هنری جیمز

هنری جیمز

هنری جیمز (به انگلیسی: Henry James)‏ (۱۵ آوریل ۱۸۴۳ - ۲۸ فوریه ۱۹۱۶) نویسنده‌ای آمریکایی - بریتانیایی بود. وی خالق آثاری همچون دیزی میلر، سفرای کبار و تصویر یک بانو است.

زندگی

هنری جیمز، رمان نویس امریکایی، از خانواده­ای ممتاز در نیویورک زاده شد. اجدادش از مهاجران ایرلندی و بسیار ثروتمند بودند، پدرش مردی ادیب، نویسنده ای متفکر و شخصیتی پرجاذبه بود، و برادرش هم ویلیام جیمز فیلسوف و روانشناس معروفی شد. بدین طریق هنری در محیطی بافرهنگ پرورش یافت و او که پسرکی کم حرف و حساس بود و در میان سخنوران خانواده خود را فردی آرام و بیکاره می دید، ساعات بیکاری را در کوچه‌های شهر قدیم نیویورک که هنوز حال یک دهات را داشت، در حالتی رؤیایی می گذراند و در کتابخانه‌ها چشمه ای خشک نشدنی برای آثار آینده خود ذخیره می کرد.

هنری با خانواده خود به اروپا سفر کرد، پنج سال را در ژنو و انگلستان و پاریس گذراند، در ۱۸۶۰ در نیوانگلند مستقر شد و در طی جنگ‌های داخلی، در آنجا به سر برد. نقصی در ستون فقرات موجب شد که هنری از شرکت در جنگ معاف گردد، این پیشامد به او آن احساس را داد که در صحنه زندگی بیگانه و بیکاره است و سرنوشت او را تنها برای مشاهده تلاش و کوشش دیگران آفریده. کم کم معتقد شد که همین تقدیر به او رسالت داده است تا مشاهدات خود را به دیگران منتقل کند و این کار تنها از راه هنر امکان پذیر است، پس جیمز به هنر نقاشی روی آورد، اما چیزی نگذشت که استعداد واقعی خود را کشف کرد و به راه نویسندگی افتاد و کار ادبی را با انتشار مقاله‌های انتقادی و قصه‌ها و داستانهای کوتاه در روزنامه‌ها و مجله‌ها آغاز کرد.

داستان‌نویسی

اولین داستان کوتاه و هنرمندانه جیمز به نام زائری مشتاق در مجله اتلانتیک مانثلی منتشر شد که نظر او را درباره مردم اروپا نشان می داد. این داستان مورد ستایش و تحسین قرار گرفت و با داستان‌های دیگر در ۱۸۷۵ انتشار یافت. هنری پیوسته میان دو تمایل می زیست، از سویی عاطفه میهن­پرستی او را به آمریکا پیوند می داد و از سوی دیگر روح و فکرش به جانب اروپا کشیده می­شد. سرانجام تمایل به زندگی در اروپا بر او چیره شد و پس از تردیدی طولانی مصمم گشت که در انگلستان مقیم شود. پس در ۱۸۷۶ به لندن رفت، همان‌جا اقامت گزید و با انگلستان و مردم آن پیوندی عمیق برقرار کرد و از باروری فراوان در کار برخوردار شد.

تضاد و اختلافات زندگی معنوی اروپایی و آمریکایی و مطالعه و توصیف رنج هم‌وطنانش به هنگام برخورد با فرهنگ و تمدن کهن و مختلط قاره اروپا، موضوع مورد توجه او گشت و زمینه اصلی بیشتر آثارش قرار گرفت. اولین رمان او در این زمینه رودریک هادسن در ۱۸۷۴ منتشر شد. قهرمان این داستان وکیل دعاوی جوانی است که همه کارها را کنار می گذارد و خانواده و نامزدش را ترک می‌کند تا به رم برود و به هنر مجسمه سازی بپردازد و درحالی که در این راه با پیروزی‌هایی روبرو شده است، دچار عشقی دیوانه وار و ناکام مانده می گردد که او را از کار بازمی دارد و پس از حوادث فراوان در سفری دچار حادثه می گردد و جان می سپارد. این اولین رمان با آن‌که از برجستگی خاص برخوردار نبود، از آینده درخشان رمان نویسی بزرگ خبر می داد.

رمان آمریکایی در پاریس نوشته شد که برخورد یک امریکایی را با محیط اروپا توصیف می کرد. سال بعد (۱۸۷۸) اروپایی‌ها همان تضاد روحی دنیای کهن و دنیای نوین را بیان می کرد و برخلاف کتاب گذشته یک اروپایی را نشان می داد که به امریکا سفر کرده است. دیزی میلر در ۱۸۷۹ انتشار یافت. دیزی میلر دختر جوان امریکایی است با روحی ساده و شرافتمند ولی رفتاری بی بند و بار که جامعه سنتی اروپایی را درباره او به اشتباه می اندازد. صورت یک بانو اولین تصویر از سلسله تصویرهای زن است که جیمز پیش چشم می گذارد و در عین حال برای خواننده پرجاذبه است. میدان واشینگتون در ۱۸۸۱ منتشر شد. جیمز قالب این داستان را از کوچه‌های شهر قدیم نیویورک که سال‌ها آن‌ها را زیر پا گذارده بود، گرفته و با شیوه ای درخشان و طنزآمیز آن‌ها را وصف کرده است. مردم باستن در ۱۸۸۶ انتشار یافت، نویسنده در همه این داستان‌ها، خصوصیتهای اخلاقی و روحی بشر را به طور دقیق و با نکته بینی فراوان مورد مطالعه قرار داده و برای تأثیر محیط در ساختمان فکری و روحی افراد اهمیت فراوان قائل شده است.

جیمز پس از آن داستان شاهزاده خانم کاساماسیما را در ۱۸۸۶ انتشار داد و الهه غم‌انگیز هنر را در ۱۸۹۰ روانه بازار کتاب کرد. این داستان با آثار دیگر جیمز که همه از کمال هنر برخوردار بود، متفاوت است. نویسنده در این اثر مطالعه سودمندی درباره زندگی یک هنرپیشه انجام داد و از حقوق هنرمند در برابر قراردادهای جهانی دفاع کرده است. الهه غم انگیز هنر سرآغازی بود از نمایشنامه نویسی که جیمز از ۱۸۹۰ به آن روی آورد. اگرچه آثار نمایشی جیمز با عدم پیروزی روبرو گشت، تجربه هایی که از آنها به دست آورد، در رمان‌هایش مورد استفاده قرار گرفت و فنون نمایشی در نقل داستان‌ها به کار برده شد.

رمان‌های جیمز از نظر تناسب و توازن ساختمان و قدرت و ظرافت نثر در درجه ای بود که هنوز در شیوه داستان‌پردازی بی­رقیب مانده است. این استادی را می توان در رمان آن‌چه میزی می دانست و قرن نامطبوع به خوبی مشاهده کرد. جیمز در رمان غنایم قصر پاینتون محیط و قهرمان انگلیسی را وارد کرده است. این کتاب یکی از موضوع‌های مورد توجه جیمز یعنی ضربه شدید زندگی بر روح‌های لطیف و کم نظیر را دربردارد.

جیمز در ۱۸۹۸ به خلق سه اثر زیبا و پرارزش بال‌های کبوتر ، سفرا و جام زرین پرداخت. در این آثار خیال‌انگیز جیمز به اوج خود می رسد و سال‌ها بایست بگذرد تا خوانندگان قدرت درک آن همه صور ذهنی را بیابند. جیمز در ۱۹۰۴ به زادگاه خود بازگشت و از ایالات مختلف امریکا دیدن کرد و در بازگشت به انگلستان صحنه امریکایی را انتشار داد که از بدیع‌ترین آثاری درباره تمدن امریکا است. از آن پس اروپا را ترک نکرد و بیشتر وقت خود را به تجدید نظر در مجموعه‌های داستان‌های کوتاه و رمان‌هایش گذراند و به این مجموعه‌ها مقدمه هایی نوشت که نه تنها نمودار شوق اوست، بلکه مهم‌ترین تحلیل رمان در شکل هنریش می‌باشد که بعدها جداگانه کتابی به نام هنر رمان در ۱۹۳۴ منتشر شد.

اعلام جنگ جهانی ۱۹۱۴ جیمز را آشفته ساخت. وی به خوبی می دانست که آن‌چه به ظاهر وقوع یافته، صورتی عمیق و پهناور از جنبه حیوانی آن تمدن عالی است که در همه آثارش وصف کرده است. سرخوردگی وی از جنگ به نوشتن دو رمان تازه انجامید به نام‌های برج عاج و ادراک زمان گذشته هر دو پس از مرگش به سال ۱۹۱۷ انتشار یافت. جیمز در ۱۹۱۵ به تابعیت انگلستان درآمد.

رمان‌های جیمز شکلی بدیع و کاملاً هنری دارد. داستان‌هایش از ظرافت و استادی و هوشمندی و زیبایی و تنوع فراوان برخوردار است که ستایندگان و پیروان بسیار به دست آورد. جیمز را باید نویسنده‌ای برتر از آمیختگی خصوصیت‌های روحی و معنوی انگلیسی-امریکایی دانست. وی در حال برگزیدن سرزمینی که از مثلث امریکا-پاریس-انگلستان تشکیل می شد، تمدنی مختلط فراهم آورد و هرسه تمدن را در رمان‌هایش مورد تحلیل قرار داد. جیمز با تلاش‌های ماندگار خود در تاریخ رمان نویسی جهان مقامی برجسته یافت.

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هنری جیمز موجود است.

• زندگینامه در کتابنیوز
• فرهنگ ادبیات جهان، زهرا خانلری، خوارزمی