مصرف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مصرف (به انگلیسی: Consumption) یک مفهوم مهم در علم اقتصاد است و در بسیاری از علوم اجتماعی دیگر نیز این مفهوم مورد مطالعه قرار می‌گیرد. اقتصاددانان به رابطه ویژه بین مصرف و درآمد بسیار علاقمند هستند که در نتیجه باعث شده تا تابع مصرف در علم اقتصاد نقش مهمی را ایفا کند. در مکاتب مختلف اقتصاددانان، تولید و مصرف را متفاوت از هم تعریف میکنند. به‌طور کلی به گفته اکثر اقتصاددانان، تنها خرید نهایی از کالاها و خدمات توسط افراد به منزله مصرف درنظر گرفته میشود در حالی که انواع دیگر هزینه ها (به عنوان مثال سرمایه گذاری ثابت، مصرف متوسط، و هزینه های دولت) در دسته های جداگانه (مراجعه شود به مبحث انتخاب مصرف کننده) قرار داده شده است.

عوامل مؤثر بر مصرف[ویرایش]

عمده عوامل گوناگون مؤثر بر مصرف که مورد توجه و بررسی اقتصاددانان قرار گرفته اند به اختصار شامل موارد زیر است:

  • درآمد:

اقتصاددانان مهمترین عامل موثر بر مصرف را سطح درآمد می دانند و میزان تاثیر سایر عوامل درجه ی اهمیت کمتری دارد و لذا توابع مصرف عرضه شده، غالبا بر متغیر درآمد تاکید دارند. بدین ترتیب، درآمد اولین عامل موثر بر مصرف است. کینز درآمد جاری، دوزنبری درآمد جاری و نسبت آن به درآمد گذشته، و فریدمن درآمد دایمی را عواملی می دانند که مصرف فرد را تحت تاثیر قرار می دهد.

  • تغییرات قیمت و انتظارات مصرف کننده:

تغییر در سطح عمومی قیمت ها، موجب تغییر قدرت خرید و درآمد مصرف کننده می شود. این مساله موجب تغییر در میزان و کیفیت مصرف مصرف کننده شده و گاه حتی به تغییر سلیقه ی او می انجامد. همچنین انتظارات نسبت به آینده، می تواند عامل موثری در تغییر هزینه های مصرفی باشد.

  • ثروت و دارایی های مختلف مصرف کننده:

منظور از دارایی، دارایی های نقدی به صورت پول نقد، سپرده های بانکی، اوراق بهادار و همچنین دارایی های فیزیکی مانند ذخیره ی کالاهای بادوام یا ثروت غیر منقول مانند خانه، زمین و...است. عوامل یاد شده می توانند بر روی مصرف تاثیر گذار باشد؛ زیرا اگر دارایی های یاد شده به آسانی تبدیل پذیر به قدرت خرید برای مصرف کننده شد، نزد او به صورت ذخیره می ماند و در مواقع ضروری می توان از آنها استفاده کرد.

  • اعتبارات مصرف کنندگان:

افزایش اعتبارات و رواج معاملات اعتباری اگر چه این امتیاز را دارد که به مصرف کننده این امکان را می دهد، تا در زمان حال از درآمدهای آتی‌اش استفاده کند، اما مخارج مصرفی بیشتری را نسبت به زمانی که تنها قدرت خرید، درآمد جاری است، ایجاد می کند.

  • نره بهره:

تغییرات نرخ بهره می تواند به صورت عاملی بر روی تصمیمات مصرفی خانوارها تاثیر بگذارد. افزایش نرخ بهره موجب افزایش پس انداز مردم می شود و در نتیجه هزینه ی مصرفی آنها کاهش می یابد.

  • بزرگی و کوچکی خانوارها:

هزینه مصرفی خانوارها با افزایش تعداد افراد خانواده زیاد می شود، البته درباره ی برخی از کالاها، با افزایش تعداد خانوارها، هزینه ی کالا به نسبت کمتری افزایش می یابد در نتیجه، خانوار دارای صرفه جویی های ناشی از مقیاس در مصرف می شود.

  • گروه های اجتماعی:

مصرف خانوارها در گروه های مختلف اجتماعی، متفاوت است. مثلا الگوی مصرف کارفرمایان با الگوی مصرف کارگران متفاوت است. هرچه در یک جامعه، شکاف میان گروه ها و قشرها کمتر باشد، الگوی مصرف گروه های مختلف آن جامعه از تجانس و همگونی بیشتری برخوردار خواهد بود.

  • سلیقه ی مصرف کننده:

یکی از عوامل بسیار مهم در شکل دادن به الگوی مصرف، سلیقه است. این عامل آن قدر مهم است که حتی می تواند سایر عوامل مانند درآمد و سطح قیمت ها را تا حدودی تحت تاثیر خویش قرار دهد. از سویی، فرهنگ هر جامعه در شکل دادن به سلیقه ی مصرف کنندگان تاثیر بسزایی دارد.

  • مناطق گوناگون:

الگوی مصرف در مناطق گوناگون متفاوت است. برای نمونه، این الگو در مناطق شهری و روستایی، مناطق کم جمعیت و پرجمعیت، مناطق فعال اقتصادی و مناطق غیر فعال اقتصادی و... با یک دیگر تفاوت دارد.

تابع مصرف[ویرایش]

تابع مصرف یک تابع ریاضی‌ست که مصارف مصرف کننده را از نظر عوامل موثر بر آن، مانند درآمد و ثروت انباشته نشان میدهد.

مصرف و اقتصاد رفتاری[ویرایش]

در تابع مصرف کینزی که به عنوان فرضیه درآمد مطلق نیز شناخته میشود، توابع مصرف عرضه‌شده غالبا بر درآمد جاری تاکید دارند و امکان وجود یا عدم وجود درآمد آینده بالقوه نادیده گرفته میشود. انتقاد از این فرضیه و وجود دیدگاه های مخالف در طی انجام آزمون‌های تجربی به توسعه فرضیه درآمد دائمی فریدمن و فرضیه چرخه زندگی فرانکو مودیلیانی منجر شد. بیشتر رویکردهای نظری اخیر بر پایه‌ی اقتصاد رفتاری است و نشان می دهد که تعدادی از اصول رفتاری می تواند به عنوان پایه اقتصاد خرد برای یک تابع مصرف، مبتنی بر رفتار در نظر گرفته شود.

نظریه‌های مصرف[ویرایش]

تئوری مصرف، ابتدا با پیشرفت و کشف مهم مفهومی توسط کینز John Maynard Keynes : در سال 1936 آغاز می‌شود و بعد از آن دانشمندانی مانند فریدمن، دوزنبری و مودیگیلانی، تئوری‌های دقیق‌تری از مصرف ارائه داده‌اند و برای مدت‌های طولانی رابطه مصرف با درآمد و مخارج مصرفی یک رابطه کلیدی در تحلیل‌های اقتصاد کلان به‌شمار می‌رفت.

  • نظریه مصرف کینز یا تئوری درآمد مطلق ( نظریه مصرف کینز یا تئوری درآمد مطلق ( Absolute Income Hypothesis ):

مینارد کینز در سال 1936 در کتاب نظریه عمومی خود، تابع مصرف را مطرح کرد. کینز معتقد بود که عوامل مختلفی بر تصمیمات مصرف تأثیر‌گذار است؛ اما در کوتاه‌مدت مهمترین عامل تأثیرگذار، درآمد واقعی است و مخارج مصرف کننده عمدتاً از درآمد جاری وی متأثر است.

مدلی که از سوی جیمز دوزنبری ( Dosenbery ) در سال 1949 ارائه شد، به نظریه درآمد نسبی مشهور است. این نظریه بر دو فرض استوار است که عبارتند از: 1. رفتار مصرفی افراد با یکدگر ارتباط داشته و مستقل از هم نیست؛ به‌عبارتی دو شخص که با درآمد جاری یکسان در دو طبقه متفاوت توزیع درآمدی زندگی می‌کنند، مصرف‌های متفاوتی خواهند داشت. در واقع، فرد، خود را با سایر افراد مقایسه کرده و آنچه تأثیر قابل توجه در مصرف او دارد، جایگاه او در میان افراد و گروه‌های جامعه است؛ نه مصرف درآمد فرد. بنابراین، فرد تنها در صورتی احساس بهبود موقعیت از جهت مصرف می‌کند، که مصرف متوسط او نسبت به متوسط سطح جامعه افزایش یابد. این روحیه را اثر تقلیدی یا اثر تظاهری (Demonstration Effect) گویند. 2. رفتار مصرفی در طول زمان، غیر قابل برگشت است. بدین معنا که مخارج مصرفی، زمانی‌که درآمد کاهش می‌یابد چسبندگی داشته و برگشت‌ناپذیر است. فرد بعد از عادت کردن به یک سطح مصرف در مقابل کاهش آن مقاومت نشان می‌دهد و به‌سختی حاضر است از آن سطح مصرف بکاهد این روحیه را اثر چرخ‌دهنده ( Ratchet effect ) می‌نامند.

میلتون فریدمن (Milton Friedman]]: 1912-2006]] ) در کتابی که در سال 1957 منشر نمود، برای توجیه رفتار مصرف‌کننده فرضیه درآمد دائمی را مطرح نمود.فریدمن معتقد است که مردم مایلند حتی اگر درآمد طول عمرشان یکسان نباشد، مصرف خود را به‌طور یکنواخت حفظ کنند و لذا بر نقش ثروت در تابع مصرف تأکید می‌شود. به‌بیان دیگر، مردم رفتار مصرفی خود را نه تنها به سطح درآمد جاری، بلکه به فرصت‌های مصرفی بلندمدت و دائمی ارتباط می‌دهند. مردم در طول زندگی خود، طوری برنامه‌ریزی می‌کنند که با این درآمد، مصرف در طول عمر تغییر نکند. در این نگاه، درآمدهای بادآورده و یا زیان‌های احتمالی در مصرف دائمی منظور نمی‌شود و فقط درآمد‌های دائمی و قطعی در مصرف مصرف‌کننده مؤثر است.

فرضیه درآمد دائمی فریدمن، توسط فرانکو مودیگیلانی (Franco Modigliani]] : 1918-2003]] ) و ریچارد برامبرگ در سال 1940 میلادی و مجددا توسط آندو (Albert Ando: 1929-2002) و مودیگیلانی در سال 1963 با روش دیگری مورد بررسی قرار گرفت. این نظریه معتقد است که علاوه‌ بر تغییر موجودی ثروت خانوار که سطح مصرف خانوار را تحت تأثیر قرار می‌دهد، رفتار مصرفی و درآمدی مردم در طول عمر نیز در چگونگی آن مؤثر است. براساس نظریه آندو و مودیگلیانی، جریان درآمدی فرد نوعی، در ابتدا و اواخر عمر کم و در دوران میانی عمر بیشتر است؛ ولی سطح مصرف در تمام دوران زندگی یا ثابت است و یا روند افزایشی خفیف دارد؛ یعنی فرد نوعی می‌کوشد در اوایل عمر با قرض‌کردن و در اواخر عمر با استفاده از مازادهای دوران میانی عمر مصرف خود را در حد ثابتی نگه ‌دارد. در حقیقت هر فرد می‌خواهد مطلوبیت حاصل از مصرف در کل سال‌های زندگی را با در نظر گرفتن محدودیت درآمد در کل عمرش بیشینه کند.

مصرف و تولید خانگی[ویرایش]

مصرف در این بخش، در مقایسه با تولید تعریف شده است. در تفسیر دانشکده اقتصاد خانگی کلمبیا ، که به عنوان خانه‌ی اقتصاد جدید نیز شناخته شده است، مصرف تجاری بایستی در چارچوب تولید لوازم خانگی تحلیل گردد.. هزینه فرصت زمان بر هزینه محصولات جایگزین تولید خانگی و در نتیجه بر تقاضا برای خدمات و کالاهای تجاری تاثیر میگذارد. کشش تقاضا برای کالاهای مصرفی همچنین تابعی از فردی‌ست که وظایف خانه را انجام میدهد و نیز چگونگی جبران هزینه فرصت تولیدات خانگی توسط همسرانشان. مکاتب مختلف اقتصاددانان تعاریف متفاوتی از تولید و مصرف دارند. به گفته اقتصاددانان جریان اصلی، تنها خرید نهایی از کالاها و خدمات توسط افراد به منزله مصرف میباشد، در حالی که انواع دیگر هزینه ها - به طور خاص سرمایه گذاری ثابت، مصرف متوسط، و هزینه های دولت - در دسته های جداگانه (رجوع شود به انتخاب مصرف کننده) قرار داده است. دیگر اقتصاددانان تعریف کسترده‌تری از مصرف ارائع کرده‌اند، به عنوان مجموع کلیه فعالیت های اقتصادی که طراحی، تولید و بازاریابی کالاها و خدمات را شامل نمیشود. مصرف همچنین می توانید توسط انواع روش های مختلف مانند انرژی در معیارهای اقتصاد انرژی اندازه گیری شود.

اثرات مصرف[ویرایش]

مصرف کل، یک جزء از تقاضای کل است. به گزارش سازمان ملل، "مصرف امروز در حال تضعیف پایه منابع زیست محیطی‌ست که نابرابری را تشدید میکند و به پویایی رابطه مصرف-فقر-نابرابری-محیط زیست شتاب میبخشد. اگر این روند بدون تغییر ادامه یابد -عدم توزیع مجدد از مصرف‌کنندگان با درآمد بالا به مصرف‌کنندگان کم درآمد، عدم انتقال از محصولات آلوده به محصولات پاک و فن آوری تولید، عدم تغییر اولویت از مصرف به منظور تجمل‎گرایی به مصرف در جهت رفع نیازهای اساسی- مشکلات امروز مصرف و توسعه انسانی بدتر خواهد شد." کشورهایی درحال توسعه مانند هند، به عنوان آنها حرکت به پایین مسیر کپی کردن الگوهای مصرف از اقتصادهای توسعه یافته را در پیش گرفته‌اند، اساسا حجم تقاضایی ایجاد میکنند که زمین قادر به تأمین نخواهد بود. برخی از اقتصاددانان [چه کسی؟] بر این عقیده‌اند که بایستی قیمت گذاری روی استفاده از منابع زمین، صورت گیرد که هزینه‌ای بالغ بر صرفا هزینه های استخراج منابع باشد.

مصرف در سالمندان[ویرایش]

هزینه ارث فرزندان Spending the Kids' Inheritance (در اصل، عنوان کتابی‌ست با همین نام نوشته‌ی Annie Hulley )، با کلمات اختصاری SKI و SKI'ing ، به تعداد فزاینده ای از افراد مسن در جامعه غربی اشاره دارد که پول خود را صرف سفر، خرید اتومبیل و سایر دارایی‌ها میکنند، در مقایسه با نسل های قبلی که بیشتر تمایل به پس‌انداز پول برای فرزندان خود داشته‌اند. در کتاب شکست مرگ (یک طرح مالی چهار بخش رادیکالی نوشته استفان پولان و مارک لوین) نیز ایده‌ای مشابه عنوان شده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «(Consumption (economics»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ می ۲۰۱۴).

لینک‌های خارجی[ویرایش]

  1. http://www.economic-truth.co.uk/content-essays/bsc/keynesconsumption.pdf