اچمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو


اَچُمی نام رسمی زبان مردم جنوب استان فارس و نیمه غربی استان هرمزگان، جنوب غرب کرمان و شرق بوشهر است و در میان مهاجران ایرانی به کشورهای حاشیه خلیج فارس رواج دارد. با نام‌های زبان خودمونی و زبان لاری و لارستانی نیز شناخته می‌شود اما محدوده جغرافیایی گویش وران ان فرا تر از لارستان هست

ریشه کلمه اچُمی که در اصل فعل اَچَم در این زبان است که در لهجه و گویش برخی مناطق لارستان قدیم به‌طور مثال بستکی و حتی دهفیشی آن را اچُم تلفظ می‌کنند می آید.

اما زبان اَچُمی از گویش‌های به جا مانده از زبان فارسی پهلوی، مربوط به دوره ساسانیان و پیش از آن می‌باشد و یکی از هفت ریشه اصلی زبان فارسی کنونی است. بیشتر ساکنان جنوبی استان فارس و غرب هرمزگان شامل شهرستان‌های لار،ارد، گراش، بستک، مارمه، اوز، لار، خنج، خور، بیغرد، بنارویه، جناح، اشکنان و روستاهای دهتل، دهفیش، بیدشهر، بستقلات، کوره، لاغران و کاریان، احمدمحمودی، بلغان، چاه طوس، و قسمتهایی از بندرلنگه، گاوبندی (پارسیان)، بندر خمیر، رویدر ،بردستان، پدل لمزان، دهکویه ، نهند ، کوهیج و… به این گویش صحبت می‌نمایند. گویش لارستانی از گویشهای فارسی‌تبار یعنی متعلق به شاخه جنوب غربی گویشهای ایرانی است.

و از آنجا که تمام این گویش‌ها مربوط به ایالت ایراهستان قدیم بوده‌است. این گویش در جای جای منطقه جنوب به شکلهای متنوعی خود را نشان داده و نمود کرده‌است که بیشتر این تفاوت‌ها در تلفظ واژگان است. این زبان قرابت فراوانی با زبانلری و کردی و گیلکی دارد. زبان اچمی لهجه‌های بسیار فراوانی را در بر می‌گیرد. در بسیاری از مناطقی که به این گویش صحبت می‌کنند، کلمات و واژگانی خاص نسبت به بقیه مناطق اطراف خود به کار می‌برند که در بعضی موارد تأثیر گرفته از زبانهای هندی، انگلیسی، پرتغالی و عربی است که به علت مراودات بسیار زیاد مردم این مناطق با کشورهای مختلف می‌باشد. گویش لاری به علت حضور تاریخی یهودیان دارای پیچ و خمهای زبان عبری هم هست.

کلمات اچمی[ویرایش]

عمده کلماتی که در گویش اچمی به کار برده می‌شود، بر اساس مناطق مختلف دارای تلفظ‌های متفاوت می‌باشد. مثلاً در برخی روستاها و شهرها به اول افعال حرکت اَ و برخی با حرکت اُ و دیگر مکانها با صدای اِ تلفظ می‌گردد. حال ممکن است این اصوات در پایان یا میانه‌های یک کلمه نیز وجود داشته باشد. برای مثال همین کلمه اچم را می‌توان به صورتهای زیر مشاهده نمود: اَچَم، اَچُم، اُچَم، اُچُم، اَچِم یا در برخی موارد ممکن است تلفظ برخی از حروف نیز تغییر یابد مانند: ااَشِم یا اَشَم که همان معنی برویم را می‌دهد.

یکی از خواص گویش اچمی دارا بودن یک صدا در برخی لهجه‌های این گویش است. این تلفظ میانه گ و ن می‌باشد که به صورت غنه (تلفظی در ادای کلمات عربی) ادا می‌گردد. در گویش بیدشهری حرف-ُ-در کلمه اَچُم به صورت اَچام تلفظ می‌شود که حرف ا بینُ و آ بیان می‌گردد

منابع[ویرایش]

  • (یکی از منابع: فرهنگ فولکولور مناطق جنوبی ایران، فرید ج. محقق فرهنگهای بومی)
  • بالود، محمد. (فرهنگ عامه در منطقه بستک) ناشر همسایه، چاپ زیتون، انتشار سال ۱۳۸۴ خورشیدی
  • حبیبی، احمد. (ادبیات فولکلور جنوب) نشر قلم، قم، انتشار ۱۳۷۸ خورشیدی