نشانه‌های سجاوندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

نشانه‌های سَجاوَندی یا نشانه‌های سَگاوَندی یا نشانه‌های نقطه‌گذاری نشانه‌هایی هستند که برای روشن کردن معنی و مشخص کردن آغاز و انجام عبارت‌ها و جمله‌ها و بندها در نگارش به‌کار می‌روند.

این نشانه‌ها، که نشانه‌های نوشتاری هم نامیده می‌شوند، نشانه‌هایی هستند که برای آسان‌تر خواندن یک نوشته، بیان یک احساس، فرمول‌نویسی در ریاضیات و غیره یا ایجاد دگرگونی در تلفظ واژه‌ها به‌کار می‌روند.

تاریخچه[ویرایش]

در قدیمی‌ترین متن‌هایی که در دست است، اثری از نشانه‌های سَجاوندی دیده نمی‌شود. در متن‌های باستانیِ یونانی و رومی، برخی نمونه‌های نشانه‌گذاری، مانند «دو نقطه روی هم»، دیده می‌شود. قرآن‌های نخستین بدون نشانهٔ سَجاوندی نوشته می‌شد.

محمدبن ابی‌یزید طیفور ملقب به شمس‌الدین و مکنی به ابوالفضل السَجاوندی القاری[۱] در قرن ششم ه‍. ق، برای راهنمایی قاریان، نخستین نشانه‌ها را در نگارش قرآن به‌کار برد.[۲][۳] واژهٔ سجاوَندی از نام ابوالفضل سجاوندی (نخستین کسی که نشانه‌های وقف را برای راهنمایی درست خواندن قرآن به‌کار برد)[۴] گرفته شده‌است. (لغت‌نامهٔ دهخدا: سَجاوند شهری است در دامنهٔ کوهی به همین نام نزدیکِ سیستان که عربها آن را سَگاوند گویند).

با اختراع چاپ، گرایش به استاندارد کردن نشانه‌گذاری متن‌ها بیشتر شد. آلدوس مانوتیوس و نوه‌اش نخستین کوشش‌ها را در استاندارد کردن نشانه‌گذاری متن‌ها انجام دادند.

کاربرد علامت سؤال «؟» و کاما «،» و بسیاری از علائم دیگر در رسم‌الخط فارسی و عربی و اردو امری جدید است و سابقه تاریخی زیادی ندارد.

فهرست نشانه‌ها[ویرایش]

  • نقطه. (به انگلیسی دات یا dot )
  • خط تیره یا خط فاصله - (به انگلیسی دش یا dash)
  • علامت گفتاورد یا علامت نقل قول یا ایضاً " " (به انگلیسی دابل کوتیشن یا دابل کوت double quotation)
  • علامت سؤال؟ (به انگلیسی کوئسشن مارک یا question mark)
  • علامت تعجب!
  • سه نقطه ...
  • پرانتز یا «پرانتز خمیده» یا «دو هلال» یا «دو کمان» ()
  • ویرگول، (با کاما, اشتباه نشود)
  • نقطه ویرگول؛ (به انگلیسی سمی کاولون یا semi-colon)
  • گیومه یا علامت نقل قول «»
  • دونقطه: (به انگلیسی کاولون یا colon)
  • ستاره *
  • خط مورب یا کج‌خط یا اِسلَش یا ممیّز یا خط مایل /
  • خط اریب وارو یا واکج‌خط یا بَک‌اِسلَش \
  • آپاستروف ’ یا '
  • @ (به انگلیسی اَت ساین یا at sign)
  • نماد درصد % (به انگلیسی پرسنت یا percent)
  • پریم
  • مَدّک یا پیچ ~
  • خط عمودی |(به انگلیسی پایپ-ساین یا pipe sign)
  • درجه °
  • خط ممتد یا خط کشیده _____
  • نکته: پیش از نشانه‌های سجاوندی، از قبیل: نقطه، خط تیر، علامت سوالیه، علامت تعجب، ویرگول، نطقه‌ویرگول و مانند این‌ها نباید فاصله گذاشته شود.

منابع[ویرایش]

  • همایون‌فرد، مهسا، نشانه‌گذاری و اهمیت آن در نگارش، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸
  • فاریابی، پویا، روش املای زبان دری، پذیرفتهٔ اتحادیهٔ نویسندگان ج.د.ا. (جمهوری دموکراتیک افغانستان)، کابل: ۱۳۶۳
  • محمدنصیر توکلی، معاون انجمن ادبی و نویسنده‌گان فیروزکوه غور، جلسات نقد ادبی انجمن.

منابع