پرش به محتوا

تفاوت میان نسخه‌های «خزه»

۷ بایت حذف‌شده ،  ۱ سال پیش
جز
ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
برچسب‌ها: ویرایش‌گر دیداری پیوند به بیرون نیازمند بازبینی هرزنگاری شبکه‌های اجتماعی
جز (ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
گیاهان غیر آوندی که فاقد ریشه و گل می‌باشند، به دو دسته عمده Moss وliverwort  تقسیم می‌شوند. {{Taxobox
| name=خزه
| image_width = 240px
'''خزه‌ها''' گیاهانی هستند دارای ۱۲ هزار گونه متعلق به شاخه خزه‌تباران (Bryophyta).
 
این گیاه کندرشد از نخستین گیاهان زمینی به‌شمار می‌آید و [[اندام]] ([[ساقه مانند]] و [[ریشه سا]] و [[برگ]] مانند) ندارند بلکه ساختارهایی شبیه به آن دارند. خزه‌ها به وسیله [[هاگ]] [[تولیدمثل]] می‌کنند. این گیاهان ساختارهای عمودی ساقه‌مانند دارند. خزه‌ها فاقد آوند اند و از طریق اسمز سلولی آب را در سلول‌ها منتقل می‌کنند.
 
خزه گیان که در زمین‌های مرطوب می‌رویند معمولاً با جلبکهای داخل استخرها و رودخانه‌ها اشتباه گرفته می‌شوند. هر چند که این گیاهان برای انسان چندان مغذی نیستند ولی گاهاگاهی موارد خوراکی هم دارند. موارد کاربردی بسیاری از این گیاهان از جمله: تأثیرات ضدمیکروبی، بیومونیتورینگ آلودگی‌های هوا، خاک و آب، جلوگیری از فرسایش‌ها، غذای دام و طیور و … از آن‌ها در دنیا شناخته شده‌است. نوعی خزه به نام اسفاگنوم یا پیت دارای استفاده‌های گوناگونی می‌باشد.
 
خزه‌ها گیاهانی هستند که به‌طور گروهی می‌رویند و گاهی تشکی نرم و مخمل مانند و گاهی فرشی گسترده پدیدمی‌آورند. به ندرت می‌توان خزه‌ای را تنها پیدا کرد. در جنگل مانند فرشی سبز رنگ روی خاک مرطوب گسترده می‌شوند، روی قطعه چوب‌های در حال پوسیدن را می‌گیرند و در اکثرااکثراً در قسمت پایین [[پوست درخت]]‌ها ،‌ها، روی سنگ هاسنگ‌ها و بسترهای خاکی مرطوب می‌رویند. بهترین موقع برای دیدن خزه‌ها اول بهار است، یعنی وقتی که سایر گیاهان آن‌ها را نمی‌پوشانند؛ و همچنین اسپوروفیت‌های خزه در فروردین و اردیبهشت مشهود است.
 
خزه‌ها معمولاً از ۱–۱۰ سانتی‌متر طول دارند. بزرگترین خزهٔ شناخته شده در جهان داوسنیا [[Dawsonia]] است که می‌تواند تا ۵۰ سانتی‌متر رشد کند. خزه‌ها معمولاً با [[گلسنگ]] نیز اشتباه گرفته می‌شوند. [[گلسنگ]] حاصل [[هم زیستی]] نوعی کپک با جلبکها است. استفادهٔ تجاری از خزه‌ها برای اهداف تزئینی است مثل زیباسازی محیط باغ یا گلخانه و گل فروشی در حالی که استفادهٔ سنتی از آن برای عایق است. خزه‌ها توانایی جذب آب تا ۲۰ برابر وزن خود را دارند. به بخش ریشه مانند خزه [[ریزوئید]] گفته می‌شوند که با اینکه مثل نخ نازکند همانند لنگری خزه را محکم نگه می‌دارند.
 
خزهخزه‌ها ها عمدتاعمدتاً به 4۴ دسته اصلی تقسیم می شوندمی‌شوند:
 
1.     '''Sphagnopsida (peat moss) :''' این دسته که به peat moss یا اسفگنوم‌ها معروف هستند، شامل بیش از 100۱۰۰ گونه متفاوت می‌باشند. عمدتاعمدتاً در مناطق مرطوب و باتلاقی رشد می‌کنند و در تجمعات انبوه اسفنج مانند دیده می‌شوند و در خاک‌های با اسیدیته (pH) پایین رشد می‌کنند. خاک پیت گونه ای از خاک است که از انواع خاصی از این خزه تهیه می‌شود.
<references group="گروه بست ماس" />2.     '''Andreaopsida (lantern or rock moss) :''' این گونه خزه‌ها که معروف به rock moss هستتند، عمدتاعمدتاً در سطوح سنگی رشد می‌کنند. عمدتاعمدتاً به صورت پرزمانند و رنگ تیره دیده  می‌شوند و در مناطق سردسیر و ارتفاعات رشد می‌کنند.
 
3.     '''Polytrichopsida  :''' این گونه خزه‌ها جز اولین گونه گیاهانی هستند که می‌توانند در شرایط بسیار سخت نیز رشد کنند و بعد از حوادثی مثل سیل و آتش‌سوزی، اولین گونه‌گونه قابل رشد هستند. تنوع این گونه از خزه هاخزه‌ها بسیار زیاد است و از انواع بسیار ریز خزه‌ها تا خزه‌یخزهٔ Dawsonia superba که بلندترین خزه با ارتفاع 50سانتیمتر۵۰سانتیمتر است را شامل می‌شود.
 
4.     '''Bryopsida :''' بزرگترین و متنوع‌ترین گروه از خزه هاخزه‌ها است و 95%۹۵٪ از کل انواع خزه در این گروه قرار می‌گیرند. این خزه‌ها عمدتاعمدتاً دارای اسپروفیت (کپسول) هستند. تقریباتقریباً انواع خزه‌های موجود در کشور ایران نیز از این دسته می‌باشند.
 
== جهت‌یابی با خزه گیان ==
خزه‌ها در محیط‌های مرطوب و نم دار می‌رویند و از این ویژگی در پیدا کردن جهت‌های جغرافیایی استفاده می‌شود. به گونه‌ای که اگر بر روی درختی خزه دیدیم در نیمکرهٔ شمالی آن وجه درخت که خزه دارد شمال است (یعنی در شمال درخت می‌روید) و طرف دیگر که خالی است جنوب. همچنین برای یافتن جهت در نیمکرهٔ جنوبی روش بالا عکس می‌شود. البته این موضوع همیشه نیز صدق نمیکندنمی‌کند و باید جوانب دیگر نیز بررسی شود.
 
== رشد و تولید مثل ==
خزه گیان از گیاهانی هستند که بدون دانه [[تولید مثل جنسی]] می‌کنند. زندگی گیاه شامل دو مرحلهٔ گامتوفیتی (هاپلوئیدی) و اسپوروفیتی (دیپلوئیدی) است. گامتوفیت خزه گیاه اصلی سبز آن است و بزرگتر از اسپوروفیت است. خزه دارای گامتوفیت نرو ماده است که در راس هر کدام به ترتیب آنتریدی و آرکگن تشکیل می‌شود. در آنتریدی٫ آنتروزوئید (گامت نر) و در آرکگن٫ [[سلول تخم]] زا (گامت ماده) که هر دو هاپلوئید اند از طریق میتوز تولید می‌شود. سپس آنتروزوئید از آنتریدی خارج شده و توسط آب‌های سطحی بوسیلهٔ دو تاژک٫ خود شنا کرده و خود را به درون آرکگن و به سلول تخم زا می‌رساند و در ارکگن با تخم زا لقاح یافته و سلول دیپلوئید تخم را می‌سازد. تخم (زیگوت) از درون آرکگن میتوز می‌کند و بزرگتر می‌شود و اسپوروفیت خزه که همواره متصل به گامتوفیت ماده است را بوجود می‌آورد. لازم است ذکر شود که اسپوروفیت خزه [[فتوسنتز]] نمی‌کند و از نظر غذایی کاملاً به گامتوفیت سبز ماده وابسته است. پس از مدتی اسپوروفیت به مرحلهٔ بلوغ می‌رسد و دارای تار (میله) ی می‌شود که در راس آن کپسول (هاگدان) وجود دارد. در هاگدان سلولی دیپلوئید به نام سلول مادر هاگ میوز داده و هاگ (هاپلوئید) را بوجود می‌آورد. در این حالت خزه دوباره وارد مرحلهٔ هاپلوئیدی می‌شود. با بازشدن [[هاگدان]] هاگ‌ها پراکنده شده و در محیط مناسب مرطوب هر کدام رشد می‌کنند (از طریق [[میوز]]) و دوباره گامتوفیت‌های نر و ماده را می‌سازند و این چرخه همواره ادامه می‌یابد. نکتهٔ جالبی که در خزه‌ها وجود دارد اینست که آن‌ها تنها یک نوع هاگ تولید می‌کنند ولی حاصل [[میتوز]] و رشد این هاگ‌ها دو نوع گامتوفیت نر و ماده است.
 
<br />[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Moss_life_Cycle.jpg/800px-Moss_life_Cycle.jpg عکس چرخه ی زندگی خزه]**
 
== انواع خزه ==
خزه هایخزه‌های موجود در شمال کشور ایران بالغ بر 2000۲۰۰۰ گونه متفاوت میباشدمی‌باشد که برخی از آنها توسط تیم علمی بست ماس بشرح زیر است:
 
Plagiomnium-insigne
Cushion
 
Barbula
 
Carpet moss
Sheet moss
 
Ceratodon purpureus یا Redshank
 
Atrichum-undulatum
== منابع ==
{{پانویس}}
دانشنامه رشد<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=گروه تخصصی خزه در ایران|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=https://www.instagram.com/best_moss/|نشانی=https://www.instagram.com/best_moss/|عنوان=بست ماس}}</ref>
دانشنامه رشد
 
<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=گروه تخصصی خزه در ایران|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=https://www.instagram.com/best_moss/|نشانی=https://www.instagram.com/best_moss/|عنوان=بست ماس}}</ref>
 
* زیست‌شناسی و آزمایشگاه ۲
 
۲۷

ویرایش