ارتودنسی

اُرتودُنسی (به انگلیسی: Orthodontics)‏ یک تخصص در رشته ی دندان‌پزشکی است.این کلمه مرکب است از دو واژه لاتین "ارتو" به معنای "راست" و "درست" و "ادوس" یا مشتق آن "دنس" به معنای "دندان". ارتودنسی یکی از مهمترین رشته های تخصصی دندانپزشکی است. همچنین اولین تخصص معرفی شده در دندانپزشکی می باشد.

کار ارتودنسی بیشتر تصحیح مال اکلوژن یا جفت شدن نامناسب دندانهاست. این امر می تواند ناشی از موقعیت نادرست دندانها و یا دو فک نسبت به هم باشد یا ممکن است درجاتی از هر دو مشکل در یک فرد موجود باشد. درمان های ارتودنسی ممکن است تنها بر تصحیح موقعیت دندانها و یا تغییر الگو و جهت رشد دو فک (درمان های ارتوپدیک) متمرکز باشد.از جنبه ی دیگر می توان درمانهای ارتودنسی را به درمان با دستگاه های ثابت و متحرک تقسیم نمود. دستگاه های ثابت دستگاه هایی هستند که در طول درمان نیازی به خارج نمودن آنها از دهان توسط بیمار وجود ندارد و اجزای اصلی تشکیل دهنده ی آنها براکت و سیم می باشد. براکت ها همان اجزای کوچکی هستند که توسط چسب خاصی به دندان چسبانده میشوند.در بین مردم از اصطلاح سیم کشی یا سیم بستن دندان هم برای اشاره به این عمل استفاده می‌شود. دستگاه های متحرک انواعی هستند که بیمار می تواند در طول درمان آنها را از دهانش خارج کند، البته گاهی این خارج نمودن ممکن است بنا بر تجویز ارتودنتیست محدود به زمان های کوتاهی مانند زمان غذا خوردن یا مسواک زدن باشد.این نوع دستگاه ها در بین مردم به "پلاک" مشهورند.

متاسفانه برخی از دندانپزشکان عمومی که متخصص ارتودنسی نیستند با سوء استفاده از نگرانی بیماران نسبت به طول درمان ارتودنسی اقدام به تبلیغاتی با عناوین "ارتودنسی سریع"، "ارتودنسی در یک جلسه"، "مرتب کردن دندان ها بدون ارتودنسی" و یا "ارتودنسی با لیرز" می کنند. در این موارد آنها در واقع با تراش دندانها در نواحی بیرون زده و ترمیم دندانها با کامپوزیت یا لمینیت در قسمت های تورفته اقدام به رفع ظاهری مشکل ناردیفی دندانها می کنند. حال آنکه این کار منجر به آسیب جدی دندانها حتی تا سرحد کشیدن آنها در ظرف چند سال خواهد شد.

آموزش ارتودنسی

ارتودنسی در بسیاری از کشورهای دنیا با تفاوتهایی آموزش داده می شود با این حال در اغلب کشورها یک دوره دانشگاهی 2 الی 4 ساله تمام وقت برای یک دندانپزشک فارغ التحصیل به منظور ارتقاء به درجه متخصص ارتودنسی (ارتودنتیست) لازم است. در ایران یک دندانپزشک پس از 6 سال تحصیل دوره عمومی و طی نزدیک به دو سال فعالیت بالینی می تواند با شرکت در آزمون قبولی رزیدنتی دندانپزشکی که سالی یک بار برگزار می گردد در صورت کسب بالاترین نمره ها بین تمامی شرکت کنندگان، دوره تخصصی ارتودنسی سه ساله خود را آغاز نماید. ارتودنتیست فارغ التحصیل شده بر اساس قانون جدید وزارت بهداشت، به منظور کسب مجوز احداث مطب و نصب تابلو می بایست بورد تخصصی ارتودنسی ایران را نیز که سالانه برگزار می گردد احراز نماید. به دلیل جوان بودن نسبی جمعیت ایران و افزایش سطح عمومی آگاهی، در سال های اخیر تمایل به انجام درمان های ارتودنسی افزایش یافته است. با توجه به این اشتیاق فراوان به درمان و هزینه نسبتا بالای درمان ارتودنسی، تعدادی از دندانپزشکان عمومی اقدام به درمان ارتودنسی می کنند. از آنجا که درمان های ارتودنسی طولانی مدت هستند و گاهی تا 3 سال یا حتی بیشتر به طول می انجامند، لازمه کسب تجربه و دانش کافی در این حوزه گذراندن دوره های رسمی آموزش ارتودنسی در دانشگاه است. به دلیل ماهیت طولانی مدت درمان های ارتودنسی ثابت، دندانپزشکان عمومی تحت آموزش این مبحث قرار نمی گیرند و تقریبا هیچ آشنایی با ارتودنسی ثابت کسب نمی کنند. از علل دیگر میتوان به درآمدهای بالا در درمانهای ارتودنسی ثابت اشاره نمود که منجر به عدم تمایل اساتید این رشته به آموزش آن به دندانپزشکان عمومی میشود. از سوی دیگر به دلیل قانون اصل تبحر که توسط پزشک قانونی کشور وضع شده است هر دندانپزشکی که تبحر کافی در هر نوع درمان عمومی و تخصصی داشته باشد می تواند به آن درمان اقدام نماید به همین دلیل عده ای از دندانپزشکان به برگزاری کلاس های آموزشی کوتاه مدت ارتودنسی که از وظایف دانشگاهها می باشد اقدام نموده اند. این در حالی است که نزدیک به 10 دانشکده دندانپزشکی ایران از سال 1356 تاکنون با تمام تلاش در زمینه افزایش متخصصین این رشته نزدیک به 300 فارغ التحصیل داشته اند. از پیامد های مرتبط با درمان های نادرست که توسط دندانپزشکان عمومی یا متخصص رخ می دهد و عموما منتج از آموزش ناکافی هستند می توان به تحلیل شدید و کوتاه شدن ریشه دندانها، نامرتب باقی ماندن دندانها، مشکلات زیبایی و یا عود مجدد مشکل اشاره نمود. متاسفانه بیشترین شکایت ها در نظام پزشکی ایران از متخصصین جراح بینی و ارتودنتیستها می باشد. در ایران متخصصین مورد تایید وزارت بهداشت ،کلمه متخصص را در تابلوی مطب و مهر طبابت خود قید میکنند.

درمان اوليه

بهترين زمان جهت شروع درمان ارتودنسي جه زماني مي باشد ؟   

هرچند متخصص ارتودنسي قادر است وضعيت دندانها وفرم لبخند را در هر سني بهتر كند وليكن در دوره اي از زندگي اين كار راحت تر انجام مي شود ، شروع درمان در اين مرحله بهترين نتيجه را با حداقل زمان وهزينه دربر دارد . پيشنهاد انجمن ارتودنسي آمريكا اين است كه اولين ارزيابي ارتودنسي بايد با مشاهده اولين مشكل ارتودنسي صورت گيرد كه اين معاينه نبايد ديرتر از 7 سالگي انجام شود . ممكن است شروع درمان ارتودنسي ضروري نباشد اما معاينه دقيق در تعيين بهترين زمان شروع درمان كمك مي نمايد. فوايد معاينه زود هنگام ارتودنسي چيست ؟ معاينه زود هنگام باعث تشخيص بموقع مشكلات شده وفرصت زيادي براي درمان مؤثر تر فراهم مي كند .مداخله ماهرانه در الگوي رشد بيمار مي تواند باعث هدايت رشدوتكامل شده واز بروزمشكلات شديد تر در ايندوره جلوگيري مي كند . زماني كه مداخله ارتودنسي ضروري نباشد متخصص ارتودنسي مي تواند رشد وتكامل را با دقت كنترل نموده ودرمان را در زمان ايده آل شروع كند .

چرا سن 7 سالگي زمان مناسب براي معاينه انتخاب شده است ؟

در سن 7 سالگي ، اولين دندان آسياب بزرگ در محيط دهان ظاهر مي شود كه نقش مهمي در جويدن وتثبيت الگوي قرارگيري دندانها دارد .در اين هنگام ارتودنتيست قادر است رابطه طرفي وجلو عقب وعمودي دندانها و فكين را ارزيابي كند. همچنين وجود دندانهاي پيشين دراين سن مي تواند جدا بودن دندانها و فك ، جلو بودن دندانها ، بسته بودن دندانها ،زياده از حد ديده شدن لثه ها ، مشكلات رويشي ، خطر صد مه به دندانها ،وجود عادات مخرب و... را نشان دهد . معاينات دوره اي شانس داشتن لبخند زيبا را افزايش مي دهد. درمانهاي پيشگيري كننده چه فوايدي دارند؟ برخي از مزاياي درمانهاي پيشگيري كننده عبارتند از : 1. بوجود آوردن فضا براي دندانها ي در حال رويش كه داراي كمبود فضا هستند . 2. حفظ يا متقارن كردن فرم صورت با متأثر نمودن رشد فك 3. كاهش خطر آسيب به دندانهاي جلو آمده 4. حفظ فضا براي دندان رويش نيافته 5. كاهش شانس خارج كردن دندانهاي دائمي در دوره درماني ارتودنسي ثابت 6. كاهش مدت زمان فعال درمان ارتودنسي 7. امكان اصلاح مشكلات فكي كه با رشد مرتبط هستند معيارهايي كه نياز به درمان ارتودنسي را نشان مي دهند كدامند ؟ ارتودنسي فقط براي زيبايي وزيبا نمودن لبخند نمي باشد . درمان ارتودنسي رابطه بد دندانها را كه بدليل قرار گيري بد دندانها وفكين ايجادمي شود بهبود مي بخشد . ناهنجاري روي لبخند ، جويدن، تميز كردن دندانها ويا احساستان در مورد لبخندتان تأثير مي گذارد .براي آشنايي با ناهنجاريهاي رايج به آن بخش مراجعه نماييد.

چرا ناهنجاري دنداني فكي بايد درمان شود ؟

با توجه به مطالعات انجام شده توسط انجمن ارتودنتيست هاي آمريكا درمان نكردن ناهنجاريهاي دنداني فكي مي تواند مشكلاتي را بوجود آورد . دندانهاي كج شده مشكلات بسياري را در مسواك ونخ زدن دندانها ايجاد مي كنند كه مي تواند منجر به ايجاد پوسيدگي دندان ويا بيماريهاي لثه اي گردد. دندانهاي جلوآمده مستعد ضربه خوردن ودر نتيجه شكستگي ، صدمه به عصب وحتي بيرون افتادن دندانها ومشكلات مفصل گيجگاهي فكي هستند . اشكالات بعد عمودي نيز مي تواند باعث جلو آمدن زبان درهنگام بلع ، اختلالات تكلمي يا صدمات وارده بر لثه وبافتهاي نگهدارنده شوند . پس ارتودنسي بيش از آنكه باعث يك لبخند شاداب گردد باعث سالم تر شدن شما نيزمي گردد.

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ارتودنسی موجود است.