سدنا ۹۰۳۷۷

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سیارک ۹۰۳۷۷ یا سدنا ۹۰۳۷۷ (به انگلیسی: 90377 Sedna، نامگذاری:2003VB12) نود هزار و سیصد و هفتاد و هفتمین سیارک کشف شده و یک جسم فرانپتونی است[۱] که در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۳ به دست یک گروه از اخترشناسان با نام‌های مایک براون، چاد توریجیلو و دیوید رابینو ویتزو کشف. سدنا مداری غیر عادی دارد که اوج آن بارها دورتر از بیرونی‌ترین مرز کمربند کویپر است. این خرده سیاره از جمله اجرام ابر اورت به حساب می‌آید.[۲]

اواخر سال ۱۳۸۲ گروهی از ستاره شناسان خبر کشف دورترین جرم منظومه شمسی را اعلام کردند گروه کشف کننده نام این جرم را سدنا و نوع آن را شبه سیاره اعلام کردند. حداکثر فاصله سدنا از خورشید حدود ۹۰۰ واحد نجومی و حداقل فاصله آن حدود ۷۶ واحد نجومی است. کشیدگی مدار سدنا شگفتی ستاره شناسان را برانگیخته است. این جرم در هر ۱۰۵۰۰ سال تنها یکبار به دور خورشید می‌گردد و در ۲۲ سپتامبر ۲۰۷۵ میلادی به کمترین فاصله از خورشید خواهد رسید. اخیراً دو ستاره شناس اسپانیایی و آمریکایی به بررسی چندین سناریوی مختلف برای توضیح نحوه قرار گرفتن سدنا در مدار بیضی شکل فعلی پرداخته‌اند. بهترین سناریوی ممکن این است که یک ستاره هم جرم با خورشید در صد میلیون سال پس از تشکیل منظومه شمسی از فاصله ۸۰۰ واحد نجومی خورشید عبور کرده و در اثر مواجهه سدنا با سیاره نپتون، این جرم تحت تاثیر نپتون، به نواحی دور دست منظومه شمسی پرتاب شده و دارای مدار بسیار کشیده فعلی است. نویسندگان مقاله مزبور تاکید دارند که مدار شبه سیاره سدنا در فاصله زمانی کمتر از صد میلیون سال پس از تشکیل منظومه شمسی به شکل امروزی درآمده است زیرا در صورت عبور یک ستاره از نزدیکی خورشید، در بیشتر از ۱۰۰ میلیون سال پس از تشکیل منظومهٔ شمسی، تعداد دنباله دارهایی که منشا آنها ابر اوورت (Oort Cloud) است بسیار کمتر از مقداری می‌شد که ستاره شناسان هم اکنون می‌شناسند. ابر اوورت در سال ۱۹۵۰ میلادی توسط ستاره شناسی به نام «یان اوورت» کشف شد و ناحیه‌ای شامل هزاران جرم یخی کوچک در دور دست ترین نقاط منظومه شمسی که به باور ستاره شناسان، منشاء بسیاری از دنباله‌دارهای نزدیک شونده به زمین است. متخصصان دینامیک سیاره‌ای، علت وجود اجرام فراوان در ابر اوورت را عبور یک ستاره از نزدیکی خورشید و آشوب دینامیکی ایجاد شده در اثر آن می‌دانند. گفتنی است هنوز ستاره شناسان به تعریف جامع و قابل قبولی برای سیاره نرسیده‌اند. با این حال، بر اساس تعریفی که گروه کشف کنندهٔ سدنا از سیاره دارد، این جرم را نمی‌توان سیارهٔ منظومهٔ شمسی دانست بر اساس تعریف این گروه سیاره جرمی است که به دور خورشید می‌گردد و جرم آن از جرم کلیهٔ اجرامی که در مدار مشابه آن قرار دارند بیشتر است. با این تعریف، حتی پلوتو نیز سیاره به شمار نمی‌رود فاصلهٔ این جرم از خورشید در هنگام کشف، ۹۰ برابر فاصلهٔ زمین از خورشید و سه برابر فاصلهٔ دورترین سیاره پلوتو از خورشید بود.

مشخصات مداری[ویرایش]

سدنا دورترین جرم شناخته شده در منظومه شمسی است. در بیشترین حالت، فاصلهٔ سدنا از خورشید حدود ۱۳۰ میلیارد کیلومتر، یعنی ۹۰۰ برابر فاصلهٔ زمین و سه برابر فاصلهٔ سیارهٔ پلوتو از خورشید است. مدار سدنا به دور خورشید، به صورت یک بیضی فوق‌العاده کشیده است، به طوری که در هر ۱۰۵۰۰ سال یکبار به دور خورشید می‌گردد! مایک براون دانشیار نجوم سیاره‌ای در موسسه فناوری کالیفرنیا و سرپرست گروه کشف کننده می‌گوید: از روی این جرم، خورشید به صورت یک ستارهٔ کاملاً معمولی و کوچک دیده می‌شود.

اندازه و رنگ[ویرایش]

اندازهٔ سدنا تقریباً سه چهارم سیارهٔ پلوتو است و پس از مریخ، قرمز رنگ ترین جرم منظومه شمسی است. ستاره شناسان قطر سدنا را بین ۱۲۸۰ تا ۱۷۶۰ کیلومتر برآورد می‌کنند. سدنا همچنین بزرگترین جرم یافته شده در منظومه شمسی پس از کشف پلوتو در سال ۱۳۰۸ خورشیدی است. این جرم در سردترین ناحیهٔ منظومه شمسی قرار گرفته است؛ جایی که دمای آن هیچگاه بیشتر از ۲۴۰ – درجهٔ سلسیوس نمی‌شود. البته دمای این شبه سیاره معمولاً از این هم کمتر است، زیرا در هنگام حرکت در مدار ۱۰۵۰۰ سالهٔ خود، فقط مدت کمی را در فاصله‌ای نسبتاً نزدیک به خورشید می‌گذراند.

قدر ظاهری و موقعیت رصدی[ویرایش]

قدر ظاهری سدناحدود ۵/۲۰ است و پس از غروب آفتاب، در افق جنوب غربی بین سیاره مریخ و زهره دیده می‌شود: البته تقریباً با هیچ یک از تلسکوپ‌های آماتوری نمی‌توان این جرم کم سو را مشاهده کرد گفتنی است قدر ظاهری یک مقیاس نسبی برای سنجش میزان روشنایی اجرام آسمانی است.

شاید در آینده انجمن جهانی اخترشناسی سدنا را یک سیاره کوتوله به شمار آورد. هم اکنون سدنا یک نمایندهٔ افزوده شدن به گروه سیاره‌های کوتوله است.

منابع[ویرایش]

  1. بر طبق اینجا شماره سیارک معرف شماره کشف شدن آنهاست.
  2. فهرست سیارک‌های شماره‌دار. . دانشگاه هاروارد.  بازیابی‌شده در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۹

www.rasekhoon.net

پیوند به بیرون[ویرایش]


جستارهای وابسته[ویرایش]