دست‌گذاری

کشیش کاتولیک در حال برگزاری مراسم مذهبی

دست‌گذاری در مسیحیت یک آیین و عمل نمادین است که در آن فردی با تجربه روحانی، دستان خود را بر روی سر یا شانه شخص دیگری قرار می‌دهد. این عمل برای انتقال قدرت و فیض روحانی، عطای برکت، شفا، و انتصاب به مقام‌های کلیسایی انجام می‌شود.

عمل دست‌گذاری در سه حوزه اصلی در کلیسا کاربرد دارد: انتصاب روحانیون: در بسیاری از شاخه‌های مسیحیت، این آیین برای تایید رسمی و اعطای صلاحیت خدمت به کشیش‌ها، اسقف‌ها و شماس‌ها استفاده می‌شود. این کار به نشانه تداوم رسالت حواریون مسیح انجام می‌گیرد.

دعای برکت و شفا: ایمانداران و شبانان کلیسا هنگام دعا کردن برای شفای بیماران، طلب برکت یا آرامش برای دیگران از این روش استفاده می‌کنند.

ریزش روح‌القدس: در متون کتاب مقدس، دست‌گذاری گاهی برای انتقال عطایای روحانی یا ورود و تعمید در روح‌القدس نیز دیده می‌شود.

تقدیس انتقال یک شخص یا چیز به سپهر مقدس برای هدف یا خدمتی ویژه است. واژهٔ consecration در معنای تحت‌اللفظی به معنی «همراهی با امر مقدس» است. اشخاص، مکان‌ها یا چیزها می‌توانند تقدیس شوند و این اصطلاح نزد گروه‌های مختلف به شیوه‌های گوناگون به‌کار می‌رود. ریشهٔ این واژه از بن لاتین consecrat می‌آید، که به معنی وقف‌شده، پیشکش‌شده و مقدس است. مترادف تقدیس، تقدس‌بخشی است و متضاد آن بی‌حرمتی.

مسیحیت

اطلاعات بیشتر: وقف کلیساها

در مسیحیت، تقدیس به معنی «جدا کردن» یک شخص، و نیز یک بنا یا شیء، برای خداوند است. در برخی فرقه‌های مسیحی، آیینی مکمل با عنوان «رفع تقدیس» وجود دارد که برای برداشتن ویژگی مقدس از یک مکان تقدیس‌شده، پیش از تخریب یا فروش آن برای استفادهٔ غیردینی، انجام می‌شود.

کلیسای کاتولیک

تقدیس دئودات، ۱۶۲۰، اثر کلود باسو

«تقدیس» در کلیسای کاتولیک برای جدا کردن اشخاص و اشیا برای خدمت به خداوند به‌کار می‌رود.

دستگذاری اسقف‌ها

در آیین دست‌گذاری، مسیحیان خود را وقف خدمت به جامعه مسیحیت می‌کنند. درجات اصلی روحانیت سه است:

1. اسقف: وی نماینده مسیح در قلمرو معینی است که قلمرو اسقف خوانده می‌شود و به نیابت از او تعلیم می‌دهد، رهبری مراسم عبادی را به عهده می‌گیرد و خدمت می‌کند.
2. کشیش: وی معاون اسقف است و به او در سه وظیفه یاد شده، در محدوده یک گروه، کمک می‌کند.
3. شماس: وی کلام خدا را تبلیغ می‌کند و به مساعدت بینوایان، سالخوردگان، بیماران و افراد در حال احتضار می‌پردازد.

قانون اساسی دربارهٔ آیین مقدسِ شورای دوم واتیکان، ساکروسانکتوم کونسیلیوم، شمارهٔ ۷۶، می‌گوید:

هم آیین‌ها و هم متن‌های مراسم دستگذاری باید بازنگری شوند. سخنانی که اسقف در آغاز هر دستگذاری یا تقدیس بیان می‌کند، می‌تواند به زبان مادری باشد.

هنگامی که یک اسقف تقدیس می‌شود، گذاشتن دست‌ها می‌تواند از سوی همهٔ اسقف‌های حاضر انجام گیرد.

متن انگلیسی تعلیمات دینی کلیسای کاتولیک، ویرایش دوم، ۱۹۹۷، زیر عنوان «دستگذاری اسقفی، کمال آیین مقدس مراتب مقدس»، «تقدیس اسقفی» و «دستگذاری اسقفی» را به‌جای یکدیگر به‌کار می‌برد (CCC، ۱۵۵۶–۱۵۵۸).

قانون شرعی ۱۹۸۳ کلیسای لاتین در بندهای ۱۰۱۲ و ۱۰۱۴ می‌گوید: "sacrae ordinationis minister est Episcopus consecratus" و اصطلاح consecratione episcopali، یعنی «تقدیس اسقفی»، را به‌کار می‌برد.

زندگی وقف‌شده

تقدیس ژنووای قدیس، ۱۸۲۱، اثر ام. باسترو، در سنت ژنوویو، میزوری

باکره‌های وقف‌شده بنا بر آیین نیایشی تأییدشده، به‌دست اسقف اسقفی‌نشین تقدیس می‌شوند و وقت خود را در اعمال توبه و رحمت، فعالیت رسولانه و دعا می‌گذرانند.

کسانی که وارد مؤسسه‌های دینی، انجمن‌های زندگی رسولانه یا مؤسسه‌های سکولار می‌شوند، یا به‌عنوان گوشه‌نشین اسقفی‌نشین به رسمیت شناخته می‌شوند، نیز از اعضای زندگی وقف‌شده هستند.

کلیساها، محراب‌ها و دیگر اشیای آیینی

میرون، روغن تدهین، معمولاً روغن زیتون معطر است که به‌دست اسقف تقدیس می‌شود.

اشیایی مانند سینی نان قربانی و جام‌ها، که برای آیین عشای ربانی به‌کار می‌روند، به‌دست اسقف و با استفاده از میرون تقدیس می‌شوند. یک روز پیش از دستگذاری کشیشی تازه، ممکن است شب‌زنده‌داری و مراسم یا عشای ربانی‌ای برگزار شود که در آن اسقف دستگذارنده، سینی‌های نان قربانی و جام‌های دستگذارده‌شوندگان را، یعنی مردانی که شماس‌های انتقالی‌اند و در آستانهٔ دستگذاری به کشیشی هستند، تقدیس کند.

برای آنچه پیش‌تر «تقدیس محراب» نامیده می‌شد، آیینی باشکوه‌تر وجود دارد، چه برای خود محراب و چه به‌عنوان بخش مرکزی آیین یک کلیسا. این آیین اکنون وقف نامیده می‌شود. از آنجا که وقف کردن بنایی بدهکار و در رهن برای خدمت به خداوند تناقض‌آمیز دانسته می‌شود، آیین رسمی و باشکوه وقف کلیسا تنها هنگامی انجام می‌شود که بنا بی‌ بدهی باشد.

عشای ربانی

همچنین ببینید: آنافورا (نیایش)

یکی از اعمال بسیار ویژهٔ تقدیس، تقدیس پیشکش‌های عشای ربانی، یعنی نان و شراب، در عشای مقدس است، که بنا بر باور کاتولیک شامل تبدیل آن‌ها به بدن و خون مسیح می‌شود؛ دگرگونی‌ای که تبدل جوهری نام دارد.

کلیساهای شرقی

مقالهٔ اصلی: تقدیس‌ها در مسیحیت شرقی

در کلیساهای ارتدکس شرقی و کلیساهای کاتولیک شرقی، اصطلاح «تقدیس» می‌تواند یا به راز مقدس خیروتونیا، یعنی دستگذاری از راه گذاشتن دست‌ها بر اسقف، اشاره داشته باشد، یا به تقدس‌بخشی و وقف باشکوه ساختمان کلیسا. این اصطلاح همچنین، هرچند کمتر، ممکن است برای توصیف دگرگونی نان و شراب به بدن و خون مسیح در آیین نیایش الهی به‌کار رود. میرونی که در تدهین تأییدی به‌کار می‌رود و آنتی‌مینسیونی که بر میز مقدس نهاده می‌شود نیز تقدیس‌شده خوانده می‌شوند.

کلیسای لوتری و جامعهٔ انگلیکان

ساختمان کلیساها، نمازخانهها، محرابها و ظرف‌های عشای ربانی برای هدف پرستش دینی تقدیس می‌شوند.

یک شخص می‌تواند برای نقشی مشخص در سلسله‌مراتب دینی تقدیس شود، یا می‌تواند زندگی خود را در عملی از سر وقف و دلبستگی دینی تقدیس کند. به‌ویژه، دستگذاری اسقف اغلب تقدیس نامیده می‌شود. در کلیساهایی که از آموزهٔ توالی رسولی، یعنی اسقف‌نشینی تاریخی، پیروی می‌کنند، اسقف‌هایی که اسقفی تازه را تقدیس می‌کنند، تقدیس‌کنندگان خوانده می‌شوند و زنجیره‌ای گسست‌ناپذیر از جانشینی را تا حواریون تشکیل می‌دهند. گفته می‌شود کسانی که سوگندهای زندگی دینی را بر عهده می‌گیرند، در زندگی وقف‌شده به‌سر می‌برند.

در کلیسای انگلستان، که کلیسای مادر جامعهٔ انگلیکان است، فرمان بستن یک کلیسا می‌تواند آثار حقوقی تقدیس را از میان بردارد.

کلیساهای متدیست

تقدیس کامل

در الهیات متدیست، تقدیس کامل عملی است که از سوی فردی انجام می‌شود که تولد دوباره را تجربه کرده، اما هنوز به تقدس کامل نرسیده است:

تقدیس، که برای تقدس کامل لازم است، وانهادن کامل جانِ رستگارشده به سراسر ارادهٔ خداوند است (رومیان ۱۲:۱؛ ۶:۱۱، ۱۳، ۲۲). از این رو، پس از کار باززایی رخ می‌دهد و باید پیش از آنکه جان تقدیس شود، کامل گردد. هرچند عمل تقدیس کاملاً به فرد بستگی دارد، گسترهٔ تقدیس باید به‌دست روح‌القدس تعیین شود (اعمال رسولان ۵:۳۲). وقتی گفته می‌شود تقدیس عمل مخلوق است، باید دانست که هر گام در فیض با یاری روح‌القدس برداشته می‌شود (اول پطرس ۱:۲۲). تقدیس چنان ژرف می‌شود که تسلیم کامل در برابر مصلوب شدن بدن گناه را نیز دربر می‌گیرد (رومیان ۶:۶، غلاطیان ۲:۲۰؛ ۵:۲۴). ― اصول ایمان، انجمن کلیساهای امانوئل

در دعای تقدیس کامل، یک مسیحی خود را به خداوند تسلیم می‌کند تا او جانش را به‌طور کامل تقدیس کند. مؤمن در تقدیس، «وقت خود، برنامه‌های خود، دارایی‌های خود، خودِ خویش و همهٔ هستی‌اش» را به خداوند پیشکش می‌کند. از این رو، در الهیات وسلی-آرمینی، تقدیس «پیمانِ یک آریِ جاودانه به همهٔ ارادهٔ خداوند» است. با این ابتکار انسانی برای جدا کردن خویشتن برای خدا، مؤمن می‌تواند به‌طور کامل تقدیس شود؛ الهیاتِ پشت تقدیس در این گزاره خلاصه می‌شود: «اگر می‌خواهی خداوند خود را در همه چیز به تو ببخشد، خود را در همه چیز به خدا بسپار.» کریگ آدامز، پیر متدیست متحد، در بحث دربارهٔ «نیاز به لحظه‌ای ویژه از تقدیس و ایمان در زندگی مؤمن»، به رسالهٔ الهیاتی دربارهٔ عمل یا عهد تقدیس دینی، نوشتهٔ توماس کاگزول آپهام، اشاره کرده است که دعای تقدیس زیر را، ساختهٔ روحانی فیلیپ دادریج، به‌عنوان نمونه می‌آورد:

ای خدای جاودان و همواره مبارک! آرزو دارم با ژرف‌ترین فروتنی و خواری جان در پیشگاه تو حاضر شوم، آگاه از اینکه چنین کرم گناهکاری تا چه اندازه ناشایست است که در برابر شکوه قدسی آسمان پدیدار شود و با تو وارد پیمانی شود. می‌آیم و اعتراف می‌کنم که خطاکاری بزرگ بوده‌ام؛ بر سینهٔ خود می‌کوبم و با باجگیر فروتن می‌گویم: خدایا، بر منِ گناهکار رحم کن. به نام پسرت دعوت شده‌ام و با اعتماد کامل به پارسایی کامل او می‌آیم؛ و التماس می‌کنم که به‌خاطر او، بر ناپارسایی من رحم کنی و دیگر گناهانم را به یاد نیاوری.

ای خداوند، اجازه بده آن نیروها و توانایی‌هایی را که ناسپاسانه و بی‌حرمتی‌آمیز از خدمت تو دور کرده‌ام، دوباره نزد تو بازآورم؛ و از تو می‌خواهم این مخلوق شوریدهٔ فقیر خود را بپذیری، که اکنون به حق تو بر خویش آگاه شده و در جهان هیچ چیز را بیش از آن نمی‌خواهد که از آنِ تو باشد. با نهایت شکوه و جدیت، این واگذاری خویشتن را به تو انجام می‌دهم. امروز خداوند را خدای خود می‌خوانم؛ و امروز خود را یکی از فرزندان و قوم عهد او اعلام می‌کنم. ای خدای آسمان، بشنو و در دفتر یاد خود ثبت کن که من از آنِ توام، به‌تمامی از آنِ تو. نمی‌خواهم تنها برخی از نیروهایم یا برخی از دارایی‌هایم را به تو تقدیم کنم، یا بخشی معین از خدماتم را به تو بدهم، یا هرچه در توان دارم تنها برای زمانی محدود عرضه کنم؛ [بلکه خود را به تو می‌سپارم و با تکیه بر یاری الهی تو وعده می‌دهم] که سراپا از آنِ تو باشم و تا ابد از آنِ تو بمانم.

از امروز به‌گونه‌ای رسمی همهٔ سروران پیشین را که بر من فرمانروایی داشته‌اند، هر گناه و هر شهوتی را، ترک می‌کنم و به نام تو خود را در مخالفت جاودانه با نیروهای دوزخ قرار می‌دهم، که به‌ناحق بر جان من چیرگی یافته‌اند، و نیز با همهٔ تباهی‌هایی که وسوسه‌های مرگبار آنان در آن پدید آورده است. سراسر ساختار طبیعتم، همهٔ توانایی‌های ذهنم و همهٔ اعضای بدنم را امروز در پیشگاه تو، همچون قربانی‌ای زنده، مقدس و پسندیدهٔ خداوند، تقدیم می‌کنم، که می‌دانم معقول‌ترین خدمت من است. [به تو نه تنها شخص و توانایی‌هایم را تقدیس می‌کنم،] بلکه همهٔ دارایی‌های دنیوی‌ام را نیز؛ و با اشتیاق از تو می‌خواهم که به من نیرو و دلیری دهی تا برای شکوه تو همهٔ نفوذی را که ممکن است بر دیگران در پیوندهای زندگی داشته باشم، به‌کار گیرم.

و نه تنها همهٔ آنچه هستم و دارم را برای خدمت به تو تقدیس می‌کنم؛ بلکه با نهایت فروتنی، خود و هرچه را که بتوانم از آنِ خود بدانم، تسلیم و واگذار می‌کنم، [تا هر آنچه را که در تدابیر] ارادهٔ مقدس و فرمانروایانهٔ خود بر من روا می‌داری، از دست تو تحمل کنم و بپذیرم. ای خداوند، همهٔ دارایی‌ها و همهٔ خواسته‌هایم را به تدبیر و هدایت تو می‌سپارم؛ و هر لذت و هر منفعتی را در پیشگاه تو می‌نهم تا چنان‌که می‌پسندی با آن رفتار کنی؛ و خرسندانه تصمیم می‌گیرم که در هرچه برای من مقرر می‌کنی، ارادهٔ خود را در ارادهٔ تو فانی سازم، و خود را هیچ بدانم و تو را، ای خدا، آن همهٔ بزرگ و جاودان بشمارم که سخنش باید همه چیز را تعیین کند؛ و فرمانروایی‌اش باید شادی سراسر آفرینش خردمند باشد.

ای پدر آسمانی، این فرزند ولخرجِ بازگشتهٔ خود را بپذیر! مرا در خون پسر عزیزت بشوی! مرا به پارسایی کامل او بپوشان؛ و به نیروی روح خود سراسر وجودم را تقدیس کن. و ای خداوند، هنگامی که دردهای فروپاشی طبیعت را بر من می‌بینی، این عهد را به یاد آور، حتی اگر من در آن زمان توان به یاد آوردنش را نداشته باشم، و با دیدهٔ ترحم به فرزند در حال مرگ خود بنگر. به روانِ رهسپار من نیرو و اطمینان ببخش؛ و آن را در آغوش‌های عشق جاودانهٔ خود بپذیر. آمین.

دفترچهٔ نوآموز، یکی از پرکاربردترین پرسش‌وپاسخ‌های دینی کلیسای اسقفی متدیست برای نوآموزانی که در پی عضویت کامل در پیوند کلیسایی بودند، دعایی برای تقدیس کامل در اختیار نوآموزان می‌گذاشت تا اگر نوآموز هنوز خود را به خداوند تقدیس نکرده بود، از آن استفاده کند؛ در آن از نوآموز خواسته می‌شد: «اگر کاملاً به خداوند تقدیس نشده‌اید، همین حالا همه چیز را بر قربانگاه بگذارید.»

نیایش‌ها

'کتاب پرستش برای کلیسا و خانه (۱۹۶۵) متدیست شامل نیایش‌هایی برای «آیین تقدیس اسقف‌ها»، «مراسمی برای تقدیس شماس‌بانوان»، «مراسمی برای تقدیس مدیران آموزش مسیحی و مدیران موسیقی»، و نیز «مراسمی برای گشایش یا تقدیس ساختمان کلیسا» و موارد دیگر است.

کلیساهای پنطیکاستی

کلیساهای سنت پنطیکاستی تقدس‌گرا، مانند کلیسای ایمان رسولی، همانند متدیسم، ضرورت تقدیس کامل پیش از تقدس کامل، یعنی کار مشخص و دوم فیض، را آموزش می‌دهند. پنطیکاستی تقدس‌گرا می‌آموزد که پیش از دریافت تعمید روح، که با سخن گفتن به زبان‌ها آشکار می‌شود، باید تقدیسی دیگر و ژرف‌تر انجام گیرد؛ این تعمید کار سوم فیض است.

مورمونیسم

همچنین ببینید: قانون تقدیس و نظم متحد

مورمونیسم سرشار از آموزهٔ تقدیس است؛ نخست عنوان مسیح، یعنی «آن مسح‌شده»، که نشان‌دهندهٔ نقش رسمی، مجاز و یگانهٔ او به‌عنوان نجات‌دهندهٔ بشر از گناه و مرگ است، و دوم فرصت و مسئولیت نهایی هر فرد برای پذیرفتن ارادهٔ عیسی در زندگی خود و تقدیس خویشتن برای زندگی کردن بر پایهٔ آن، با همهٔ دل. نمونه‌هایی از کتاب مورمون چنین‌اند: «تقدس از آن رو می‌آید که دل‌های خود را به خداوند واگذارند» (هیلمان ۳:۳۵) و «نزد مسیح بیایید، که قدوس اسرائیل است، و از رستگاری او و نیروی رهایی‌بخشی او بهره‌مند شوید، ... و سراسر جان‌های خود را همچون پیشکشی به او تقدیم کنید، و در روزه و دعا ادامه دهید، و تا پایان پایداری کنید؛ و همان‌گونه که خداوند زنده است، نجات خواهید یافت» (اومنی ۱:۲۶).

جستارهای وابسته

تقدیس روسیه به قلب مطهر مریم

مراسم عهد

دعای تقدیس به قلب مقدس

منابع

• هاری کاکس، مسیحیت، ص ۱۱۱
• اینار مولند، جهان مسیحیت، ص ۳۰۷.