نفت کوره
نفت کوره (Fuel oil) به هر یک از برشهای (فراکسیونهای) بهدستآمده از تقطیر نفت خام گفته میشود که بهعنوان سوخت به کار میرود. این فرآوردهها دربرمیگیرند تقطیرشدهها (برشهای سبکتر) و باقیماندهها (برشهای سنگینتر). از جمله سوختهای روغنی میتوان به نفت سنگین (سوخت بانکر)، سوخت دریایی، نفت کوره صنعتی، گازوئیل، نفت گرمایشی و گازوئیل اشاره کرد. نفت کوره از هیدروکربنهای بلندزنجیر بهویژه آلکانها، سیکلوآلکانها و ترکیبات آروماتیک تشکیل شده است.
واژهٔ نفت کوره بهطور کلی هر سوخت مایعی را دربرمیگیرد که در کوره یا دیگ بخار برای تولید گرما سوزانده شود یا در موتور برای تولید نیروی محرکه به کار رود. در معنای دقیقتر، نفت کوره تنها به سنگینترین سوختهای بازرگانی حاصل از نفت خام اشاره دارد؛ یعنی سوختهایی سنگینتر از بنزین و نفتا. مولکولهای کوچک مانند پروپان، نفتا، بنزین و نفت سفید نقطه جوش نسبتاً پایینی دارند و در آغاز فرایند تقطیر جزء به جزء جدا میشوند، درحالیکه روغنهای سنگینتر نفتی مانند گازوئیل و روانسازها فراریّت کمتری دارند.
کاربردها
[ویرایش]
.svg)
نفت کوره کاربردهای گوناگونی دارد؛ از گرمایش خانهها و ساختمانهای تجاری گرفته تا سوخترسانی به کامیونها، کشتیها و برخی خودروها.[۱] بخش اندکی از الکتریسیته با سوزاندن گازوئیل تولید میشود، اما این روش هم آلایندهتر و هم پرهزینهتر از گاز طبیعی است. نفت کوره اغلب بهعنوان سوخت پشتیبان در نیروگاههای قلهای یا سوخت اصلی مولدهای کوچک برق به کار میرود.[۲] بازار گرمایش خانگی با نفت کوره بهدلیل گسترش گاز طبیعی و پمپهای حرارتی کاهش یافته است، اما در برخی مناطق مانند شمالشرقی ایالات متحده هنوز کاربرد فراوانی دارد.
نفت سنگین (سوخت باقیمانده)
[ویرایش]سوخت باقیمانده که به نفت سنگین نیز شناخته میشود، بهدلیل گرانروی بسیار بالا پیش از مصرف باید با سامانهٔ ویژهای گرم شود و ممکن است مقادیر نسبتاً زیادی آلاینده، بهویژه گوگرد، داشته باشد که هنگام سوختن گوگرد دیاکسید تولید میکند.[۳] با وجود این، ویژگیهای نامطلوب آن باعث شده بسیار ارزان و در واقع ارزانترین سوخت مایع موجود باشد. از آنجا که گرمکردن آن فضای زیادی میطلبد و وزن شناور را افزایش میدهد، در خودروهای جادهای، قایقها و کشتیهای کوچک قابل بهرهگیری نیست؛ اما نیروگاهها و کشتیهای بزرگ میتوانند از آن بهره ببرند.[۳]
نفت سنگین در گذشته کاربرد گستردهتری داشت و دیگ بخارها، لوکوموتیو بخارهای راهآهن و کشتیهای بخار را نیرو میبخشید. امروزه لوکوموتیوها عمدتاً دیزلی یا برقی شدهاند و بیشتر دیگهای بخار از نفت گرمایشی یا گاز طبیعی بهره میگیرند. در نیویورک تخمین زده شد که در سال ۲۰۱۱، یک درصد ساختمانهایی که سوختهای شمارهٔ ۴ و ۶ میسوزاندند، مسئول ۸۶ درصد آلودگی دودهای ناشی از همهٔ ساختمانهای شهر بودند.[۴] تا پایان ۲۰۱۵ همهٔ ساختمانهای بهرهگیرنده از سوخت شمارهٔ ۶ به سوختهای کمآلایندهتر تبدیل شدند.[۵]
کاهش کاربرد در تولید برق
[ویرایش]در سال ۱۹۷۳، سوخت باقیمانده ۱۶٫۸ درصد برق ایالات متحده را تأمین میکرد. تا ۱۹۸۳ این رقم به ۶٫۲ درصد کاهش یافت و تا ۲۰۰۵ تولید برق از همهٔ فرآوردههای نفتی تنها ۳ درصد کل تولید بود.[۶] این افت برآیند رقابت قیمتی با گاز طبیعی و محدودیتهای زیستمحیطی بر انتشار آلایندهها بوده است. سوزاندن نفت کوره، بهویژه سوخت باقیمانده، بهطور یکنواخت کربن دیاکسید بیشتری نسبت به گاز طبیعی تولید میکند.
پیامدهای بهداشتی
[ویرایش]بهدلیل کیفیت پایین سوخت بانکر، سوختن آن بهویژه برای سلامت انسان زیانبار است و بیماریها و مرگومیرهای جدی به بار میآورد. پیش از اعمال سقف گوگرد سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) در سال ۲۰۲۰، برآورد میشد که آلودگی هوای ناشی از صنعت کشتیرانی سالانه در حدود ۴۰۰٬۰۰۰ مرگ زودرس بر اثر سرطان ریه و بیماریهای قلبیعروقی و نزدیک به ۱۴ میلیون مورد آسم کودکان ایجاد میکند.[۷]
حتی پس از اجرای مقررات سوخت پاکتر در ۲۰۲۰، آلودگی هوای کشتیرانی همچنان سالانه در حدود ۲۵۰٬۰۰۰ مرگ و نزدیک به ۶٫۴ میلیون مورد آسم کودکان را در پی دارد.[۸] بر پایهٔ پژوهش شورای بینالمللی حملونقل پاک (ICCT)، کشورهایی که بر مسیرهای اصلی کشتیرانی قرار دارند بیشترین آسیب را میبینند. در سال ۲۰۱۵ آلودگی هوای کشتیرانی در چین نزدیک به ۲۰٬۵۲۰ نفر، در ژاپن ۴٬۰۱۹ نفر و در بریتانیا ۳٬۱۹۲ نفر را به کام مرگ فرستاد. در تایوان، ۷۰ درصد همهٔ مرگهای مرتبط با آلودگی هوای حملونقل به کشتیرانی مربوط بود.[۸]
کشتیهای تفریحی نیز مقادیر فراوانی آلاینده منتشر میکنند. تا ۲۰۱۹ گزارش شد که کشتیهای شرکت کارنیوال کورپوریشن، بزرگترین شرکت کشتیرانی تفریحی جهان، ده برابر بیشتر از همهٔ خودروهای اروپا گوگرد دیاکسید منتشر میکردند.[۹]
ردهبندی عمومی
[ویرایش]ایالات متحده
[ویرایش]در ایالات متحده، نفت کوره بر پایهٔ نقطه جوش، طول زنجیرهٔ کربنی، گرانروی و کاربرد به شش درجه ردهبندی میشود. با افزایش شمارهٔ درجه، گرانروی و نقطهٔ جوش بالا میرود و قیمت معمولاً کاهش مییابد.[۲]
سوخت شمارهٔ ۱ — یک سوخت تقطیری فرّار برای مشعلهای تبخیری و موتورهای دیزل پرکارآمد است. این سوخت همان برش نفت سفید پالایشگاهی است و با نامهای دیزل شمارهٔ ۱، نفت سفید و سوخت جت نیز شناخته میشود.[۳][۲]
سوخت شمارهٔ ۲ — سوخت تقطیری برای گرمایش خانگی است. کامیونها و برخی خودروها از گازوئیل مشابهی با محدودیت عدد ستان بهره میگیرند. هر دو معمولاً از برش گازوئیل سبک به دست میآیند.[۳][۲]
سوخت شمارهٔ ۳ — سوختی تقطیری برای مشعلهای نیازمند گرانروی پایین بود. ASTM این درجه را در درجهٔ ۲ ادغام کرد و از اواسط سدهٔ بیستم بهندرت به کار میرود.[۳]
سوخت شمارهٔ ۴ — سوخت گرمایشی بازرگانی برای تأسیسات فاقد پیشگرمکن است و گاه با نام مشخصات نیروی دریایی بانکر A شناخته میشود.[۳]
سوخت شمارهٔ ۵ — سوخت صنعتی باقیماندهای که برای اتمیزهسازی مناسب نیازمند پیشگرمشدن تا ۷۷ تا ۱۰۴ درجهٔ سلسیوس است. این سوخت گاه بانکر B نامیده میشود.[۳]
سوخت شمارهٔ ۶ — روغن باقیماندهٔ بسیار گرانرو که نیاز به پیشگرمشدن تا ۱۰۴ تا ۱۲۷ درجهٔ سلسیوس دارد. باقیمانده یعنی مادهٔ برجایمانده پس از جوشیدن برشهای ارزشمندتر نفت خام. این سوخت ممکن است تا ۲ درصد آب و ۰٫۵ درصد روغن معدنی داشته باشد و با نامهای بانکر C یا RFO شناخته میشود.[۳]
بریتانیا
[ویرایش]استاندارد بریتانیایی BS 2869 ردههای زیر را برای نفت کوره تعریف کرده است:[۲]
| رده | نوع | حداقل گرانروی سینماتیکی | حداکثر گرانروی سینماتیکی | حداقل نقطه اشتعال | حداکثر گوگرد | نام دیگر |
|---|---|---|---|---|---|---|
| C1 | تقطیری | — | — | ۴۳ °C | ۰٫۰۴۰٪ | پارافین |
| C2 | تقطیری | ۱٫۰۰۰ mm²/s (۴۰ °C) | ۲٫۰۰۰ mm²/s (۴۰ °C) | ۳۸ °C | ۰٫۱۰۰٪ | نفت سفید |
| A2 | تقطیری | ۲٫۰۰۰ mm²/s (۴۰ °C) | ۵٫۰۰۰ mm²/s (۴۰ °C) | > ۵۵ °C | ۰٫۰۰۱٪ | گازوئیل کمگوگرد (ULSD) |
| D | تقطیری | ۲٫۰۰۰ mm²/s (۴۰ °C) | ۵٫۰۰۰ mm²/s (۴۰ °C) | > ۵۵ °C | ۰٫۱۰۰٪ | گازوئیل، دیزل قرمز |
| E | باقیمانده | — | ۸٫۲۰۰ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۶۶ °C | ۱٫۰۰۰٪ | نفت کوره سبک (LFO) |
| F | باقیمانده | ۸٫۲۰۱ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۲۰٫۰۰۰ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۶۶ °C | ۱٫۰۰۰٪ | نفت کوره متوسط (MFO) |
| G | باقیمانده | ۲۰٫۰۱۰ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۴۰٫۰۰۰ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۶۶ °C | ۱٫۰۰۰٪ | نفت سنگین (HFO) |
| H | باقیمانده | ۴۰٫۰۱۰ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۵۶٫۰۰۰ mm²/s (۱۰۰ °C) | ۶۶ °C | ۱٫۰۰۰٪ | — |
ردههای C1 و C2 سوختهایی از نوع نفت سفید هستند. ردههای E تا H روغنهای باقیماندهٔ مورد بهرهگیری در مشعلهای اتمیزکننده برای دیگهای بخار یا موتورهای احتراقی بزرگاند و ردههای F تا H بدون استثنا نیاز به پیشگرمایش دارند.[۲]
روسیه
[ویرایش]مازوت سوخت باقیماندهٔ نفتی است که اغلب از منابع نفتی روسیه به دست میآید و یا با برشهای سبکتر آمیخته میشود یا مستقیماً در دیگها و کورههای ویژه سوزانده میشود. در عمل روسی، مازوت اصطلاحی چتری است که بیشتر انواع نفت کوره را پوشش میدهد. مازوت به دو درجهٔ «مازوت نیروی دریایی» (معادل درجههای ۴ و ۵ آمریکا) و «مازوت کورهای» (معادل درجهٔ ۶ آمریکا) تقسیم میشود.[۲]
ردهبندی سوخت دریایی
[ویرایش]در حوزهٔ کشتیرانی ردهبندی جداگانهای برای سوختهای نفتی به کار میرود:[۱۰]
| نام | شرح | معادل در ردهبندی آمریکایی |
|---|---|---|
| MGO (گازوئیل دریایی) | تنها از تقطیرشدهها ساخته میشود | نزدیک به شمارهٔ ۲ |
| MDO (دیزل دریایی) | آمیزهای از گازوئیل سنگین با مقادیر بسیار اندک مواد باقیمانده؛ گرانروی تا ۱۲ سانتیاستوکس | نزدیک به شمارهٔ ۳ |
| IFO (سوخت میانی) | آمیزهای از گازوئیل و نفت سنگین با گازوئیل کمتر از دیزل دریایی | نزدیک به شمارهٔ ۴ |
| HFO (نفت سنگین) | روغن باقیمانده خالص یا نزدیکبهخالص | نزدیک به شمارهٔ ۵ و ۶ |
| MFO (سوخت دریایی) | — | شمارهٔ ۶ HFO |
استاندارد ISO 8217
[ویرایش]سوختهای دریایی بر پایهٔ استاندارد بینالمللی ISO 8217 طبقهبندی میشوند. نخستین استاندارد بریتانیایی سوخت روغنی در ۱۹۸۲ منتشر شد و جدیدترین ویرایش ISO 8217 در ۲۰۱۷ صادر شده است.[۱۱] این استاندارد چهار کیفیت سوخت تقطیری و ده کیفیت سوخت باقیمانده را شرح میدهد. در طول سالها، استانداردها بر سنجههای زیستمحیطی مهم مانند میزان گوگرد سختگیرتر شدهاند. ویرایش جدید همچنین افزودن روغن روانساز کارکرده (ULO) را ممنوع کرده است.
چگالی نیز سنجهٔ مهمی برای سوختهای دریایی است، زیرا این سوختها پیش از مصرف برای جداسازی آب و آلایندهها با جداسازهای گریزازمرکز خالصسازی میشوند. جداسازهای قدیمیتر تا چگالی بیشینهٔ ۹۹۱ کیلوگرم بر مترمکعب کار میکنند، اما جداسازهای نوین توانایی خالصسازی روغن با چگالی ۱۰۱۰ کیلوگرم بر مترمکعب را نیز دارند.[۱۲]
از ژانویهٔ ۲۰۲۰، بیشینهٔ مجاز گوگرد در اقیانوس آزاد ۰٫۵ درصد و در مناطق ویژهٔ کنترل انتشار از ژانویهٔ ۲۰۱۵، ۰٫۱ درصد تعیین شده است.[۱۳]
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی
[ویرایش]
نفت کوره عمدتاً از آلکانها، آلکنها، سیکلوآلکانها و هیدروکربنهای آروماتیک بلندزنجیر با نزدیک به ۲۰ تا ۷۰ اتم کربن در هر مولکول و گسترهٔ جوش ۳۰۰ تا حدود ۷۰۰ درجهٔ سلسیوس تشکیل شده است.[۲] ترکیبات هتروسیکلی نیتروژندار و گوگرددار نیز در آن وجود دارند (نیتروژن: ۰٫۵ درصد و بیشتر / گوگرد: تا نزدیک به ۶ درصد). در روغنهای باقیمانده، ناخالصیهای فلزی نفت خام مانند نیکل، وانادیم، سدیم و کلسیم تغلیظ شدهاند.
ترکیب عنصری نفت کوره خانگی بر پایهٔ کسر جرمی:[۱۴]
| عنصر | کسر جرمی (٪) |
|---|---|
| کربن | ۸۶٫۵ |
| هیدروژن | ۱۳٫۳ |
| گوگرد | < ۰٫۲ |
| نیتروژن | ۵۰–۴۰۰ ppm |
| اکسیژن | ناچیز |
ارزش گرمایی پایین (PCI) نفت کوره خانگی در حدود ۱۲ کیلوواتساعت بر کیلوگرم و ارزش گرمایی بالای آن نزدیک به ۱۲٫۸ کیلوواتساعت بر کیلوگرم است.[۱۵]
گرانروی و دمای نگهداری
[ویرایش]اصلیترین چالش فنی نفت سنگین (شمارهٔ ۶)، گرانروی آغازین بسیار بالای آن است. این سوخت باید در دمای نزدیک به ۳۸ درجهٔ سلسیوس نگهداری شود، برای پمپاژ تا ۶۵ تا ۱۲۰ درجهٔ سلسیوس گرم شود و در دماهای پایینتر ممکن است به نیمهجامدی قیرگون تبدیل شود.[۳] وزن مخصوص آن معمولاً بین ۰٫۹۵ تا ۱٫۰۳ است. نقطه اشتعال اغلب آمیزههای شمارهٔ ۶ در حدود ۶۵ درجهٔ سلسیوس قرار دارد. بر پایهٔ استاندارد بریتانیایی BS 2869 رده G نیز نفت سنگین رفتاری مشابه دارد و نیازمند نگهداری در ۴۰، پمپاژ در ۵۰ و آمادهسازی نهایی در ۹۰ تا ۱۲۰ درجهٔ سلسیوس است.[۲]
ساخت و فرآوری
[ویرایش]نفت سنگین عمدتاً بهعنوان باقیماندهٔ فرایندهای تقطیر و کراکینگ نفت خام تولید میشود. از نظر فنی میان باقیماندهٔ اتمسفری (long residue)، باقیماندهٔ خلأ (short residue) و باقیماندهٔ ویسبریکینگ تفاوت گذاشته میشود.[۲] این باقیماندهها گرانروی بسیار بالایی دارند (۳۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰ mm²/s در ۱۰۰ درجهٔ سلسیوس) و با رقیقکنندههایی (دیلوئنت) مانند نفت سفید، روغن چرخهٔ سبک (LCO) یا روغن چرخهٔ سنگین (HCO) از واحد شکست کاتالیزوری سیّال (FCC) آمیخته شده و به گرانروی مشخصاتی میرسند.
هنگام بهرهگیری از فرآوردههای FCC، سوخت ممکن است به ذرات ریز کاتالیزوری (catalyst fines) آغشته شود که شامل زئولیتهای حاوی آلومینیوم و سیلیسیماند. وجود این فلزات برای موتور خطرناک است و به همین دلیل استاندارد ISO 8217 بیشینهٔ مجاز آلومینیوم+سیلیسیم را محدود کرده است.
پیامدهای زیستمحیطی
[ویرایش]
میزان گوگرد بالا در نفت سنگین — تا ۳٫۵ درصد وزنی در برخی موارد — پیامدهای خورندگی بر سامانههای گرمایشی دارد و عمر آنها را کوتاه میکند. در کورههایی که بهطور منظم خاموش و سرد میشوند، میعان درونی سولفوریک اسید تولید میکند.[۳]
هنگام رهاشدن در آب، سوخت باقیمانده بهجای تشکیل لکهٔ واحد، به تکهها یا گلولههای قیری (آمیختهٔ نفت و ذرات رسوبی) تبدیل میشود. در حدود ۵ تا ۱۰ درصد مواد طی چند ساعت تبخیر میشود و مابقی اغلب به ته ستون آب فرو مینشیند. نفت شمارهٔ ۶ بسیار پایدار است و بهسرعت تجزیه نمیشود. گرانروی و چسبندگی آن پاکسازی آلودگیهای زیرزمینی را نیز بسیار دشوار میسازد، زیرا روشهایی مانند هوادهی (air stripping) بر آن کماثر هستند.[۳]
پاکسازیهای زیستمحیطی در تأسیساتی که سوخت شمارهٔ ۶ مصرف میکردند، اغلب بهدلیل بهرهگیری از عایق پنبه نسوز بر خطوط سوخترسانی پیچیدهتر میشود.[۳]
سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) با تصویب کنوانسیون MARPOL در ۱۹۷۳ و اصلاحیههای ۱۹۷۸، ضوابطی سختگیرانه برای کاهش آلودگی ناشی از کشتیها وضع کرده است. سازمانهای زیستمحیطی کاربرد نفت سنگین در موتورهای کشتی را بهشدت نکوهش میکنند و خواستار جایگزینی آن با سوختهای پاکتر هستند.[۱۶]
نفت کوره و آلودگی ذرات معلق
[ویرایش]بر پایهٔ دادههای مقایسهای، نفت کوره خانگی در هر واحد انرژی تولیدشده ذرات معلق PM۱۰ بیشتری نسبت به گاز طبیعی ولی بسیار کمتر از زغالسنگ یا چوب منتشر میکند. نفت سنگین (فیول لورد) نیز از نفت کوره خانگی آلایندهتر اما از زغالسنگ کمآلایندهتر است.[۱۷]
بازار و قیمتگذاری
[ویرایش]قیمت سوختهای دریایی در بازارهای بینالمللی بانکر بر پایهٔ بیشینهٔ گرانروی آنها نرخگذاری میشود. متداولترین سوختهای مورد معامله عبارتاند از:[۱۸]
- IFO 380 — سوخت میانی با بیشینهٔ گرانروی ۳۸۰ سانتیاستوکس (گوگرد < ۳٫۵٪)
- IFO 180 — سوخت میانی با بیشینهٔ گرانروی ۱۸۰ سانتیاستوکس (گوگرد < ۳٫۵٪)
- LS 380 — سوخت میانی کمگوگرد (< ۱٫۰٪) با بیشینهٔ گرانروی ۳۸۰ سانتیاستوکس
- LS 180 — سوخت میانی کمگوگرد (< ۱٫۰٪) با بیشینهٔ گرانروی ۱۸۰ سانتیاستوکس
- MDO — دیزل دریایی
- MGO — گازوئیل دریایی
- LSMGO — گازوئیل دریایی کمگوگرد (< ۰٫۱٪)
- ULSMGO — گازوئیل دریایی فوقالعاده کمگوگرد
قیمتها در بازارهای اروپایی بر پایهٔ نرخهای روتردام و در سطح جهانی بر پایهٔ نرخهای هیوستون، فجیره و سنگاپور تعیین میشود و به دلار آمریکا به ازای هر تن ($/t) معامله میگردد.[۱۹]
منابع
[ویرایش]- ↑ «U.S. Energy Information Administration (EIA)». EIA. دریافتشده در ۲۰۰۹-۰۸-۲۱.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Kent, James A. Riegel's Handbook of Industrial Chemistry (1983) Van Nostrand Reinhold Company شابک ۰−۴۴۲−۲۰۱۶۴−۸ pp.492-493
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Perry, Robert H., Chilton, Cecil H. and Kirkpatrick, Sidney D. Perry's Chemical Engineers' Handbook 4th edition (1963) McGraw Hill p.9-6
- ↑ «Mayor Bloomberg Presents an Update to PlaNYC». NYC.gov. ۲۰۱۰-۰۳-۲۲. دریافتشده در ۲۰۱۱-۰۴-۲۲.
- ↑ «Mayor de Blasio and DEP Announce That All 5,300 Buildings Have Discontinued Use of Most Polluting Heating Oil». City of New York. ۲۰۱۶-۰۲-۰۹. دریافتشده در ۲۰۱۷-۰۹-۱۴.
- ↑ «U.S. Energy Information Administration - Emission Coefficients». EIA. دریافتشده در ۲۰۰۹-۰۸-۲۱.
- ↑ Sofiev, Mikhail؛ و دیگران (۲۰۱۸). «Cleaner fuels for ships provide public health benefits with climate tradeoffs». Nature Communications. ۹ (۱): ۴۰۶. doi:10.1038/s41467-017-02774-9.
- 1 2 «A global snapshot of the air pollution-related health impacts of transportation sector emissions in 2010 and 2015». ICCT. دریافتشده در ۲۰۲۰-۰۴-۳۰.
- ↑ «Luxury cruise giant emits 10 times more air pollution (SOx) than all of Europe's cars – study». T&E. ۲۰۱۹-۰۶-۰۴.
- ↑ «Bunkerworld Market Prices». Bunkerworld. دریافتشده در ۲۰۰۹-۰۲-۱۸.
- ↑ «ISO 8217:2017». ISO. دریافتشده در ۲۰۱۷-۱۲-۰۱.
- ↑ «ISO 8217:2017». ISO.
- ↑ «IMO 2020 – cutting sulphur oxide emissions». IMO. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۳.
- ↑ Küchen، Christian (۲۰۰۶). Heating oil, Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH.
- ↑ Küchen، Christian (۲۰۰۶). Heating oil, Ullmann's Encyclopedia. Wiley-VCH.
- ↑ «IMO 2020 – cutting sulphur oxide emissions». IMO.
- ↑ «Combustion du bois et qualité de l'air». AASQA Rhône-Alpes.
- ↑ «Bunkerworld Prices». Bunkerworld.
- ↑ «Platts Price Assessment Methodologies». S&P Global Platts.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Fuel oil». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.