درونمایه (داستان کوتاه)

درونمایه یا مضمون دیدگاهی است که از خواندن داستان دریافت می‌شود.

در داستان کوتاه

درونمایه در داستان کوتاه اهمیت ویژه‌ای دارد. داستان کوتاه باید درونمایه واحدی داشته باشد. درونمایه هماهنگ کننده سایر عناصر داستان است. جمال میرصادفی درباره تعریف درونمایه می‌نویسد:

درونمایه، مضمون یا تم، فکر اصلی و مسلط هر اثر ادبی است. خط یا رشته‌ای که در خلال اثر کشیده می‌شود و وضعیت و موقعیت‌های داستان را به هم پیوند می‌دهد. به بیانی دیگر، درونمایه را به عنوان فکر و اندیشه حاکمی تعریف کرده‌اند که نویسنده در داستان اعمال می‌کند. و به همین جهت است که می‌گویند درونمایه هر اثری جهت فکری و ادراکی نویسنده‌اش را نشان می‌دهد.

تشخیص درونمایه در یک داستان کوتاه پیچیده‌است. نویسندگان غالبا ترجیح می‌دهند که درونمایه را واضح به خواننده تحمیل نکنند و خواننده باید با خواندن داستان درونمایه را درک کند، گاهی اندیشه ی مسلط بر داستان، در قالب سخنان شخصیت‌های داستان (به ویژه قهرمان-شخصیت اول-) نقل می‌شود. پی­رنگ، زاویه­ی دید، توصیف‌ها، عنوان داستان، لحظات کلیدی و تأکیدهای نمادین معمولا شواهد خوبی برای یافتن معنای داستان به شمار می‌رود. درونمایه، یکی از عناصر اصلی داستان کوتاه است، اما برخی از داستان‌ها فاقد این عنصر هستند، مانند داستان‌های جنایی و پلیسی یا داستان‌های ترسناک که هدف آنها صرفا سرگرمی مخاطب است.

منابع

• میرصادقی، جمال؛ عناصر داستان، تهران، سخن، ۱۳۸۵، چاپ پنجم
• میرصادقی، جمال؛ عناصر داستان،
• مستور، مصطفی؛ مبانی داستان کوتاه، تهران، مرکز، ۱۳۷۹، چاپ اول،

جستارهای وابسته

• پیرنگ
• راوی
• رخداد
• شخصیت
• توصیف
• درون‌مایه
• گفتگو
• فضا
• ساختار
• موضوع
• افت
• اوج
• کشف
• گره‌گشایی
• کشمکش
• گره‌افکنی

داستان
عناصر داستان
پیرنگen · راویen · شخصیتen · رخدادen · توصیف · درون‌مایهen · فضا · گفتگوen · موضوعen · افتen · اوج · گره‌گشاییen · کشمکش · گره‌افکنیen · ساختارen
ادبیات داستانی گونه‌هایِ روایت داستان، داستان کوتاه، داستانک، رمان، رمان کوتاه، داستان بلند، نمایش‌نامه، قصه، افسانه، تراژدی، لطیفه، حکایت (فابل)، تمثیل داستانِ کوتاه تاریخچه داستان کوتاه، تعریف، طرح، پیرنگ، موضوع، درونمایه، راوی، شخصیت، دیدگاه، صحنه، لحن، فضا، زبان، سبک، تکنیک