اردشیر سکانشاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اردشیر سکانشاه، حاکم منطقه سیستان در اوایل سده سوم میلادی در زمان شاهی آخرین شاه اشکانی، اردوان پنجم (یا به روایتی اردوان چهارم) بود. به نظر هرتسفلد و لوکونین کاخ واقع در کوه خواجه، محل سکونت و مرکز حکومت سکانشاه بوده است. در آغاز هرتسفلد بر این باور بود که تاریخ کوه خواجه به سده یکم میلادی می‌رسد، اما بعد قدمت قشرهایی از این کاخ تا زمان قرن سوم میلادی نیز تخمین زده شد. بر روی یکی از دیوارهای کاخ (پیش‌خان اصلی) تصویر تاج گذاری است که شاید بتوان تندیس اردشیر سکانشاه را در آن یافت.[۱]

سکه‌هایی از اردشیر سکانشاه یافته شده است که حکومت تقریباً مستقل او را بر سیستان در اواخر حکومت اشکانی به اثبات می‌رساند. این سکه‌های ۴ درهمی که از نوع هندو-اشکانی است در دسترس سکه شناسان بود، اما هیچ‌کدام نامی را که بر روی سکه ضرب شده به درستی نخوانده بودند. سرانجام مک‌داول نشان داد که این سکه‌ها از نوع سکه‌های هندو-اشکانی است و در اواخر دولت اشکانی و اوایل حکومت ارشیر بابکان ضرب شده است. این استدلال از آنجا ناشی می‌شود که تصویر آتشدان موجود بر پشت سکه همانند آتشدانهایی است که بر پشت سکه‌های اردشیر یکم یافت می‌شود. بر روی سکه تصویر نیم تنه‌ای وجود دارد که مانند تندیس آخرین شاهن/شاه اشکانی است. نوشته‌های این سکه به پارتی است و این نشان می‌دهد که در شرق ایران ضرب شده است. هنینگ، نام شاه را بر روی سکه به صورت «زیگ» خوانده که در کتیبه کعبه زرتشت نیز از او نام برده شده است، اما لوکونین که نمونه سالم تری از این سکه را در دست داشته، روی سکه را چنین خوانده است: «بغ اردشیر، سکانشاه، ...»[۱]

در ۲۲۵ م اردشیر بابکان، توانست حکام مستقل شرق ایران را مطیع خود گرداند، به نظر می‌رسد که اردشیر سکانشاه، با قبول شاهنشاهی ساسانی، توانسته باشد بر تخت حکومت خود بماند. منابع اسلامی درباره نحوه حرکت و لشکرکشی اردشیر از استان فارس به سوی شرق همداستان نیستند. به نظر می‌رسد که برخی از شاهان شرق ایران حاضر نبودند شاهنشاهی اردشیر بابکان را بپذیرند و به همین دلیل طبری، از کشته شدن بسیاری در نواحی شرق ایران خبر می‌دهد که اردشیر سرهای آنها را به آتشکده اناهید فرستاد. احتمال دارد که اردشیر بابکان به جای آنها اقوام خود را بر تخت نشانده باشد، و آن شاهانی که حکومت او را قبول کرده‌اند تاج و تخت خود را حفظ کرده‌اند. در کتیبه شاپور اول بر کعبه زرتشت نام شاهانی که در زمان اردشیر بابکان در شرق ایران به او پیوسته‌اند عبارتند از: «سَدارَف، شاه ابرنق، اردشیر، شاه مرو، اردشیر، شاه کرمان؛ اردشیر سکانشاه»[۱]

کتیبه سه زبانه شاپور بر روی دیوارهای کعبه زرتشت با فهرست کسانی که تحت قلمرو شاهِ شاهان اردشیر حکمرانی می‌کنند با چهار حکمران ایرانی شروع می‌کند: «شاه ساتارُپ اپَرینَک (یعنی ناحیه نیشابور)، اردشیر شاه مرو، اردشیر شاه کرمان و اردشیر شاه سَکَس (یعنی سَکَستان، سیستان). یک مبارزه شرقی که گفته می‌شود توسط اردشیر بابکان احتمالاً در ۲۲۵ م شکل گرفته باشد، تا آنجا که گفته می‌شود در شهر مرو، جایی که شاهان شرقی ایران به پیش او آمدند و پیشنهاد سرسپردگی شان را به او دادند. جایگاه تمجید شده شاهان ایرانی شرقی بدینسان به خاطر فرمان برداری از اردشیر به خاندانشان واگذار شد.[۲]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]