گاودانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گاودانه
Vicia ervilia Sturm7.jpg
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
Division: گیاهان گلدار
رده: دولپه‌ای‌ها
راسته: راسته نخود[۱]
تیره: پروانه‌داران[۲]
زیرتیره: پروانه‌داریان[۳]
سرده: ماشک[۴]
گونه: V. ervilia
نام علمی
Vicia ervilia
(L.) Willd.

گاودانه یا کرسنه گیاهی است از بقولات و ماشکها. گاودانه یکی از قدیمی‌ترین دانه‌های مورد استفاده بشر است که منطقه اصلی آنرا مدیترانه می‌دانند.[۵] در گذشته گیاه گاودانه به منظور تأمین غذای دام کشت می‌گردیده است ولی امروزه می‌توان آنرا می‌توان از جمله گیاهان فراموش شده بشمار آورد.[۶] این گیاه کشت و کار آسانی دارد و می‌تواند در خاک‌های قلیایی و کم عمق به راحتی رشد کند.[۵] کشت این گیاه از سالهای قبل در غرب و شمال غرب ایران انجام می‌شده و از لحاظ بومشناسی سازگاری با خشکسالی و پراکنش نامطلوب باران دارد و در تناوب با گندم توصیه می‌گردد.[۷].

نام‌ها در دیگر زبان‌ها[ویرایش]

این گیاه دارای اسامی متنوعی است. در فرهنگ دهخدا آمده کرسنه گیاهی است که به دانه‌اش گاودانه گویند.[۸] در افغانستان به آن مشنگ گویند و در آذربایجان به آن کوروشنه گویند. در کردی به آن کرزن و در ترکیه به آن بورچاک گویند. در اسپانیایی یرو و یونانی رووی و بالاخره در انگلیسی به bitter vetch معروف است.[۵]

مصرف به وسیله انسان[ویرایش]

گاودانه دارای مزه تلخی است؛ و در صورتی که بخواهد بر ای انسان استفاده شود باید مزه تلخ آن با استفاده از فرآوری با روش‌ها خاص از بین برود. معمولاً در برخی از جوامع فقیر و در قحطی از گاودانه به منظور تغذیه انسان استفاده می‌شود. البته با توجه به برخی از گزارش‌ها گاودانه می‌تواند مصرف دارویی نیز داشته باشد.[۵]

مصرف در جیره دام[ویرایش]

قابلیت هضم گاودانه ۸۸ درصد است و دارای ۲۳ درصد پروتین است و در می‌توان از آن به عنوان منبع پروتینی در جیره غذایی دام استفاده شود.[۷] گزارش شده است در کشور مراکش برخی از دامداران ۳۳ الی ۶۶ درصد کنستانتره مورد استفاده در جیره گاوهای پرواری را از گاودانه استفاده می‌نماید و در گاوهای شیری دو الی ۴ کیلوگرم گاودانه به ازای هر راس گاو برای افزایش شیر استفاده می‌گردد.[۷]

بررسی کاربردهای گاودانه در به زراعی[ویرایش]

معمولاً کشت مخلوط گیاهان خانواده‌های غلات با بقولات دارای برتری است. علت این برتری بالا بودن شاخص کلروفیل و در نتیجه آن افزایش فعالیت‌های فتوسنتزی گیاه می‌باشد.[۹] به عنوان مثال نتایج برخی بررسی‌ها نشان داده است که کلروفیل برگ گاودانه در کشت خالص بطور قابل توجهی کمتر از کشت‌های مخلوط بوده.[۹] همچنین به نظر می‌رسد این گیاه علاوه بر کشت مخلوط در صورتی که به صورت کشت مخلوط استفاده شود دارای اثرات مفیدی بر روی خاک و کشاورزی‌های بعدی خواهد بود.[۱۰]

پانویس[ویرایش]

  1. Fabales
  2. Fabaceae
  3. Faboideae
  4. Vicia
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ http://en.wikipedia.org/wiki/Vicia_ervilia
  6. http://دومین-همایش-ملی-حبوبات-ایران.worldfood.ir/T_6533_____حبوبات-را-فدای-گندم-و-کلزا-نکنیم.htm
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ معینی و همکاران، ۱۳۹۰، بررسی ارزش غذایی، خصوصیات تجزیه پذیری و تعیین سطح مطلوب گاودانه در جیره گاوهای هلشتاین شیرده
  8. فرهنگ دهخدا
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ جواد حمزه ئی، ۱۳۹۰، مطالعه پاسخ‌های آگرونومیک به کشت مخلوط افزایشی دو گونه گیاهی گاودانه و جو، اولین همایش ملی مباحث نوین در کشاورزی
  10. عبدی وهمکاران، ۱۳۹۱، بررسی تأثیر گیاهان مختلف کود سبز بر میزان ماده آلی و نیتروژن خاک در شرایط شور