نوازه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ایزوتونیک)
پرش به: ناوبری، جستجو
تاثیر محلول‌های گوناگون بر یاخته‌های خونی

نوازه یا تونیسیته (انگلیسی: Tonicity) به اندازه شیب فشار اسمزی مؤثر میان دو مایع که به وسیله یک غشا نیمه‌تراوا منفک شده‌اند، گفته می‌شود. نوازه عمدتاً برای تشریح تبادل مایع در یاخته‌ها کاربرد دارد.

بر اساس تفاوت فشار میان محلول مرجع و محلول مورد بررسی، سه گونهٔ نوازه را می‌توان تعریف نمود:

  • محلول هم‌نواخت (به انگلیسی: Isotonic) به محلولی گفته می‌شود که غلظت ذرات اسمزی آن با محلول مرجع یا یاخته (در دو سوی غشای نیمه‌تراوا) تقریباً با هم برابر باشند.
  • محلول فرانواخت (به انگلیسی: Hypertonic) محلولی است که غلظت ذرات اسمزی در آن نسبت به غلظت آنها در محلول مرجع (یا یاخته) بیشتر باشد.
  • محلول فرونواخت (به انگلیسی: Hypotonic) محلولی است که غلظت ذرات اسمزی در آن نسبت به غلظت آنها در محلول مرجع (یا یاخته) کمتر باشد.

نوازه در زیست‌شناسی[ویرایش]

مجموعه مولکول‌ها، یون‌ها و ذرات درون سلول زنده، فشار اسمزی کل سلول را تشکیل می‌دهند. هنگامی که سلول در چنین محیطی قرارگیرد، حرکت تعادلی آب، بین دو سوی غشای سلول صورت می‌گیرد و حرکت خالص آب صفر می‌شود و اندازه سلول تغییر نمی‌کند. در محلولهای فرانواخت فشار اسمزی محلول، بیش از فشار اسمزی داخل سلول است، پس حرکت خالص آب از داخل به خارج سلول است و پلاسمولیز یا چروکیدگی صورت می‌گیرد واندازه سلول کوچکتر می‌شود. در محلول‌های فرونواخت فشار اسمزی محلول کمتر از فشار اسمزی سلول است و حرکت خالص آب از خارج به درون سلول صورت می‌گیرد و در نتیجه تورم یا تورژسانس سلول رخ می‌دهد و در صورت ادامه ورود آب به سلول، خون‌کافت صورت می‌گیرد که منجر به پارگی یا شکسته شدن غشای گلبول‌های قرمز و آزاد شدن هموگلوبین به پلاسمای خون می‌شود.

غشای تخلیه شده از هموگلوبین را شبح خونی یا اجسام فانتومی می‌نامند. همولیز ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلف دیگری مثل مواد شیمیایی، الکل و زهر مارها نیزانجام پذیرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]