فعل پیشوندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فعل پیشوندی در زبان فارسی، فعلی است که از یک فعل ساده و یک پیشوند ساخته شده باشد. با افزودن پیشوند معنای فعل عوض می‌شود. این روش زایش فعل یکی از مهمترین ویژگی های زبانهای هندواروپایی است که نشانگر توان زایندگی بالای این زبانهاست است. برای نمونه، در انگلیسی می توان به پیشوند های re، trans، de، com/con/co/col، sub، out، ex، in، en، up ، و ... اشاره کرد که هر کدام معنی جدیدی به فعل پایه بار می کنند.

در زبان فارسی پیشوند های بسیار زیادی وجود دارد که برخی از آنها در فارسی دری زنده اند، برخی فرومرده اند و برخی نیز اخیراً توسط فرهنگستان زیوانده شده اند.

نمونه هایی از پیشوند های زنده: فرو، باز، در، فرا، بر، فر، ور،وا، ،پیش، ،پس، هم/هن/ان که در مثالهای زیر بکار رفته اند، فرورفتن، بازگشتن، درافتادن، فراگرفتن،، برنشستن، برکشیدن، فرسودن، فرگشتن، وررفتن، وادادن، واماندن، پیشرفتن، پیش بردن، پیش آوردن، پس دادن، پسرفتن، پس انداختن، انباشتن، اندوختن، هم کشیدن.

نمونه هایی از پیشوند های زیوانده شده: آ، اف، ترا، اردا، دش، هو،پر/پیرا، پرا، پاد که در مثالهای زیر بکار رفته اند، آوردن، افزودن، افماردن، ترادیسش، ترابرش، ترارسانی، ارداساخت، دشمیزی، دشپرورد، هوپرورد، هوزایی، پرستیدن، پرناوش، پرگشتن، پیراوشتن، پیرابرش، پراشنوی.

نمونه هایی از پیشوند های فرومرده: پیشوند ن که در واژگان نشستن و نگریستن و .. آمده است و یه معنای به سوی و پایین می باشد. البته اخیراً برخی می کوشند آنها را بزیوانند مانند نپاهیدن از پیشنهاد های آقای حیدری ملایری

فعل از لحاظ ساختار در زبان فارسی دارای چهار ساختمان فعلی است:

  1. فعل ساده
  2. فعل پیشوندی
  3. فعل مرکب
  4. فعل پیشوندی مرکب

شیوه نگارش فعل پیشوندی در زبان فارسی[ویرایش]

پیشوند در فعل‌های پیشوندی هنگامی که فعل صرف می‌شود با فاصلهٔ عادی‌است. در حالت مصدری با فاصلهٔ مجازی یا بی‌فاصله (بسته به نویسهٔ پایانی پیشوند) است. هنگام صرف فعل کلمه‌های دیگر یا اجزای صرفی بین دو جزء فعل می‌توانند نشست. «بازگشت» = «بازگشتن» (بی فاصله). «باز گشت» = «او باز گشت» و نیز «باز خواهد گشت» و یا «باز می‌گشت» (با فاصله). هنگام تلفظ در حالت مصدری تکیه بر آخرین هجاست). در حالتی که فعل صرف می‌شود بر پیشوند هم تکیه می‌شود.

منابع[ویرایش]