آشناپنداری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دژاوو تغییرمسیری به این صفحه است، برای فرمت فایل رایانه‌ای با همین تلفظ به دژوو مراجعه کنید.

آشناپنداری[۱][۲] یا دژا-وو (به فرانسوی: déjà vu) یا حالت پیش‌دیده حالتی از ذهن است که در آن فرد پس از دیدن صحنه‌ای احساس می‌کند آن صحنه را قبلاً دیده‌است و در گذشته با آن مواجه شده است.[۳] گرچه اخیراً دانشمندان توضیحاتی راجع به این مسئله یافته‌اند[۴] اما همواره این مسئله با دیده شک نگریسته می‌شود.[۵] این لغت ابتدا توسط روان‌شناس فرانسوی امیل بویراک (۱۸۵۱ (میلادی) -۱۹۱۷ (میلادی) ) در کتاب روان‌شناسی آینده (به فرانسوی: L'Avenir des sciences psychiques) معرفی شد.

به نظر می‌رسد این حالت را بسیاری از افراد تجربه کرده باشند. در تحقیقات رسمی اعلام شد که حدود ۷۰٪ افراد حداقل یک مورد تجربه آشناپنداری را داشته‌اند.

اخیراً محققان توانسته‌اند به کمک هیپنوتیزم این حس را شبیه‌سازی کنند[۶].

پروفسور سوزومو تونگاوا برنده نوبل پزشکی در سال ۱۹۸۷ در مورد این پدیده می‌گوید:

قلب مغز انسان فضایی با عنوان اسبک مغز است که در حقیقت نوعی ماشین حساب، تجسم‌کننده و بررسی‌کننده اطلاعات مربوط به حافظه است. این فضا، از مکان‌هایی که انسان مشاهده می‌کند و تجربیاتی را که کسب می‌کند نقشه‌برداری کرده و برای استفاده در آینده بایگانی می‌کند. اما هنگامی که دو تجربه بسیار شبیه به هم آغاز می‌شوند، این نقشه‌های ذهنی به روش‌های مختلفی تعبیر و بازخوانی می‌شوند.[۷]

انواع آشناپنداری[ویرایش]

به نظر به آرتور فانکهوزر ۳ نوع اصلی از آشناپنداری وجود دارند[۸].

به تجربه این که شخص حس می‌کند مطمئن است چیزی را قبلا شنیده اما از جزئیات زمان و مکان شنیدن آن مطمئن نیست و این تردید را نیز دارد که ممکن است شنیدن این موضوع را تصور کرده‌باشد شنوده‌پنداری[۹] Déjà entendu می‌گویند.[۱۰][۱۱]


جستارهای وابسته[ویرایش]

آیا علم مدعی است که هر آنچه به صورت علمی ثابت نشده باشد وجود ندارد؟ بسیاری از مردم از تجربیات خودشان می‌گویند، از شفا یافتن در مکانی مقدس، رویای صادقه، وجود موجودات غیرارگانیک، روح، جن، دژاوو، موجودات فضایی یا هزاران قصه و تجربه دیگر. هرکدام از شما لااقل یکی از این موارد را تجربه کرده‌اید یا آشنایانی دارید که با آن برخورد کرده‌اند. آیا چون این موارد مورد تایید علم نیست پس وجود ندارد؟ بگذارید مثالی بزنیم. من مدعی هستم که «خوشحالی موجودات مونث سیاره زیبونسکی۴۵۷ که در جهانی موازی با ما قرار دارد باعث چاق شدن زنان ایرانی می‌شود، من می‌توانم با نیرویی خاص باعث ناراحتی آنان شده و از اضافه وزن جلوگیری کنم، اما کمی خرج دارد» آیا علم می‌تواند نظر مرا رد کند؟ آیا هیچ‌کس یارای آن را دارد که این مورد را مردود بداند؟ مطلقاً خیر! حال این سوال اساسی پیش خواهد آمد که «آیا حق با من است و شما به من پول پرداخت خواهید کرد؟» «قوری فضایی راسل»، «اسب تک‌شاخ‌ صورتی» یا «هیولای اسپاگتی پرنده» مثال‌های مشهوری از ادعاهای غیرقابل اثبات و رد هستند که در منطق به «مغالطه توسل به جهل» مشهور است. در این مغالطه شخص ادعا می‌کند که یک گزاره درست است به این دلیل که عکس آن ثابت نشده‌ یا عکس آن غیرقابل اثبات است. اما به لحاظ منطقی بی‌اطلاعی دربارهٔ درستی یک گزاره، نمی‌تواند درستی معکوس (نقیض) آن را نتیجه دهد. مثال ایرانی آن ماجرای ملانصرالدین است که عصایش را جایی بر زمین گذاشت و گفت «اینجا وسط دنیا و کائنات است!» وقتی از او پرسیدند چطور به این نتیجه رسیده گفت «اگر قبول ندارید وجب کنید و ثابت کنید نیست!» در این حالت منطق می‌گوید «بار اثبات ادعا به عهده مدعی است» یعنی اگر من مدعی چاقی زنان ایرانی به روش فوق هستم باید آن را ثابت کنم و نه اینکه کسی تلاش کند آن را رد کند. اگر نتوانم ثابت کنم و کسی هم نتواند رد کند یک فرضیه بی‌ارزش خواهد بود. همچنین بنا به اصل حل مسئله «تیغ اوکام» این فرضیه‌های اضافی و غیر قابل اثبات، تنها به پیچیدگی مسئله افزوده و حل منطقی و علمی آن را دشوارتر می‌کنند، لذا علم این مدعاها را تیغ زده و کنار می‌گذارد. در مورد فوق نیز علم برای «یافتن راه حل چاقی زنان ایرانی» یک فرضیه بی‌ارزش و غیرقابل اثبات در مورد «اثر خوشحالی موجودات مونث سیاره زیبونسکی۴۵۷ در جهانی موازی» را تیغ زده و دور می‌اندازد. علم هرگاه که شواهد و دلایل کافی و معقولی برای این فرضیه ارائه شد دوباره آن را به میز مطالعه برمی‌گرداند و در مورد آن تحقیق می‌کند. باید به نکته مهمی توجه کرد که آنچه مردم اثرات روح، دعا، وصل شدن به حلقه کیهانی، رویا و امثالهم می‌پندارند؛ همگی فرضیه‌ها و نظریه‌های منطقی و قابل توجیه علمی نیز دارند.<http://www.gomaneh.com/3182>

منابع[ویرایش]

  1. http://www.iricss.org/fa/Pages/D.aspx
  2. http://hamshahrionline.ir/details/48803
  3. «بهترین فناوری‌ها برای محیط زیست انتخاب شدند»(فارسی)‎. وبگاه رسمی ایتنا، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  4. «فضای " دجا – وو " در مغز کشف شد»(فارسی)‎. وبگاه سلامت نیوز، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  5. «۱۰ راز ناشناخته علمی معرفی شدن»(فارسی)‎. وبگاه رسمی، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  6. «Deja vu 'recreated in laboratory'»(انگلیسی)‎. وبگاه رسمی، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  7. «فضای " دجا – وو " در مغز کشف شد»(فارسی)‎. وبگاه سلامت نیوز، ۱ فروردین ۱۳۸. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  8. Perspectives - Vol. ۱, No. ۱ - Three Types Of Deja Vu
  9. http://www.iricss.org/fa/Pages/D.aspx
  10. Grinnel, Renée (2008). "Déjà Entendu". PsychCentral. Retrieved 04-10-2011  Check date values in: |accessdate= (help)
  11. Mental Status Examination Rapid Record Form