بازیافت لاستیک تایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تایرها یکی از مزاحم ترین و پرحجم ترین زباله‌ها می‌باشند.

بازیافت لاستیک یا بازیافت تایر یا (به انگلیسی: tire recyle) و یا (به انگلیسی: rubber recycling) فرایندی است که طی آن تایرهای خودرو که دیگر فرسوده قلمداد می‌شوند و یا به دلیل پارگی و خرابی غیر قابل تعمیر دیگر برای استفاده مناسب نیستند بازیافت می‌شوند. این تایرها در زمرهٔ بزرگترین ضایعات محسوب مشوند که بسیار مشکل آفرین می‌باشد. این مشکل به دلیل تداوم و ماندگاری لاستیک و حجم زیاد تولیدی آن است. تخمین زده می‌شود که ۲۵۹ میلیون تایر هر ساله به دور ریخته می‌شود. (این تخمین طی سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰) زده شده است. همان مشکلی که تایرهای فرسوده را دردسر آفرین می‌سازد، یعنی: دسترسی ارزان، تجمع زیاد و مقاومت، آن‌ها را هدف خوبی برای بازیافت می‌کند. با این وجود نصف بیشتر تایرهای فرسوده تنها برای ارزش سوختیشان سوزانده می‌شوند. تقریباً در هر سال به ازاء هر نفر در دنیا یک تایر به دور ریخته می‌شود. تایرها را معمولاً برای استفاده در زمین‌های ورزشی مثل زمین بسکتبال و دومیدانی، محصولات جدید صنعت کفش و کفپوش‌ها و چمن‌های مصنوعی بازیافت می‌کنند. بازم به توضیح است که بازیافت اولیه تایرها موادی به نام (خرده لاستیک) یا Crumb تولید می‌کند که به عنوان مواد پرکن ارزان قیمت در صنایع مختلف استفاده می‌شود و اغلب با مقیاس کم تولید می‌شود.[۱][۲]

دورهٔ عمر لاستیک تایر[ویرایش]

میزان عمر تایرها توسط ۶ میزان زیر می‌تواند سنجیده شود:

  1. توسعهٔ محصول و ابتکارات جدید در آن مانند ترکیبات بهبود یافته و شکل دهی خمیدگی، عمر تایر را افزایش می‌دهد، مدت زمان تعویض را بلندتر می‌کند و امنیت سرنشینان خودرو را افزایش می‌دهد و میزان تایرهای فرسوده را کم تر می‌کند.
  2. تولید درست و با کیفیت بالا میزان تلفات را در تولید کم می‌کند.
  3. تحویل مستقیم محصول به خرده فروشان، زمان نگهداری را در انبار کم می‌کند و این اطمینان را می‌دهد که طول عمر و امنیت محصولات به درستی به مشتریان توضیح داده شده باشد.
  4. استفادهٔ مصرف کنندگان و نوع تعمیر و نگهداری مانند تعویض جای تایرها برای ایجاد فرسودگی یکنواخت می‌تواند در عمر تایر بسیار موثر باشد.
  5. سیاست تولید کنندگان و خرده فروشان در بازپس گرفتن تایر، ریسمان کشی دوباره و تعویض آن برای کاهش تلفات به وجود آمده در تایر و همچنین پذیرش مسئولیت مرخص کردن تایرها و یا بازتولید آن.
  6. بازیافت تایرها توسط استراتژی‌هایی که در آن توسط سوزاندن یا فرایندهای دیگر تایر را به محصولات دیگری تبدیل می‌کنند که فواید عمومی داشته باشد.[۳]

دفن در گورستان لاستیک[ویرایش]

گورستان لاستیک یا Landfill به جایی گفته می‌شود که تایرها در زیر زمین دفن می‌شوند. تایرها اصولاً زباله‌های خوبی محسوب نمی‌شوند. از این جهت که جاگیر هستند و از خود ضایعات بدی به جای می‌گذارند. در گورستان‌های لاستیک با تولید گاز متان گاه باعث ایجاد آتش‌سوزی می‌شوند و همچنین برای حشرات موذی محیطی مناسب ایجاد می‌کنند. دفن تایرها در زیر زمین و تولید گاز توسط آنها منتج به پدیده‌ای به نام حباب زایی می‌شود که این حباب‌های گازی باعث آلوده شدن منابع زیرزمینی مانند آب می‌شوند. در بسیاری از کشورها از جمله ایران این کار ممنوع اعلام شده است.[۴]

موارد کاربرد و محصولات[ویرایش]

هرچند تایرها بیشتر سوزانده می‌شوند تا اینکه بازیافت شوند تلاش‌های زیادی برای ارزش گذاری برای بازیافت انجام شده است. تایرها را می‌توان به محصولات مختلفی بازیافت نمود. از آن جمله می‌توان به آسفالت گرم اشاره کرد که در آن تکه‌های لاستیک با عنوان crumb rubber به آسفالت اضافه می‌شوند. این کار باعث بهبود خواص آسفالت شده و آن را به آسفالت پلیمری تبدیل می‌کند. با این کار آسفالت دوام بیشتری یافته و زود ترک نمی‌خورد. همچنین از لاستیک بازیافتی در سیمان بتن‌های پرتلند نیز استفاده می‌کنند. از طرفی از تایرهای فرسوده می‌توان در ساخت تایرهای جدید استفاده کرد. در موارد از خود تایر بازیافت نشده به عنوان نگه دارندهٔ آب یا مواد در باغبانی و جلوگیری از علف هرز استفاده می‌کنند. محصولات دیگری که از مواد بازیافتی لاستیک استفاده می‌کنند می‌توان به کفپوش لاستیکی و چمن مصنوعی اشاره کرد.

روش‌های بازیافت[ویرایش]

روش‌های بازیافت لاستیک به دو شاخهٔ مکانیکی و شیمیایی تقسیم بندی می‌شوند. در روش مکانیکی لاستیک تایر به تکه‌های کوچکتر تقسیم می‌شوند. این کار در چند مرحله و توسط دستگاه‌های خردکن (Shredder) و آسیاب (Granulator) انجام می‌شوند. هر مرحله از این روش محصولات متفاوتی تولید می‌کند که در صنایع مختلف کاربرد دارد. برخش صنایع از گرانولهای درشت استفاده کرده و برخی دیگر به پودر بسیار نرم لاستیک احتیاح دارند. در روش شیمیایی یا تایر سوزانده می‌شوند و از ذغال و سیم‌های فلزی باقی‌مانده استفاده می‌شود و یا تایر پیرولیز می‌شود. در روش پیرولیز تایر در خلاء سوزانده می‌شود. در این روش محصولاتی مانند سوخت (سوختی مانند گازوئیل)، روغن و غیره استخراج می‌گردد. بازم به توضیح است که در روش شیمیایی نیز از تایرهای خرد شده استفاده می‌شود، تکه لاستیک‌هایی که به crumb معروف هستند.

محصولات بازیافت[ویرایش]

محصولات بازیافتی تایر بسته به بازیافت مکانیکی یا شیمیایی متفاوت هستند ولی به صورت کلی به محصولات زیر می‌توان اشاره کرد:

  1. گرانول لاستیک
  2. پودر لاستیک
  3. فلز بازیافتی
  4. لاستیک احیاء شده یا reclaimed rubber
  5. آسفالت و قیر پلیمری
  6. سوخت گازوئیلی

احیاء[ویرایش]

در طی فرایند خردکردن مکانیکی لاستیک ساختار مولکولهای تایر تغیر پیدا می‌کنند، پدیده‌ای که به نام devulcanization معروف است. در طی فرایندی به نام احیاء یا reclaim لاستیک‌های خرد شده تحت فشارهای ترمومکانیکی قرار می‌گیرند کاری که به thermo mechanical treatment معروف می‌باشد. در طی این فرایند مولکولهای لاستیک خواص اصلی خود را پیدا کرده و لاستیک احیاء شده تولید می‌شود. از این لاستیک می‌توان دوباره در فرایند تولید تایر استفاده کرد.

پیرولیز تایر[ویرایش]

پیرولیز به فرایندی گفته می‌شود که لاستیک‌های خرد شدهٔ تایر طی فرایندی گرماگیر در خلاء سوزانده شده و در کورهٔ تقطیر به محصولات مختلفی که عمدهٔ آن سوخت گازوئیلی می‌باشد تبدیل می‌شوند.

منابع[ویرایش]

  1. «بازیافت لاستیک تایر چیست و چگونه انجام می‌شود». ترجمهٔ بهین بازیافت از متن انگلیسی ویکی‌پدیا. 
  2. "بازیافت لاستیک " تکنولوژی و شیمی لاستیک (2002),نوشتهٔ Myhre, Marvin; MacKillop, Duncan A، جلد 75, شماره 3, صفحات 429-474
  3. بازیافت تایرهای فرسوده: فواید محیطی و مشکلات اقتصادی، مجله بین‌المللی تکنولوژی محیط زیست و اقتصاد، (2006) نوشته = Price, Willard, and Edgar D. Smith
  4. گزارش از خبرگزاری ایمنا "ممنوعیت دفن تایر فرسوده در اصفهان"، آدرس= http://www.imna.ir/vdccp4q0.2bq0i8laa2.txt