ژن یا بخشی از توالی دی‌ان‌ای است که جایگاه شناخته‌شده‌ای بر روی کروموزوم(فام‌تن) دارد و آن را می‌توان برای شناسایی افراد یا گونه‌ها به کار برد. دگرگونی در یک نشانگر ژنتیکی می‌تواند در پی یک جهش ژنی یا دگرگونی در جایگاه فام‌تنی (کروموزومی) دیده شود. همانگونه که گفته شد، یک نشانگر ژنتیکی می‌تواند تنها بخش کوتاهی از دی‌ان‌ای باشد، برای نمونه یک چیدمان (توالی) پیرامون یک تک-نوکلئوتید چندریخت، یا بخش درازتری از دی‌ان‌ای باشد، مانند ماهوارک‌ها.

پیش‌زمینه[ویرایش]

سال‌ها نگاشت ژن برای شناخت جانداران به نشانگرهای فنوتیپی سنتی محدود شده‌بود. این شامل ژن‌هایی بود که به‌سادگی به شکل ویژگی‌های قابل مشاهده مثل گروه‌خونی یا شکل بذر بیان می‌شد. رشد و توسعه نشانگرهای ژنتیکی، خصوصیت‌های ژنتیکی جانداران را که قابل دیدن به صورت مشخصات ظاهری و ریختی نبودند، توانست شناسایی کند (مانند تنوع پروتئین).[۱]

انواع نشانگرهای ژنتیکی[ویرایش]

انواع بسیاری از نشانگرهای ژنتیکی وجود دارد که هرکدام سودمندی‌ها و محدودیت‌های ویژه‌‌ی خود را دارند. درون نشانگرهای ژنتیکی خود سه‌گروه از نشانگرها وجود دارند: "نشانگرهای نسل‌اول"، "نشانگرهای نسل‌دوم" و "نشانگرهای نسل‌جدید".[۲] نشانگرهای موجود در سه‌گروه فوق نیز می‌توانند خود به دو گونه‌ی غالب‌کامل و غالب‌هم‌بارز تفکیک شوند.[۳] شناسایی غالبیت‌کامل یا غالبیت‌هم‌بارز با یک نشانگر می‌تواند به شناسایی خالص‌بودن یا ناخالص‌بودن آن جاندار از آن ژن کمک‌کند. نشانگرهای غالب‌هم‌بارز به‌دلیل اینکه بیش از یک الل را شناسایی می‌کنند و بدین ترتیب پژوهشگران می‌توانند یک الل خاص را در فنون ترسیم نقشه ژنتیکی دنبال‌کنند.

سرواژه نام نشانگرها PCR
RAPD چندشکلی قطعات دی‌ان‌ای تکثیریافته تصادفی *
AFLP چندشکلی طولی قطعات تکثیریافته *
RFLP چندشکلی طولی قطعات برش‌یافته -
SNP چندشکلی تک نوکلئوتیدی *
IRAP چندشکلی تقویت‌شده بین رتروترانسپوزونی *
OP چندشکلی الیگونوکلئوتید *
SSR توالی‌های تکراری ساده یا ریزماهواره‌ها *
VNTR توالی پشت‌سرهم تکراری تغییرپذیر *
ISTR توالی تکراری معکوس برچسب‌گذاری شده *
ASAP الل خاص همراه آغازگر *

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Genetic marker». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۹۱.

  1. Benjamin A، Pierce. Genetics: A Conceptual Approach. Macmillan Learning، 2013. شابک ‎۹۷۸-۱-۴۶۴۱-۰۹۴۶-۱. 
  2. Maheswaran، M. Molecular Markers: History, Features and Applications. Department of Plant Molecular Biology and Biotechnology، 2004. 
  3. «Traditional Molecular Markers - eXtension»(en). بازبینی‌شده در 2018-08-30.